Cá dao cạo (Aeoliscus strigatus) là một trong những loài cá có hình dáng kỳ lạ nhất đại dương nhiệt đới. Chỉ dài khoảng 10–15 cm, cơ thể của chúng cực kỳ dẹt và mỏng theo chiều ngang, tạo cảm giác như một mảnh kim loại nhỏ đang lơ lửng trong nước. Chính ngoại hình đặc biệt ấy đã mang lại cho chúng cái tên “cá dao cạo” hay “razorfish”.

Ảnh: inaturalist

Tuy nhiên, điều khiến loài cá này nổi tiếng không chỉ là hình dáng mà còn là cách bơi hết sức khác thường. Trong khi phần lớn các loài cá bơi với đầu hướng lên phía trước, cá dao cạo lại thường xuyên bơi theo tư thế thẳng đứng, đầu chúc xuống dưới và đuôi hướng lên trên. Đối với những người lần đầu bắt gặp, cảnh tượng cả đàn cá bơi lơ lửng như những chiếc kim bạc cắm ngược giữa làn nước thường tạo cảm giác vô cùng kỳ lạ.

Ảnh: Wikimedia Commons

Loài cá này phân bố rộng khắp các vùng biển nhiệt đới thuộc khu vực Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương, từ Indonesia, Philippines đến Australia và nhiều đảo san hô khác. Chúng thường sống quanh các rạn san hô, thảm cỏ biển hoặc những khu vực có nhiều cầu gai biển.

Tư thế bơi dựng đứng thực chất là một chiến lược sinh tồn hiệu quả. Cá dao cạo thường tụ tập thành từng đàn và ẩn mình giữa những chiếc gai dài của cầu gai hoặc các nhánh san hô. Khi tất cả cùng đứng thẳng và đung đưa nhẹ theo dòng nước, chúng trông giống những chiếc gai hoặc cọng cỏ biển hơn là cá. Nhờ đó, các loài săn mồi khó phát hiện ra chúng.

Ảnh: Wikimedia Commons

Cơ thể của Aeoliscus strigatus còn được bảo vệ bởi một lớp giáp xương cứng bao bọc bên ngoài. Lớp giáp này giúp giảm nguy cơ bị tấn công, đồng thời tạo cho chúng vẻ ngoài bóng loáng như được chế tác từ kim loại. Trên thân thường có một sọc đen chạy dọc, càng làm tăng hiệu quả ngụy trang khi sống giữa môi trường có nhiều bóng đổ và thực vật biển.

Dù mang vẻ ngoài có phần cứng nhắc, cá dao cạo là những tay săn mồi nhanh nhẹn. Chúng chủ yếu ăn các loài động vật phù du, giáp xác nhỏ và sinh vật li ti trôi nổi trong nước. Khi phát hiện con mồi, cả đàn có thể đồng loạt thay đổi hướng di chuyển với độ chính xác đáng kinh ngạc.

Ngày nay, cá dao cạo thường xuất hiện trong các bể cá biển công cộng nhờ ngoại hình độc đáo. Tuy nhiên, việc nuôi chúng không hề dễ dàng vì cần tái tạo môi trường sống đặc biệt và duy trì nguồn thức ăn phù hợp.

Giữa thế giới đại dương đầy những sinh vật kỳ lạ, Aeoliscus strigatus nổi bật như một minh chứng cho sức sáng tạo vô tận của tiến hóa. Với thân hình mỏng như lưỡi dao và thói quen bơi chúc đầu xuống dưới, chúng là một trong những “dị nhân” thú vị nhất của các rạn san hô nhiệt đới.