Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII trình Đại hội XIV của Đảng định hướng tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm “dân là gốc”, Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân; lấy hạnh phúc, sự hài lòng của nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu.

PV Tri thức và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư TP Hà Nội về quan điểm xuyên suốt của Đảng về bảo đảm và phát huy quyền con người.

Nhiều bước tiến quan trọng trong bảo đảm quyền con người

TS.LS Đặng Văn Cường đánh giá thế nào chủ trương xây dựng xã hội công bằng, bình đẳng và bảo đảm quyền con người của Đảng ta?

TS.LS Đặng Văn Cường: Ngay từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Đảng đã xác định mục tiêu hướng đến quyền con người, quyền công dân, đấu tranh để giành lại tự do, hạnh phúc cho Nhân dân Việt Nam. Trải qua chiến tranh gian khổ, Đảng đã lãnh đạo Nhân dân đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược, hòa bình lập lại, Đảng ta lại tiếp tục lãnh đạo Nhân dân xây dựng và phát triển kinh tế xã hội, không ngừng chăm lo cho đời sống của Nhân dân, đảm bảo ngày càng tốt hơn quyền con người, quyền công dân, độc lập tự do hạnh phúc là mục tiêu xuyên suốt của sự phát triển xã hội Việt Nam do Đảng lãnh đạo.

Các số liệu thống kê cho thấy, các chỉ số phát triển kinh tế xã hội, chỉ số phát triển con người, xếp hạng hạnh phúc đều được cải thiện, tăng lên đáng kể trong thời gian qua. Từ hình ảnh trực quan phát triển hạ tầng, giao thông, đô thị ở các thành phố lớn cho đến các chỉ số về kinh tế xã hội và thống kê tổng kết thực tiễn cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng bước vào một kỷ nguyên vươn mình, chuẩn bị các nguồn lực cho sự phát triển kinh tế xã hội hướng đến mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, trong nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XIII của Đảng, nhiều bước tiến quan trọng trong bảo đảm quyền con người là gì?

TS.LS Đặng Văn Cường: Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng khẳng định: “Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ yêu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân…;lấy hạnh phúc, ấm no của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu”.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII và suốt 40 năm tiến hành đổi mới, nước ta đạt được nhiều bước tiến quan trọng trong bảo đảm quyền con người trên tất cả các lĩnh vực: quyền dân sự chính trị; quyền kinh tế xã hội, văn hóa; quyền bình đẳng giới và quyền của các nhóm yếu thế; quyền tiếp cận dịch vụ công; quyền tham gia quản lý xã hội và quyền được sống trong môi trường an toàn, phát triển bền vững.

Trong đó, quyền chính trị của công dân được hiến định và thực thi thông qua các kỳ bầu cử Quốc hội, HĐND các cấp; quyền tự do ngôn luận, báo chí, hội họp, lập hội… Hiến pháp năm 2013 dành một chương riêng về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, khẳng định rõ nguyên tắc “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật”. Các văn bản pháp luật sau đó đã cụ thể hóa, mở rộng không gian pháp lý cho người dân thực hiện quyền của mình.

Chúng ta có thể thấy, trong nhiệm kỳ qua, kinh tế xã hội, văn hóa được cải thiện mạnh mẽ với nhiều con số ấn tượng như thu nhập bình quân đầu người năm 2025 tương đương 5.026 USD, tăng 326 USD so với năm 2024 (4.700 USD), đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao. Tỉ lệ hộ nghèo đa chiều giảm từ 4,4% năm 2021 xuống còn 1,3% năm 2025. Đề án đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội được đẩy mạnh; Quỹ nhà ở quốc gia được thành lập; hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước. Số người được hưởng trợ giúp xã hội thường xuyên được mở rộng; tỉ lệ bao phủ bảo hiểm y tế tăng từ 90,9% năm 2020 lên 95,2% năm 2025; miễn toàn bộ học phí đối với trẻ mầm non, học sinh phổ thông các trường công lập từ năm học 2025-2026. Trong lĩnh vực văn hóa, các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với sáng tạo hiện đại, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã giúp nâng cao đời sống tinh thần của người dân, khẳng định nỗ lực của Đảng, Nhà nước ta trong việc bảo đảm quyền tham gia và hưởng thụ đời sống văn hóa cho người dân…

Những minh chứng trên cho thấy hiệu quả, quyết tâm của cả hệ thống chính trị nhằm bảo đảm mọi người dân được tiếp cận các nhu cầu cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, điện sinh hoạt và thông tin; “không để ai bị bỏ lại phía sau” và quyền được sống trong môi trường an toàn của người dân.

Cùng với đó, bình đẳng giới và quyền của các nhóm yếu thế bao gồm phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số được thúc đẩy. Phụ nữ Việt Nam có vai trò ngày càng lớn trong các lĩnh vực chính trị, khoa học, công nghệ, kinh doanh… Nổi bật là tỉ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XV đạt 30,26%, cao hơn mức trung bình của thế giới và khu vực, đứng đầu trong Hội đồng Liên minh nghị viện Hiệp hội các nước Đông Nam Á. Trẻ em được chăm sóc và bảo vệ ngày một toàn diện hơn thông qua việc triển khai Luật Trẻ em năm 2016, cùng nhiều chương trình quốc gia về dinh dưỡng, giáo dục, tiêm chủng, bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực và xâm hại. Với người khuyết tật, chính sách hỗ trợ học nghề, tạo việc làm và trợ giúp xã hội được mở rộng, góp phần giúp họ hòa nhập cộng đồng. Với đồng bào dân tộc thiểu số, Chính phủ triển khai nhiều chính sách, trong đó có Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào, thu hẹp khoảng cách phát triển.

Dấu ấn nữa trong nhiệm kỳ XIII của Đảng là việc ban hành Luật An ninh mạng năm 2025, Luật Dữ liệu năm 2024, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 nhằm bảo đảm quyền con người trong môi trường số. Những văn bản này không chỉ thiết lập cơ sở pháp lý để bảo vệ thông tin cá nhân, lợi ích cộng đồng, mà còn kết nối với chuẩn mực quốc tế, tạo nền tảng cho quản lý minh bạch và công bằng. Việc Việt Nam đăng cai Lễ mở ký Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng tại Hà Nội (Công ước Hà Nội, 25/10/2025) minh chứng cho cam kết bảo vệ quyền lợi công dân trong không gian số.

Mục tiêu bao trùm là chăm nom đến đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân

Quan điểm “dân là gốc”, Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc tiếp tục được thể hiện sâu sắc trong Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, TS.LS Đặng Văn Cường nhìn nhận thế nào?

TS.LS Đặng Văn Cường: Trước những bối cảnh mới, nhằm phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa, Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng định hướng tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm “dân là gốc”, Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân; lấy hạnh phúc, sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu.

Đồng thời, Đảng đặt ra yêu cầu xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách để thực hiện có hiệu quả quyền làm chủ của Nhân dân, thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở và phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Phát huy vai trò của Nhân dân tham gia xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Thực hiện nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về các quyết định của mình.

Dự thảo cũng nêu: Phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Có cơ chế phù hợp, thuận lợi và tin cậy để Nhân dân tham gia ý kiến vào quá trình hoạch định đường lối, chính sách, quyết định những vấn đề lớn và quan trọng của đất nước; nêu cao trách nhiệm tiếp thu, trách nhiệm thông tin, giải trình của các cơ quan Đảng, Nhà nước đối với những kiến nghị, đề xuất của nhân dân. Thực hiện đầy đủ các quyền dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, nhất là dân chủ ở cơ sở; chống các biểu hiện dân chủ hình thức.

Đi đôi với phát huy dân chủ, Đảng xác định cần tăng cường trách nhiệm, trật tự, kỷ cương xã hội; tăng cường đồng thuận xã hội gắn với đề cao ý thức trách nhiệm của công dân; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền làm chủ của Nhân dân, lợi dụng dân chủ chống phá Đảng, Nhà nước, làm mất ổn định chính trị-xã hội, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Có thể thấy, quan điểm của Đảng về quyền con người trong Dự thảo mang tính toàn diện, hệ thống, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, cải cách bộ máy và hội nhập sâu rộng.

Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng đã chỉ ra một số hạn chế về an sinh xã hội, TS.LS Đặng Văn Cường có thể phân tích thêm về nguyên nhân những hạn chế này?

TS.LS Đặng Văn Cường: Báo cáo chính trị đại hội XIV chỉ ra một số hạn chế, yếu kém về an sinh xã hội, về phúc lợi xã hội, về chính sách dân số, sự phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng trong xã hội và những vấn đề về môi trường, về hạ tầng giao thông, điều kiện kinh tế của đồng bào dân tộc thiểu số…Việc này cho thấy, Đảng nhìn thẳng vào sự thật để có những giải pháp tích cực giải quyết các khó khăn tồn tại này trong thời kỳ tới nhiệm kỳ tới .

Những năm qua Việt Nam đã quan tâm nhiều hơn đến vấn đề an sinh xã hội, đảm bảo ngày càng tốt hơn cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, tăng cường các phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế xã hội ở Việt Nam còn khó khăn, ngân sách còn eo hẹp nên việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội chưa đạt kỳ vọng. Thời gian tới khi kinh tế phát triển, nguồn thu ngân sách tăng lên, nguồn kinh phí cho an sinh xã hội nhiều hơn, yếu tố đảm bảo về an sinh xã hội nói chung, đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa nói riêng sẽ có những tiến triển tích cực.

Tiếp tục đổi mới phương thức quản lý xã hội và quản lý phát triển xã hội bền vững; giải quyết tốt các chính sách xã hội, bảo đảm an ninh, an sinh, an toàn, an dân, nhất là các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế, lực lượng lao động trong khu vực phi chính thức, phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Những chủ trương và mục tiêu của Đảng để giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc, tồn tại là hoàn toàn đúng đắn, hợp lý và cần thiết. Mục tiêu bao trùm là chăm nom đến đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, để người dân Việt Nam sống trong môi trường an toàn, phát triển lành mạnh, có điều kiện phát triển mọi mặt thì các vấn đề cơ chế, chính sách, các bảo đảm cần phải được đề ra, có kế hoạch, có lộ trình, có giải pháp cụ thể và cần phải thể chế hóa thành pháp luật, tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc thì mới đạt hiệu quả.

Hiện nay, Việt Nam đã sắp xếp xong bộ máy hành chính, đang ngày càng kiện toàn bộ máy chính quyền các cấp, thu hút nhân tài, sắp xếp lại cán bộ ở các vị trí công tác sao cho hiệu quả, hiệu lực, đảm bảo vận hành trơn tru, hiệu suất cao trong thời gian tới. Với những chủ trương đúng đắn, những mục tiêu rõ ràng, kế hoạch lộ trình cụ thể cùng với bộ máy chính quyền địa phương hai cấp tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, có sự ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị thì tôi tin rằng Việt Nam sẽ vươn mình trong kỷ nguyên mới, sớm đạt được các mục tiêu mà đảng đã đề r .

Là Đảng viên, ông có góp ý gì thêm để Đảng ta thực hiện thắng lợi mục tiêu này, nhất là để bảo vệ con người, bảo đảm công bằng trên không gian số và trong kỷ nguyên số?

TS.LS Đặng Văn Cường: Những thành tựu mà Đảng cùng với toàn thể nhân dân Việt Nam đã giành được trong suốt hơn 80 năm qua cho thấy niềm tin của Nhân dân Việt Nam với Đảng, với Nhà nước là niềm tin lớn. Chủ trương đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước là phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế xã hội Việt Nam. Những thành tựu đã đạt được là động lực, là tự hào của người dân Việt Nam để tiến bước vào kỷ nguyên mới.

Để đạt được các mục tiêu mà đảng đã đề ra, hướng đến 100 năm, ngày thành lập Đảng cần phải huy động được sức mạnh tinh thần của toàn thể dân tộc, biến những chủ trương định hướng của Đảng trở thành những ngọn cửa hiệu triệu, ngàn người như một thực hiện quyết tâm thực hiện thắng lợi các mục tiêu về kinh tế xã hội. Các chủ trương đường lối của Đảng cần phải được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục kịp thời đến các tầng lớp nhân dân. Đồng thời cần sớm được cụ thể hóa thành các quy phạm pháp luật, trở thành các quy tắc xử sự chung bắt buộc các chủ thể trong xã hội phải thực hiện. Cần phải xây dựng các cơ chế bảo đảm để các mục tiêu, các kế hoạch, các chủ trương đúng đắn của đảng có thể được thực hiện trong thực tiễn.

Một quy trình khép kín trong công tác quản lý: Chủ trương đường lối của đảng -> chính sách pháp luật được ban hành -> tổ chức thực hiện pháp luật -> tổng kết thực tiễn -> hoàn thiện chính sách… Bởi vậy khi chủ trương đường lối của Đảng đã đề ra thì vấn đề hoàn thiện pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật là bước đi tiếp theo quan trọng, cần thiết để các chủ trương đường lối đó được cụ thể hóa, chuyển hóa thành các hành động, hoạt động cụ thể trong xã hội, trong đó vai trò của nhà nước, các tổ chức xã hội và nhân dân là rất quan trọng.

Để đạt được những mục tiêu vào năm 2030 và 2045, ngay từ bây giờ cả hệ thống chính trị phải vào cuộc, phải quyết tâm, trên tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, “hàng thẳng, lối thông, đồng lòng cùng tiến” như lời của Tổng Bí thư Tô Lâm.

Với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, hoạt động hiệu lực hiệu quả của Nhà nước và sự đồng lòng của Nhân dân Việt Nam, những mục tiêu kế hoạch đưa ra sẽ sớm trở thành hiện thực, đưa Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu như mong mỏi của Bác Hồ và các thế hệ cha ông.

Xin cảm ơn TS.LS Đặng Văn Cường về cuộc trao đổi trên!