Mỗi ngày chỉ kéo giãn sọ một milimet – Con số tưởng chừng rất nhỏ ấy lại đang tạo nên sự thay đổi lớn trên khuôn mặt của trẻ mắc dị tật dính liền sớm khớp sọ trán – đỉnh một bên – một bệnh lý bẩm sinh hiếm gặp gây biến dạng vùng trán, hốc mắt và ảnh hưởng đến sự phát triển của hộp sọ.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, kỹ thuật kéo giãn phức hợp trán - ổ mắt đang mở ra bước tiến mới trong điều trị dị tật dính khớp sọ trán - đỉnh một bên ở trẻ, một bệnh lý bẩm sinh hiếm gặp gây biến dạng vùng trán, hốc mắt và ảnh hưởng đến sự phát triển của hộp sọ. Không còn phụ thuộc vào các cuộc đại phẫu tháo rời xương phức tạp, các bác sĩ chỉ cần kéo giãn sọ 1mm mỗi ngày. Quá trình dịch chuyển từ từ này kích thích cơ thể tự hình thành xương mới, phục hồi dần bản dạng cân đối cho khuôn mặt bệnh nhi.

Dị tật hiếm gặp nhưng không chỉ là vấn đề thẩm mỹ

Dính liền sớm khớp sọ trán – đỉnh một bên là tình trạng đường khớp sọ đóng sớm bất thường ngay từ những tháng đầu đời. Đặc điểm dễ nhận thấy nhất là sự biến dạng bất đối xứng khuôn mặt. Đầu bẹt phía trước, phần trán bên bị ảnh hưởng lõm vào trong, trong khi bên đối diện nhô ra phía trước. Hốc mắt, sống mũi và toàn bộ vùng mặt cũng bị kéo lệch theo, khiến khuôn mặt trẻ mất cân xứng rõ rệt.

Dính liền sớm khớp sọ trán – đỉnh một bên khiến vùng trán, hốc mắt, khuôn mặt trẻ phát triển mất cân đối (ảnh 1); sau điều trị vùng trán và hốc mắt của trẻ trở nên cân đối hơn. Ảnh BV

Theo TS.BS. Đặng Hoàng Thơm – Trưởng khoa Sọ mặt và Tạo hình, hệ lụy của bệnh không chỉ dừng lại ở yếu tố thẩm mỹ. Việc khớp sọ đóng sớm có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hộp sọ, nền sọ, vòm sọ và toàn bộ khối xương hàm mặt. Trẻ có thể xuất hiện nhiều biến dạng thứ phát như: lệch mũi, biến dạng hốc mắt, mất cân xứng xương gò má, lệch khớp cắn, nghiêng đầu, loạn thị, lác hoặc nhược thị. Một số trường hợp có nguy cơ tăng áp lực nội sọ, ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài.

Kỹ thuật kéo giãn từng milimet ít xâm lấn, bước tiến thay thế đại phẫu

Trước đây, phương pháp điều trị kinh điển là phẫu thuật tịnh tiến trán – ổ mắt. Trong một cuộc đại phẫu, toàn bộ khối xương trán – ổ mắt được lấy ra ngoài, chỉnh sửa rồi cố định lại. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi can thiệp rộng, thời gian phẫu thuật dài, nguy cơ mất máu và có khả năng tái phát do khuyết xương.

Nhằm giảm xâm lấn và tối ưu kết quả điều trị, các bác sĩ khoa Sọ mặt và Tạo hình đã triển khai kỹ thuật kéo giãn phức hợp trán – ổ mắt. Đến nay, kỹ thuật đã được áp dụng thành công cho 11 bệnh nhi mắc dính khớp sọ trán – đỉnh một bên.

Ê–kíp khoa Sọ mặt và Tạo hình thực hiện phẫu thuật tạo hình và đặt hệ thống kéo giãn phức hợp trán – ổ mắt. Ảnh BV

Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ tạo hình vùng trán – ổ mắt và đặt hệ thống kéo giãn chuyên dụng tại các vị trí đã được tính toán trước. Sau phẫu thuật, trẻ bước vào giai đoạn kéo giãn xương. Mỗi ngày, thiết bị được kích hoạt hai lần, mỗi lần 0,5 mm. Tổng tốc độ kéo giãn đạt 1 mm/ngày. Khi đạt khoảng cách mong muốn (trung bình khoảng 30 mm), quá trình kích hoạt sẽ dừng lại. Trẻ tiếp tục được theo dõi để xương mới phát triển ổn định trước khi tháo bỏ thiết bị sau khoảng 3 tháng.

Kỹ thuật này dựa trên nguyên lý tạo xương dưới tác động của lực kéo. Khi khoảng cách giữa hai bề mặt xương tăng dần có kiểm soát, cơ thể sẽ tự hình thành mô xương mới để lấp đầy khoảng trống xuất hiện trong quá trình kéo giãn. Nói cách khác, xương được tạo ra cùng lúc với quá trình điều chỉnh biến dạng.

Mở thêm cơ hội điều trị cho trẻ mắc dị tật sọ mặt

Theo TS.BS. Đặng Hoàng Thơm, ưu điểm nổi bật của kỹ thuật là có thể thực hiện từ rất sớm, khi trẻ khoảng 6 tháng tuổi. Việc kéo giãn đến đâu, xương mới hình thành đến đó giúp hạn chế tình trạng khuyết xương, cần ghép xương bổ sung, qua đó giảm nguy cơ tái phát biến dạng. Đồng thời, các mô mềm cũng có thời gian thích nghi với sự thay đổi của khung xương, mang lại hiệu quả thẩm mỹ cao hơn.

“Sau mỗi lần bác sĩ điều chỉnh thiết bị kéo giãn, tôi lại thấy phần trán bị lõm của con được đưa ra phía trước thêm một chút. Trước đây mắt và mũi của con bị lệch, nhưng giờ đã cân đối hơn, khuôn mặt hài hòa hơn rất nhiều”, chị T.H – mẹ của bệnh nhi đang được điều trị bằng kỹ thuật kéo giãn phức hợp trán – ổ mắt chia sẻ.

Còn với chị N.A, điều quan tâm nhất không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà là cơ hội phát triển lâu dài của con. “Trước đây, tôi luôn lo khớp sọ đóng sớm sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ và trí tuệ của con. Nay hộp sọ được mở rộng, tạo thêm không gian cho não phát triển nên gia đình yên tâm hơn rất nhiều”, chị nói.

Những thay đổi ấy cũng chính là mục tiêu mà Bệnh viện Nhi Trung ương hướng tới khi triển khai các kỹ thuật tạo hình sọ mặt hiện đại cho trẻ em. Việc làm chủ kỹ thuật kéo giãn phức hợp trán – ổ mắt không chỉ góp phần giải quyết những thách thức trong điều trị các dị tật sọ mặt phức tạp, mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị chuyên sâu, tiên tiến cho trẻ em ngay tại Việt Nam.