Khi đặt chân đến Nhà Trắng để hội kiến Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 24/9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tuyên bố một điều: "Hoàn toàn có thể vượt qua Bẫy Thucydides", CNBC dẫn thông cáo chính thức từ phía Trung Quốc cho biết.
Lời khẳng định này có phần trái ngược với câu hỏi tu từ mà ông từng đặt ra hồi tháng 5 trước thềm chuyến thăm của ông Trump tới Bắc Kinh.
Được phổ biến bởi giáo sư Graham Allison của Đại học Harvard vào đầu những năm 2010, khái niệm "Bẫy Thucydides" dùng để chỉ một xu hướng thường thấy trong lịch sử khi căng thẳng giữa một cường quốc đang trỗi dậy và một cường quốc thống trị dẫn đến chiến tranh.
Thucydides là một vị tướng người Athens ở Hy Lạp cổ đại. Ghi chép lịch sử của ông về Cuộc chiến Peloponnesus đã mô tả cách sự trỗi dậy nhanh chóng về sức mạnh của Athens khiến Sparta hoảng sợ và khiến chiến tranh giữa hai thành bang này trở thành điều không thể tránh khỏi.
Ở thời điểm đó, ông Tập cho rằng câu hỏi lớn dành cho cả hai nước là liệu họ có thể tránh được "Bẫy Thucydides" hay không và liệu hai nước có thể cùng nhau đối phó với những thách thức lớn vì sự ổn định toàn cầu, cũng như nỗ lực vì một tương lai tươi sáng hơn cho nhân loại hay không.
Lần này, ngay từ đầu cuộc gặp thượng đỉnh, Chủ tịch Trung Quốc đã đưa ra các điều kiện cho một sự đồng thuận song phương mà theo ông có thể giúp hai siêu cường tránh được xung đột quân sự trong tương lai và bước đi trên con đường cùng có lợi.
Tiếp nối phát biểu về việc vượt qua Bẫy Thucydides là những lời khẳng định về chung sống hòa bình, rằng Mỹ và Trung Quốc có thể duy trì sự cạnh tranh "lành mạnh" mà không đối đầu.
Thay vì đối thoại mang tính đối đầu, những điều kiện nhằm "hiện thực hóa sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa" và "làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại" có thể song hành cùng nhau nên là mục tiêu hướng tới - ông Tập phát biểu, dẫn lại khẩu hiệu chính trị quen thuộc của ông Trump.
"Chúng ta nên chung sống hòa bình. Trung Quốc và Mỹ, với tư cách là hai quốc gia lớn, sẽ hưởng lợi từ hợp tác và thiệt hại khi đối đầu. Quân đội hai nước chúng ta nên duy trì đối thoại thường xuyên và hoàn thiện các cơ chế liên lạc cũng như phòng ngừa khủng hoảng", ông Tập nói.
"Đó phải là một cuộc đua cùng nhau vươn lên, chứ không phải một trận vật lộn kẻ thắng người thua", ông Tập nói.
Đánh giá về động thái này, giáo sư Cui Shoujun của Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc cho rằng: Việc thiết lập một lằn ranh đỏ - cạnh tranh gay gắt nhưng không để xảy ra xung đột quân sự - là "kết quả chính trị có ý nghĩa quan trọng nhất" của hội nghị thượng đỉnh.
"Điều này đã đem tới sự chắc chắn cho mối quan hệ song phương đang nhiều biến động", CNBC dẫn nhận định của ông Cui cho biết.
Chuyến thăm cấp nhà nước của nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Mỹ tuần này là chuyến thăm đầu tiên của ông sau 11 năm.
Một bài báo trên truyền thông nhà nước sau chuyến thăm năm 2015 đã lưu ý rằng sự quan tâm của ông Tập đối với Bẫy Thucydides phản ánh quan điểm của ông rằng chính sự nghi kỵ lẫn nhau giữa các cường quốc, chứ không phải bất kỳ tính tất yếu nào, mới là nguyên nhân dẫn đến xung đột mà thuật ngữ này đã dự báo.
Trước đó, ông Tập cũng từng đề cập đến Bẫy Thucydides trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi được HuffPost đăng tải năm 2014.
"Tất cả chúng ta cần chung tay để tránh Bẫy Thucydides, những căng thẳng hủy diệt giữa một cường quốc mới nổi và các cường quốc đương quyền, hoặc giữa chính các cường quốc đương quyền với nhau", ông Tập nhấn mạnh.
