Hộp sọ cổ xưa hé lộ bí mật về nguồn gốc của Homo erectus

30/12/2025 07:12

Nghiên cứu hộp sọ DAN5 cho thấy sự kết hợp đặc điểm của các loài Homo, mở ra nhiều giả thuyết về nguồn gốc và sự đa dạng của tổ tiên loài người.

Tâm Anh (TH)

Hóa thạch Little Foot làm thay đổi quan điểm về lịch sử loài người

Mới đây, các nhà khoa học chia sẻ đã phục dựng gương mặt của một người Homo erectus từ hộp sọ và răng hóa thạch có niên đại 1,5 triệu năm tuổi. Homo erectus, tức Người đứng thẳng, là một loài cùng chi Homo (chi Người) với người hiện đại (Homo sapiens). Homo erectus hoàn toàn đứng thẳng trên hai chân và có kỹ thuật chế tác công cụ riêng. Loài người này xuất hiện khoảng 2 triệu năm trước và được cho là tuyệt chủng khoảng hơn 100.000 năm trước. Ảnh: Karen L. Baab and National Museum of Ethiopia.

Hộp sọ hóa thạch mới được phục dựng, gọi là DAN5, có những đặc điểm chung với Homo erectus, loài người sơ khai đầu tiên có tỷ lệ cơ thể hiện đại và di cư từ châu Phi. Tuy nhiên, hộp sọ này cũng có một số đặc điểm liên quan đến loài Homo habilis trước đó. Phát hiện này hé lộ bức tranh tiến hóa phức tạp của tổ tiên loài người sơ khai đến Homo erectus. Ảnh: Karen L. Baab and National Museum of Ethiopia.

“Chúng tôi đã biết rằng hóa thạch DAN5 có bộ não nhỏ nhưng hình ảnh phục dựng mới này cho thấy khuôn mặt của người này nguyên thủy hơn so với Homo erectus ở châu Phi có cùng niên đại”, đồng tác giả nghiên cứu Karen Baab, nhà cổ sinh vật học tại Đại học Midwestern ở Arizona, cho biết. Ảnh: Yale University.

Theo nhà cổ sinh vật học Baab, điều này có thể có nghĩa là quần thể từ vùng Gona có thể đã “giữ lại cấu trúc giải phẫu của quần thể ban đầu di cư ra khỏi châu Phi khoảng 300.000 năm trước đó. Ảnh: Smithsonian National Museum of Natural History, via Google Arts and Culture.

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) của 5 mảnh xương mặt và 5 chiếc răng để xây dựng mô hình 3D. Kết quả nghiên cứu cho thấy hình dạng hộp sọ của DAN5 tương tự như của người Homo erectus. Ngoài ra, DAN5 có một số đặc điểm khác biệt, chẳng hạn như răng hàm lớn và mũi tẹt, hẹp khá giống với các đặc điểm của tổ tiên loài người cổ đại hơn, H. habilis. Ảnh: thecollector.

Sự kết hợp tương tự giữa các đặc điểm cũ và mới đã được quan sát trước đây trong các hóa thạch H. erectus 1,8 triệu năm tuổi từ Dmanisi ở Cộng hòa Georgia khiến một số nhà khoa học tin rằng, loài người này tiến hóa ở lục địa Á-Âu từ một quần thể Homo trước đó. Ảnh: David Mark from Pixabay.

Các hóa thạch H. erectus cổ hơn có niên đại 1,8 triệu năm cũng đã được tìm thấy ở châu Phi. Nhưng DAN5 là hóa thạch châu Phi đầu tiên có sự kết hợp các đặc điểm tương tự như người tiền sử Dmanisi. Điều này có thể ủng hộ giả thuyết rằng H. erectus tiến hóa chủ yếu ở châu Phi giống như các loài người tiền sử khác trước đó. Ảnh: Tim Evanson (CC BY-SA).

Tuy nhiên, điều làm phức tạp thêm về lịch sử tiến hóa của loài người khi hóa thạch DAN5 trẻ hơn so với các hóa thạch từ Dmanisi, cho thấy sự kết hợp giữa các đặc điểm cũ và mới đã tồn tại ở châu Phi trong ít nhất 300.000 năm. Ảnh: animals.fandom.com.

Do vậy, các chuyên gia sẽ tiến hành những nghiên cứu tiếp theo, dự định so sánh hóa thạch DAN5 với các hóa thạch người 1 triệu năm tuổi từ châu Âu, bao gồm một số hóa thạch được xác định là H. erectus và Homo antecessor - một loài người họ hàng sau này sống cách đây 1,2 triệu đến 0,8 triệu năm - để hiểu rõ hơn về sự đa dạng hình dạng khuôn mặt trong chi Homo thuở sơ khai. Nhóm nghiên cứu cũng kiểm tra xem liệu DAN5 có phải là kết tinh của sự kết hợp giữa hai hoặc nhiều loài Homo khác nhau hay không. Ảnh: humanidades.com.