Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh (HCDC), trong tuần qua (tuần 25: từ ngày 15 đến 21/6), toàn thành phố ghi nhận 546 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 29,3% so với trung bình 4 tuần trước. Lũy kế từ đầu năm đến hết tuần 25, TP Hồ Chí Minh có 19.147 trường hợp mắc bệnh.

Các địa phương có tỷ lệ mắc sốt xuất huyết trên 100.000 dân cao gồm An Nhơn Tây, Tây Nam và Ngãi Giao.

Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, sự thay đổi quy luật dịch tễ của sốt xuất huyết là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời, từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa đến sự thay đổi trong lưu hành virus Dengue.

Trong đó, biến đổi khí hậu được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất. Những năm gần đây, thời tiết ngày càng cực đoan với các đợt nắng nóng kéo dài xen kẽ những trận mưa lớn bất thường, tạo điều kiện lý tưởng cho muỗi vằn sinh sản và duy trì mật độ cao quanh năm.

Đặc biệt, dưới tác động của hiện tượng El Nino, nhiệt độ môi trường thường cao hơn trung bình nhiều năm, các đợt nắng nóng kéo dài xen kẽ mưa giông bất thường khiến vòng đời của muỗi được rút ngắn đáng kể. Trong điều kiện thuận lợi, muỗi có thể phát triển từ trứng thành muỗi trưởng thành chỉ trong khoảng một tuần. Một con muỗi cái có thể đẻ hàng trăm trứng mỗi lần và sinh sản nhiều lứa trong suốt vòng đời kéo dài vài tháng, khiến quần thể muỗi gia tăng nhanh chóng nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Không chỉ vậy, quá trình đô thị hóa nhanh cũng vô tình tạo ra hàng nghìn “ổ sinh sản” tiềm ẩn cho muỗi. Các công trình xây dựng dang dở, khu đất trống, nhà bỏ hoang, bãi tập kết vật liệu, cơ sở thu gom phế liệu hay đơn giản là các vật dụng chứa nước trong hộ gia đình đều có thể trở thành nơi phát triển của lăng quăng.

Không ít người cho rằng nhà sạch sẽ, ở chung cư cao tầng hoặc khu dân cư hiện đại thì không có nguy cơ mắc sốt xuất huyết. Trên thực tế, muỗi vằn Aedes, trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết thường sinh sản trong các dụng cụ chứa nước sạch như bình hoa, khay nước tủ lạnh, chậu cây cảnh, ly nhựa, hộp xốp hoặc các vật dụng đọng nước mưa quanh nhà. Nhiều ổ dịch đã được ghi nhận ngay tại các khu chung cư cao cấp, nơi muỗi có thể theo thang máy hoặc cư dân di chuyển lên các tầng cao để sinh sống và phát tán mầm bệnh.

Một yếu tố khác ít được chú ý nhưng ngày càng có ảnh hưởng lớn là sự gia tăng giao thương, du lịch và di chuyển giữa các địa phương. Người nhiễm virus Dengue có thể mang mầm bệnh đến khu vực mới trước khi xuất hiện triệu chứng, hình thành các chuỗi lây truyền mới trong cộng đồng. Trong khi đó, muỗi truyền bệnh cũng có thể theo các phương tiện giao thông như ô tô, tàu hỏa, tàu thủy hoặc máy bay để xuất hiện ở những khu vực trước đây ít ghi nhận dịch.

Ngoài ra, sự thay đổi type virus Dengue lưu hành chiếm ưu thế trong từng giai đoạn cũng được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng làm gia tăng số ca mắc sốt xuất huyết. Virus Dengue có 4 type huyết thanh gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4, trong đó tại Việt Nam, cả 4 type đều đang lưu hành với DEN-1 và DEN-2 chiếm ưu thế hơn ở nhiều thời điểm.

Đặc điểm của bệnh là người từng mắc sốt xuất huyết chỉ hình thành miễn dịch bền vững với type virus đã nhiễm trước đó và vẫn có nguy cơ mắc lại khi tiếp xúc với một type Dengue khác. Vì vậy, khi type virus lưu hành trong cộng đồng thay đổi, số người chưa có miễn dịch bảo vệ đối với type virus mới sẽ gia tăng, làm tăng số người nhiễm và tạo điều kiện thuận lợi cho dịch bệnh lan rộng, bùng phát trên diện rộng.

Sốt xuất huyết đang thay đổi quy luật lưu hành quen thuộc khi dịch có dấu hiệu xuất hiện sớm hơn, chu kỳ bùng phát ngày càng rút ngắn và người lớn chiếm tỷ lệ mắc bệnh ngày càng cao. Trước nguy cơ TP.HCM bước vào đỉnh dịch trong thời gian tới, chuyên gia khuyến cáo người dân không chủ quan, chủ động phòng bệnh ngay từ đầu mùa mưa bằng các biện pháp kiểm soát muỗi, loại bỏ lăng quăng và tiêm vắc xin phòng bệnh.

​