Mũi tên cổ 60.000 năm tiết lộ khả năng săn bắn độc đáo của người xưa

10/01/2026 08:14

Phân tích hóa học cho thấy những chiếc mũi tên cổ chứa chất độc, chứng minh trí tuệ và chiến lược săn bắn tinh vi của tổ tiên cách đây hàng chục nghìn năm.

Tâm Anh (theo Livescience, Science)

Gò Domuztepe hé lộ bí ẩn 3.000 năm: hình cung thủ và hiện vật cổ độc đáo

Trong nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science Advances ngày 7/1, các chuyên gia cho hay 5 đầu mũi tên bằng thạch anh có niên đại khoảng 60.000 năm tuổi được khai quật trong một hang động ở Nam Phi là bằng chứng lâu đời nhất về vũ khí tẩm độc trên thế giới. Phát hiện này đẩy lùi thời điểm xác nhận việc sử dụng vũ khí tẩm độc của các bộ lạc săn bắn hái lượm hơn 50.000 năm. Ảnh: Isaksson et al., Sci. Adv. 12, eadz3281.

Nhóm chuyên gia đi đến kết luận này sau khi phân tích hóa học 10 đầu mũi tên được tìm thấy cách đây nhiều thập kỷ tại hang đá Umhlatuzana. Kết quả kiểm tra cho thấy 5 trong số những đầu mũi tên vẫn còn chứa dấu vết của chất độc. Ảnh: Marlize Lombard.

Cụ thể, nhóm nghiên cứu đã xác nhận sự hiện diện của buphandrin và epibuphanisine trên 5 đầu mũi tên. Đây là 2 hoạt chất kịch độc được chiết xuất từ cây Boophone disticha (cây củ độc) - một loài thực vật bản địa phổ biến tại khu vực này. Ảnh: Marlize Lombard/University of Johannesburg.

Sự hiện diện của chất độc trên đã đưa ra lời giải thích thuyết phục cho bí ẩn lâu nay về thiết kế “nhỏ bất thường” của các mũi tên cổ. Ảnh: science.org.

Theo các chuyên gia, với kích thước tí hon như vậy, những mũi tên này không thể hạ gục các loài động vật lớn như linh dương bằng lực sát thương vật lý hay gây mất máu thông thường. Thay vào đó, chúng đóng vai trò như những chiếc kim tiêm xuyên qua lớp da để đưa chất độc vào cơ thể con mồi. Ảnh: science.org.

Đây là chiến thuật săn bắn cực kỳ phát triển của người cổ đại. Thay vì tiêu diệt con mồi ngay lập tức, chất độc sẽ làm con mồi suy yếu dần giúp thợ săn tiết kiệm đáng kể năng lượng khi chỉ truy đuổi theo dấu vết mà không phải đối đầu trực diện nguy hiểm. Ảnh: science.org.

Đồng thời, phát hiện này chứng minh năng lực nhận thức của người tinh khôn (Homo sapiens). Việc chế tạo vũ khí tẩm độc đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức thực vật học sâu rộng và tư duy nhân quả phức tạp. Ảnh: science.org.

Theo các chuyên gia, người cổ đại có thể đã sớm biết công sức chiết xuất chất độc bỏ ra ở hiện tại sẽ quyết định thành bại của chuyến đi săn nhiều giờ sau đó. Ảnh: science.org.

Khả năng tư duy và lập kế hoạch này chính là biểu hiện của trí tuệ, sự thông minh của người tinh khôn có khác biệt lớn so với các loài linh trưởng khác. Ảnh: science.org.