Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, tại các dự án đầu tư phát triển do Phòng Kinh tế xã An Hữu (tỉnh Đồng Tháp) làm chủ đầu tư, bức tranh lựa chọn nhà thầu đang ghi nhận sự tham gia và trúng thầu của một số doanh nghiệp tư vấn ở cường độ rất cao. Việc phân tích tính cạnh tranh, mức độ minh bạch và năng lực thực thi của các nhà thầu "quen mặt" này là cơ sở đặc biệt quan trọng để đánh giá hiệu quả quản lý nguồn vốn ngân sách nhà nước tại cơ sở, nhất là trong bối cảnh toàn quốc đang siết chặt kỷ cương đầu tư công.

Dấu ấn đậm nét của nhóm nhà thầu tư vấn

Theo dữ liệu thống kê trích xuất từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, thời gian qua, Phòng Kinh tế xã An Hữu đã công bố 16 kế hoạch lựa chọn nhà thầu, bao hàm tổng số 44 gói thầu thành phần. Qua quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu và phê duyệt kết quả, hệ sinh thái các nhà thầu tham gia thường xuyên tại cơ quan chủ đầu tư này đã được định hình tương đối rõ nét.

Nổi bật nhất trong số đó là sự xuất hiện dày đặc và trúng thầu tuyệt đối của hai doanh nghiệp hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực tư vấn xây dựng: Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Vạn Thịnh Phát (Mã số thuế: 1201645169) và Công ty TNHH Tư vấn Kỹ thuật Xây dựng Thuận Phát (Mã số thuế: 1201612406). Cả hai doanh nghiệp này đều đăng ký địa chỉ trụ sở kinh doanh tại địa bàn tỉnh Đồng Tháp, thể hiện lợi thế nhất định về mặt khoảng cách địa lý khi tiếp cận các dự án tại địa phương.

Cụ thể, hồ sơ cho thấy Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Vạn Thịnh Phát đã tham gia và trúng toàn bộ 8 gói thầu, đảm nhận vai trò xương sống là Tư vấn quản lý dự án. Tương tự, ở một mắt xích kiểm soát mang tính chất quyết định khác của quy trình đầu tư xây dựng cơ bản, Công ty TNHH Tư vấn Kỹ thuật Xây dựng Thuận Phát cũng ghi nhận tỷ lệ trúng thầu 100% khi được chủ đầu tư lựa chọn thực hiện 8 gói thầu Tư vấn thẩm tra thiết kế và dự toán.

Bên cạnh hai cái tên đình đám nêu trên, một đơn vị tư vấn khác là Công ty TNHH Tư vấn Kỹ thuật Xây dựng Gia Phát (Mã số thuế: 1201614604) cũng liên tiếp được xướng tên trúng 5 gói thầu chuyên về Tư vấn khảo sát, lập Báo cáo kinh tế kỹ thuật. Việc một số ít các nhà thầu thường xuyên xuất hiện và trúng thầu hàng loạt dự án do cùng một cơ quan quản lý mời thầu là hiện tượng cần được lưu tâm. Mặc dù không mặc nhiên vi phạm pháp luật, nhưng thực tế này thu hút sự quan tâm lớn của dư luận về mức độ cạnh tranh thực chất, cũng như khả năng mở rộng cánh cửa cho các doanh nghiệp khác cùng tham gia trên thị trường mua sắm công cấp địa phương.

Đòi hỏi khắt khe về năng lực thực chiến và tính độc lập

Xét trên bình diện pháp lý, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) và Nghị định 214/2025/NĐ-CP đều nhấn mạnh nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và minh bạch làm kim chỉ nam. Theo đó, hệ thống pháp luật quy định rất rõ: Các đơn vị tư vấn lập hồ sơ thiết kế, dự toán, thẩm tra và quản lý dự án bắt buộc phải đảm bảo tính độc lập tuyệt đối về mặt pháp lý và độc lập về mặt tài chính. Sự độc lập này nhằm triệt tiêu các rủi ro, bảo đảm quá trình thẩm định, giám sát chéo giữa các khâu diễn ra một cách minh bạch, khách quan, không bị chi phối bởi bất kỳ lợi ích nhóm nào.

Đồng thời, khi một nhà thầu như Vạn Thịnh Phát hay Thuận Phát trúng cùng lúc 8 gói thầu tại một thời điểm, đòi hỏi từ phía cơ quan quản lý nhà nước – cụ thể là Phòng Kinh tế xã An Hữu – phải có sự rà soát, đánh giá cực kỳ khắt khe. Việc đánh giá này phải đi sâu vào năng lực nhân sự chủ chốt, khả năng huy động trang thiết bị máy móc và phương án phân bổ quỹ thời gian thực tế của nhà thầu. Việc triển khai đồng thời nhiều hợp đồng không được phép làm ảnh hưởng, đình trệ tiến độ hay làm suy giảm chất lượng của từng công trình đơn lẻ. Năng lực thực sự của nhà thầu phải được chứng minh bằng các tài liệu pháp lý xác thực, hóa đơn chứng từ rõ ràng.

Trách nhiệm giám sát toàn diện từ cơ quan chủ đầu tư

Bình luận về vấn đề bảo đảm tính cạnh tranh trong đấu thầu, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích sắc bén: "Việc một doanh nghiệp trúng nhiều gói thầu tại một chủ đầu tư không mặc nhiên vi phạm pháp luật nếu họ thực sự có năng lực chuyên môn vượt trội, giá dự thầu hợp lý và quá trình đánh giá hồ sơ của tổ chuyên gia diễn ra khách quan, đúng trình tự pháp luật. Tuy nhiên, dưới góc độ giám sát đầu tư công, cơ quan quản lý cần rà soát thật kỹ các tiêu chí được đưa ra trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu xem có hay không các rào cản kỹ thuật vô lý làm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác. Chỉ thị 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Công văn 5557 của Bộ Tài chính đã quán triệt rất rõ việc nghiêm cấm mọi hành vi dàn xếp, cài cắm tiêu chí hoặc đưa ra điều kiện nhằm tạo lợi thế độc quyền cho một số nhà thầu quen thuộc".

Theo quan điểm của vị chuyên gia, để bảo vệ dòng vốn công và đảm bảo tính cạnh tranh thực chất, chủ đầu tư cần chủ động mở rộng nguồn thông tin, khuyến khích sự tham gia của đa dạng các nhà thầu có đủ năng lực từ nhiều địa phương khác nhau. Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong việc liên tục hội tụ tại một nhóm doanh nghiệp nhỏ lẻ cũng cần được minh bạch hóa thông qua công tác giải trình.

Đồng thời, trách nhiệm nặng nề nhất của Phòng Kinh tế xã An Hữu lúc này là phải giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện hợp đồng của các đơn vị tư vấn. Công tác quản lý dự án, thẩm tra thiết kế phải tuân thủ đúng định mức, đơn giá theo Thông tư 79/2025/TT-BTC. Cơ quan quản lý tuyệt đối phải tránh tình trạng doanh nghiệp nhận thầu ồ ạt, vượt quá năng lực thực tế của bộ máy nhân sự, dẫn đến chất lượng tư vấn giảm sút, kéo theo sự thiếu an toàn cho toàn bộ công trình xây lắp phía sau. Việc buông lỏng quản lý ở khâu tư vấn chính là lỗ hổng lớn nhất gây ra hệ lụy đội vốn và chậm tiến độ cho các dự án hạ tầng.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3] Rà soát pháp lý hình thức chỉ định thầu dự án khắc phục sạt lở tại xã An Hữu