Việc Iran đưa ra "Kế hoạch 7 ngày" bên lề Đại Hội Đồng Liên Hợp Quốc là nhằm thể hiện trước cộng đồng quốc tế rằng họ thiện chí hòa giải, đẩy trách nhiệm xung đột cho Mỹ, đồng thời tạo ra bầu không khí bất lợi cho Tổng thống Trump trước khi bước vào bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Trong khi đó, việc Tổng thống Trump bác bỏ kế hoạch của Iran, tăng cường hiện diện quân sự ở Trung Đông và tuyên bố sẽ tấn công Iran sau bầu cử là nhằm tranh thủ sự ủng hộ của các phần tử theo đường lối cứng rắn.
Cả Mỹ và Iran hiện đang chơi một trò chơi cân não khi đều tin rằng với những hành động này họ sẽ có vị thế tốt hơn trong đàm phán.
Nội dung chính kế hoạch 7 ngày của Iran
Ngày 24/9/2026, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đưa ra "Kế hoạch 7 ngày" bên lề Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lần thứ 81 tại New York để giải quyết xung đột với Mỹ.
Trong vòng 4-5 ngày đầu tiên, Mỹ phải chấm dứt chiến sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon, Gaza và Yemen, dỡ bỏ hoàn toàn phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với việc xuất khẩu dầu mỏ của Iran và giải phóng ít nhất 12 tỷ USD tài sản của Iran đang bị đóng băng tại các ngân hàng của Mỹ và các nước.
Sau khi Mỹ thực hiện các điều kiện của Iran, vào ngày thứ 6, Iran sẽ mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cho tàu bè qua lại và ngay lập tức ngồi vào bàn đàm phán toàn diện về chương trình hạt nhân của mình. Vào ngày thứ 7, ngày cuối cùng của kế hoạch, ngay lập tức các cuộc đàm phán toàn diện về chương trình hạt nhân của Iran sẽ được nối lại để đạt được thỏa thuận cuối cùng.
Thực chất đây là nội dung của "Biên bản ghi nhớ Islamabad" ký giữa Iran và Mỹ ngày 17/6/2026. Tuy nhiên, việc Iran đưa ra một thời hạn ngắn như vậy (7 ngày thay vì 60 ngày theo "Biên bản ghi nhớ") là nhằm ngăn chặn phía Mỹ trì hoãn các cuộc đàm phán. Con số 7 ngày thúc đẩy chính quyền Mỹ phải hành động nhanh chóng thay vì kéo dài thời gian thương lượng.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Ảnh: Reuters
Vì sao Mỹ bác bỏ kế hoạch?
Chỉ sau đó hai ngày, ngày 26/9/2026, Tổng thống D. Trump đã tuyên bố bác bỏ kế hoạch này, cho rằng kế hoạch chứa đựng các điều kiện quan trọng Mỹ không thể chấp nhận.
Mỹ cho rằng họ hiện đang kiểm soát tình hình vận chuyển qua eo biển Hormuz nên không cần thỏa thuận với Tehran. Iran mở cửa eo biển Hormuz, nhưng yêu cầu việc quản lý an ninh hàng hải tại đây phải phối hợp với lực lượng vũ trang Iran hoặc Oman, trong khi Mỹ muốn có được quyền tự do lưu thông tuyệt đối và bảo đảm hoạt động thông suốt dưới sự kiểm soát hoặc bảo vệ của Mỹ.
Vừa qua, Iran và Oman đã đạt được thỏa thuận mở cửa lại eo biển Hormuz và việc tàu bè qua lại đây phải tuân thủ các quy định của Tehran. Đồng ý với các điều kiện của Iran có nghĩa là công nhận quyền của Tehran trong việc đặt ra các quy tắc tại một trong các tuyến hàng hải quan trọng nhất của thế giới.
Iran yêu cầu Mỹ phải dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt trước, dỡ bỏ phong toả các hải cảng và giải phóng tài sản của Iran bị đóng băng trong ngân hàng của các nước trong vòng 4-5 ngày đầu tiên. Chỉ khi đó, vào ngày cuối của kế hoạch, Iran mới mở eo biển Hormuz và bắt đầu đàm phán hạt nhân. Điều này có nghĩa là Mỹ phải nhượng bộ trước. Đối với ông Trump, việc giảm áp lực kinh tế trước khi vấn đề hạt nhân được giải quyết là không thể chấp nhận được.
Kế hoạch của Iran không chỉ đòi Mỹ ngừng bắn với Iran, mà còn phải chấm dứt các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm Lebanon, Gaza và Yemen. Điều kiện này cực kỳ khó đối với Washington, vì nó đòi hỏi áp lực trực tiếp buộc Israel ngừng tấn công Hezbollah ở Lebanon, Hamas ở Gaza và Houthi ở Yemen, vốn là các nhóm vũ trang nằm trong ""Trục kháng chiến" chống Israel do Tehran lãnh đạo.
Trump cho rằng Iran đang ở thế yếu, nhưng lại yêu cầu quá nhiều nhượng bộ ngay từ đầu.
Mỹ tăng cường hiện diện quân sự ở Trung Đông
Cùng với việc gây sức ép tối đa về kinh tế, Tổng thống Trump đe dọa sẽ tấn công Iran sau bầu cử giữa kỳ được tổ chức ngày 3/11 tới. Chuẩn bị cho cuộc tấn công này, Washington đang tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông.
Ngày 27/9, tàu sân bay hạt nhân USS Theodore Roosevelt đã rời căn cứ ở San Diego dự kiến đến Trung Đông cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11. Hộ tống tàu sân bay này là nhóm tác chiến tàu sân bay số 9 cùng nhóm tàu đổ bộ USS Makin Island, mang theo khoảng 9.000-10.000 quân, trong đó có 2.000 lính thủy đánh bộ, đưa tổng số quân Mỹ trong khu vực lên tới 50.000 người.
Đi cùng USS Theodore Roosevelt còn có tàu tuần dương tên lửa USS Chosin, các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Paul Hamilton (DDG-60), USS Decatur (DDG-73) và USS Carl M. Levin (DDG-120) thuộc lớp Arleigh Burke của Hải quân Mỹ.
Tàu sân bay USS Theodore Roosevelt sẽ gia nhập đội tàu sân bay Mỹ hiện đang hoạt động trong khu vực là USS George Bush và USS George Washington, cũng như nhóm tàu đổ bộ USS Boxer. Thông thường, trên mỗi hàng không mẫu hạm có khoảng 60 – 75 máy bay gồm máy bay tiêm kích F/A-18E/F Super Hornet và tiêm kích tàng hình F-35C Lightning II, máy bay cảnh báo sớm E-2D Hawkeye, máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler và trực thăng cứu hộ MH-60 Seahawk, cùng máy bay vận tải CMV-22B.
Ngoài ra, tại Trung Đông hiện đã có 2 tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân thuộc lớp Los Angeles và Virginia di chuyển để bảo vệ từ xa và do thám.
Đây là đợt triển khai lực lượng quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ cuộc chiến chống Iraq năm 2003.
Tàu sân bay USS George Washington hoạt động tại Trung Đông. Ảnh: U.S. Central Command / X
Sự lựa chọn khó khăn cho chính quyền Mỹ
Với sự huy động một lực lượng quân sự lớn như vậy, không loại trừ khả năng Mỹ tái tấn công Iran quy mô lớn ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới.
Tuy nhiên, bất cứ một hành động quân sự mới nào cũng có thể sẽ không đem lại kết quả mong muốn, nhất là khi cuộc tấn công tổng lực ngày 28/2 với sự hợp lực giữa Mỹ và Israel kéo dài 40 ngày đã không thực hiện được mục tiêu thay đổi chế độ Tehran và phá hủy các cơ sở hạt nhân và tiềm năng quân sự của Iran.
Trong 8 tháng xung đột với Iran, Mỹ không những không thực hiện được mục tiêu mà còn thiệt hại lớn về kinh tế, trang thiết bị và nhân mạng.
Theo báo cáo mới nhất của Quốc hội Mỹ, tính đến ngày 3/9/2026, cuộc xung đột với Iran đã ngốn hết khoảng 43,6 tỷ USD. Tuy nhiên, theo ước tính của Giáo sư Linda Bilmes Trường Harvard Kennedy, tổng chi phí thực tế của cuộc chiến của Mỹ với Iran có thể lên tới 1.000 tỷ USD gồm các chi phí dài hạn, chăm sóc cựu chiến binh, thay thế vũ khí, xây dựng lại các căn cứ quân sự bị phá hủy hoặc hư hại và tác động đến kinh tế Mỹ.
Quốc hội Mỹ cũng cho biết ít nhất 81 máy bay và thiết bị bay không người lái của Mỹ đã bị bắn hạ, trong đó có hơn 30 chiếc UAV MQ-9 Reaper, 7 máy bay tiếp nhiên liệu KC-135, cùng một số chiến đấu cơ F-15E, F-35A và A-10.
Tổng thống Donald Trump ngày 2/10 cho biết 18 binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng trong cuộc xung đột với Iran. Ngoài ra, dữ liệu từ Lầu Năm Góc cho tới cuối tháng 9 thống kê tổng số binh sĩ Mỹ bị thương là 861 người.
Trung tâm Hỗ trợ Hoạt động Hải quân (Naval Support Activity - NSA), trụ sở Hạm đội 5 Hải quân Mỹ tại Bahrain hứng chịu thiệt hại nặng nề nhất do các đợt tập kích bằng UAV và tên lửa đạn đạo của Iran, buộc quân đội Mỹ phải điều chuyển nhân sự và thay đổi tuyến đường hậu cần trên biển.
Cuộc xung đột với Iran ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế Mỹ, đẩy lạm phát hằng năm tại Mỹ vượt mức 4% do giá năng lượng tăng cao. 2/3 dân Mỹ muốn chấm dứt cuộc xung đột kéo dài với Iran, uy tín của Trump giảm xuống còn 32-33%, mức thấp nhất kể từ nhiệm kỳ 1 đến nay.
Nếu bị tấn công, Tehran có thể tiến hành các cuộc tấn công trả đũa vào tàu bè tại eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb hoặc các hạ tầng năng lượng đồng minh của Mỹ ở khu vực. Giá dầu và giá nhiên liệu thế giới tăng cao sẽ ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu và gây áp lực lạm phát trực tiếp lên chính nền kinh tế Mỹ.
Nền kinh tế của các nước vùng Vịnh vốn đã hết sức khó khăn, phụ thuộc phần lớn vào hoạt động khai thác dầu khí và ổn định tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, không thể chịu đựng được khi cuộc chiến với Iran tái bùng phát.
Trong chuyến thăm Mỹ gần đây, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi ông Trump quay trở lại bàn đàm phán để giải quyết các vấn đề trong quan hệ giữa Mỹ và Iran. Trước khi tiến hành bất cứ một hành động quân sự nào chống Iran, Washington cũng cần phải tính đến phản ứng của Bắc Kinh, đối tác kinh tế, thương mại lớn nhất của Tehran.
Cánh cửa vẫn mở cho giải pháp ngoại giao
Dù bác bỏ kế hoạch của Iran, đe dọa tấn công Iran, Washington vẫn để ngỏ kênh ngoại giao thông qua trung gian Qatar và kỳ vọng hai bên có thể nối lại các vòng đàm phán mới với lập trường thực tế hơn.
Tổng thống D. Trump nói, cánh cửa đàm phán vẫn mở, nhưng Washington yêu cầu ngừng hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran và bác bỏ các điều kiện hiện tại của Tehran.
Trong khi đó, Iran cũng nhấn mạnh rằng họ không đóng cửa các cơ hội đối thoại, nhưng Mỹ phải dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, giải phóng tài sản và chấm dứt phong tỏa hải quân.
Ngày 28/9, Nhà Trắng đã công khai bày tỏ hy vọng các cuộc đàm phán sẽ có tiến triển. Các quan chức Mỹ đã thông báo với một số cơ quan truyền thông, bao gồm Axios, rằng các cuộc đàm phán diễn ra "tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời Iran "đã tỏ ra linh hoạt đối với các vấn đề hạt nhân".
Các quan chức này thậm chí còn cho biết, ông Trump sẵn sàng nới lỏng lệnh trừng phạt và giải phóng các khoản tiền bị phong tỏa của Iran để đổi lấy những bước đi cụ thể nhằm cắt giảm chương trình hạt nhân của Tehran.
Qatar vẫn tiếp tục các cố gắng trung gian hòa giải nhằm tạo ra bước đột phá ngoại giao giữa Mỹ và Iran. Hôm 28/9, nhà trung gian hòa giải người Qatar Ali al-Thawadi đã có cuộc gặp kéo dài nhiều giờ tại New York với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cùng phái đoàn của ông.
Cùng ngày, tại Washington, ông al-Thawadi cũng đã có cuộc gặp gỡ với Jared Kushner, con rể, đặc phái viên của Tổng thống Trump cùng các quan chức Mỹ khác. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng tham dự một phần ngắn của cuộc họp.
