Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, mục tiêu tối thượng của đấu thầu rộng rãi qua mạng là đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho nguồn vốn đầu tư công. Thế nhưng, hoạt động đấu thầu của Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Cầu đường Việt Đức Thành (mã số thuế: 3701791429) tại địa bàn TP HCM trong những tháng đầu năm 2026 đang bộc lộ những điểm nghẽn đáng quan ngại về tính cạnh tranh thực tế. Việc toàn bộ các gói thầu quy mô chục tỷ đồng của nhà thầu này đều rơi vào trạng thái "một mình một ngựa" đã khiến công tác tổ chức đấu thầu rộng rãi có nguy cơ trở nên mang tính hình thức, làm giảm sút nghiêm trọng hiệu số tiết kiệm cho ngân sách nhà nước.
Điểm nghẽn cạnh tranh và hiệu quả tiết kiệm
Để làm rõ thực trạng này, cần đi sâu phân tích hồ sơ mở thầu nguyên bản được trích xuất trực tiếp từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Tại Gói thầu số 1 (Tuyến Hòa Phú - mã TBMT: IB2600287896) do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Minh Thạnh làm chủ đầu tư, hệ thống đóng thầu lúc 08:00 ngày 06/07/2026. Biên bản mở thầu qua mạng ghi nhận thời điểm hoàn thành mở thầu lúc 08:49 cùng ngày chỉ có duy nhất 01 hồ sơ dự thầu được nộp từ Liên danh Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Cầu đường Việt Đức Thành và Công ty TNHH MTV Minh Thành. Do vắng bóng đối thủ cạnh tranh nên liên danh của Công ty Việt Đức Thành đã vượt qua các bước đánh giá và trúng thầu sát nút ở mức 22.830.576.838 đồng so với giá dự toán 23.121.986.704 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm 1,26%.
Tại Gói thầu số 2 (Tuyến Tân Bình - mã TBMT: IB2600311122), đóng thầu lúc 08:00 ngày 06/07/2026 và hoàn thành mở thầu lúc 08:50 cùng ngày ghi nhận Liên danh Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Cầu đường Việt Đức Thành và Công ty TNHH Thanh nộp hồ sơ tham gia. Liên danh này sau đó nhanh chóng được phê duyệt trúng thầu với giá 19.684.056.913 đồng so với giá dự toán 19.883.051.720 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm khoảng 1%, tương ứng số tiền 198.994.807 đồng trên một gói thầu gần 20 tỷ đồng.
Tiếp đến là Gói thầu số 3 (Tuyến An Lập 34 - mã TBMT: IB2600040897) do UBND xã Thanh An làm chủ đầu tư. Biên bản mở thầu ghi nhận duy nhất Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Cầu đường Việt Đức Thành nộp hồ sơ độc lập với giá dự thầu ban đầu là 3.035.289.657 đồng, vượt xa giá dự toán được duyệt là 3.011.163.158 đồng. Nhờ chủ động nộp kèm thư giảm giá 1,2% trực tiếp trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Công ty Việt Đức Thành đã kéo giá dự thầu xuống còn 2.998.866.181 đồng, qua đó được đề xuất trúng thầu với tỷ lệ tiết kiệm 0,41%.
Sự dịch chuyển từ gói thầu nhỏ sang dự án chục tỷ
Sự thiếu vắng tính cạnh tranh tại các gói thầu năm 2026 của Công ty Việt Đức Thành càng trở nên đáng chú ý khi đối chiếu với lịch sử trúng thầu khép kín của nhà thầu này. Dữ liệu lịch sử đấu thầu tổng hợp cho thấy, trước khi vươn lên đảm nhận các dự án giao thông nông thôn chục tỷ, Công ty Việt Đức Thành thực chất phát triển chủ yếu nhờ vào phân khúc chỉ định thầu rút gọn quy mô siêu nhỏ tại cấp xã.
Trong năm 2025, nhà thầu này đã được phê duyệt trúng hàng loạt gói thầu thi công xây dựng quy mô dưới 2 tỷ đồng theo hình thức chỉ định thầu rút gọn do UBND xã Minh Thạnh, Phòng Kinh tế xã Minh Thạnh và UBND xã Dầu Tiếng (TP HCM) giao thầu trực tiếp. Điển hình như các gói thầu xây dựng đường giao thông nông thôn được duyệt liên tiếp vào các ngày 02/12/2025 và 03/12/2025.
Việc dịch chuyển nhanh chóng từ các gói chỉ định thầu rút gọn nhỏ lẻ sang đảm nhận loạt dự án đấu thầu rộng rãi chục tỷ vào năm 2026 nhưng vẫn giữ nguyên trạng thái khép kín, "một mình một ngựa" và không có đối thủ cạnh tranh là một thực tế cần được các cơ quan thanh tra, giám sát lưu tâm rà soát.
Trách nhiệm giải trình trực tiếp của người đứng đầu
Hiện trạng cạnh tranh hạn chế này diễn ra trong bối cảnh các địa phương đang vận hành mô hình hành chính địa phương 2 cấp mới (bỏ cấp huyện trung gian) theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội. Theo cơ chế phân cấp mới này, quyền lực và nghĩa vụ phê duyệt, giám sát hoạt động đấu thầu được phân bổ trực tiếp và toàn diện về cho UBND cũng như các Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng cấp xã.
Việc để xảy ra tình trạng các dự án giao thông nông thôn quy mô rất lớn liên tục chỉ có một nhà thầu nộp hồ sơ và dễ dàng trúng thầu với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách gần như bằng không đòi hỏi người đứng đầu các chủ đầu tư như ông Nguyễn Hoài Bảo - Chủ tịch UBND xã Thanh An và ông Huy - Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Minh Thạnh phải thực hiện trách nhiệm giải trình một cách nghiêm túc.
Dưới góc nhìn chuyên môn, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ phân tích: "Khi một chủ đầu tư tổ chức đấu thầu rộng rãi nhưng liên tục chỉ có duy nhất một nhà thầu nộp hồ sơ tham dự và dễ dàng trúng thầu sát giá dự toán, đây là một dấu hiệu bất thường lớn về mặt cạnh tranh. Cơ quan quản lý nhà nước cần chủ động rà soát, thanh tra kỹ lưỡng hồ sơ mời thầu để xem tổ chuyên gia và chủ đầu tư có cố tình cài cắm các điều khoản nhằm tạo lợi thế cho nhà thầu quen và loại bỏ các nhà thầu khác hay không".
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.
[Kỳ 3:] Đấu thầu tại TP HCM: Ma trận khép kín giữa Việt Đức Thành và tư vấn AIC
GIÁM SÁT CHỦ ĐẦU TƯ CÓ NHIỀU GÓI THẦU CHỈ CÓ MỘT NHÀ THẦU THAM DỰ VÀ HÀNH VI CẤM CẢN TRỞ CẠNH TRANH
Hoạt động đấu thầu sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc cốt lõi về tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng cài cắm tiêu chí hạn chế nhà thầu.
Để kiểm soát chặt chẽ và chấn chỉnh công tác lựa chọn nhà thầu, pháp luật hiện hành quy định rất rõ về cơ chế giám sát thường xuyên. Cụ thể, theo quy định tại khoản 3 Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP về nội dung giám sát thường xuyên hoạt động đấu thầu của cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu thuộc các bộ, ngành, địa phương: Cơ quan chức năng có trách nhiệm thực hiện giám sát thường xuyên hoạt động lựa chọn nhà thầu đối với các chủ đầu tư có dấu hiệu bất thường, bao gồm trường hợp "chủ đầu tư có nhiều gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự". Đây là cơ sở pháp lý vững chắc để cơ quan quản lý nhà nước tiến hành theo dõi, tổng hợp thông tin, yêu cầu chủ đầu tư báo cáo giải trình hoặc đề xuất các cơ quan có thẩm quyền đưa ra biện pháp xử lý kịp thời nhằm làm rõ tính khách quan của quy trình.
Song song đó, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) quy định nghiêm ngặt các hành vi bị cấm để bảo vệ môi trường cạnh tranh lành mạnh. Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu nhấn mạnh: "Hồ sơ mời thầu không được nêu bất cứ điều kiện nào nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng". Đồng thời, khoản 6 Điều 16 Luật Đấu thầu cũng quy định hành vi không bảo đảm công bằng, minh bạch bị nghiêm cấm bao gồm: "Nêu điều kiện trong hồ sơ mời thầu nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu, nhà đầu tư hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu, nhà đầu tư gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng, vi phạm quy định tại khoản 3 Điều 44 và khoản 2 Điều 48 của Luật này".
GHI CHÚ:
Sapo: Cả 3 gói thầu giao thông hơn 45,5 tỷ của Công ty Việt Đức Thành tại TP HCM đều rơi vào cảnh độc diễn, trúng sát nút với tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp, đặt ra dấu hỏi về cạnh tranh
