Giai đoạn 2026–2030 đánh dấu một chặng đường mới trong việc thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia với tổng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước dự kiến lên tới khoảng 423.000 tỷ đồng. Mục tiêu của gói nguồn lực này là hướng đến xây dựng nông thôn mới hiện đại, thực hiện giảm nghèo đa chiều bền vững và phát triển toàn diện kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Cụ thể, đến năm 2030, cả nước phấn đấu tăng thu nhập bình quân của cư dân nông thôn gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020; đưa thu nhập của người dân tộc thiểu số đạt mức bằng một nửa bình quân chung cả nước. Đồng thời, tỷ lệ nghèo đa chiều toàn quốc cần duy trì mức giảm từ 1% - 1,5% mỗi năm, phấn đấu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn. Về chỉ tiêu nông thôn mới, mục tiêu đặt ra là khoảng 65% số xã đạt chuẩn, trong đó 10% đạt chuẩn hiện đại và có 5 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Tuy nhiên, bức tranh triển khai thực tế trong 6 tháng đầu năm 2026 đang bộc lộ không ít rào cản lớn ngay từ cấp cơ sở. Thông tin này được mổ xẻ kỹ lưỡng tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc diễn ra vào chiều 6/7 do Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì. Báo cáo tổng hợp cho thấy, mặc dù các nhiệm vụ nền tảng như phát triển sản phẩm OCOP, du lịch nông thôn, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu giảm nghèo được kích hoạt sớm, chuyển biến thực tế tại cơ sở vẫn diễn ra tương đối chậm. Tiến độ thực hiện giữa các vùng miền chưa đồng đều, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn đạt thấp. Đặc biệt, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang phát sinh nhiều vướng mắc trên thực địa. Bên cạnh đó, các rào cản liên quan đến thủ tục đất đai, bố trí tái định cư, biến động giá vật liệu xây dựng cùng công tác thanh quyết toán đang trở thành những nút thắt trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Nhìn từ thực tế của một địa phương cụ thể, tại điểm cầu tỉnh Lâm Đồng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Ngọc Hiệp cùng lãnh đạo các sở, ban, ngành cũng đã nhìn nhận trực diện những thách thức tương tự. Trong giai đoạn 2026–2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu có ít nhất 42 xã đạt chuẩn nông thôn mới (bao gồm 02 xã đạt chuẩn hiện đại), giảm tỷ lệ nghèo đa chiều chung từ 1,0–1,5% trong năm 2026 và bình quân 0,68%/năm giai đoạn 2027–2030. Riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh phấn đấu giảm tỷ lệ nghèo 2–3%/năm, đưa 50% số xã và 50% số thôn vùng này thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn. Để hiện thực hóa, tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn dự kiến của tỉnh đạt 5.778.463 triệu đồng, trong đó vốn Trung ương hỗ trợ trực tiếp là 2.438.170 triệu đồng, còn lại là ngân sách địa phương đối ứng 3.340.293 triệu đồng.

Dù đã chủ động hoàn thiện hành lang pháp lý và kiện toàn bộ máy trong nửa đầu năm 2026, Lâm Đồng vẫn đối mặt với tình trạng giải ngân chậm do các dự án phải chờ hoàn thiện thủ tục. Đáng chú ý, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính kết hợp vận hành chính quyền hai cấp đã làm phát sinh khối lượng công việc lớn về rà soát, điều chỉnh, bàn giao tài sản và kiện toàn bộ máy. Năng lực đội ngũ cán bộ cấp xã thiếu đồng đều cùng sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị ở một số nơi đang làm ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu và tiến độ triển khai. Để tháo gỡ, Lâm Đồng đã kiến nghị Chính phủ sớm giao đầy đủ kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026, đồng thời đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm thông báo dự kiến kế hoạch vốn sự nghiệp giai đoạn 2026-2030 để địa phương chủ động cân đối ngân sách và xây dựng kế hoạch tài chính trung hạn.

Trước thực trạng dòng vốn và chính sách còn gặp lực cản, phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá cao những kết quả bước đầu về phát triển OCOP hay giảm nghèo, song thẳng thắn chỉ ra hệ thống văn bản hướng dẫn chưa tinh gọn và hiện tượng chồng chéo giữa các chương trình. Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành Trung ương phải lập tức rà soát, đơn giản hóa tối đa cơ chế chính sách theo hướng dễ thực hiện, đẩy mạnh phân cấp phân quyền triệt để gắn với kiểm tra, giám sát và tăng tốc hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành.

Đối với các địa phương, người đứng đầu Chính phủ đề nghị khẩn trương hoàn thiện các cơ chế thuộc thẩm quyền, ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ trọng tâm và đáp ứng các nhu cầu thiết yếu nhất của người dân. Phó Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc phải lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí và phát huy trách nhiệm người đứng đầu để phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân vốn ngay trong năm 2026.