Công tác quản lý, phân bổ nguồn vốn đầu tư công tại chính quyền địa phương cấp cơ sở luôn đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ, minh bạch nhằm tối ưu hóa hiệu quả chi tiêu trên từng đồng vốn ngân sách. Việc tổ chức lựa chọn nhà thầu rộng rãi hoặc chào hàng cạnh tranh qua mạng được xem là giải pháp căn cơ để kích thích tính đối kháng về giá giữa các doanh nghiệp, từ đó mang lại tỷ lệ tiết kiệm cao cho công quỹ.
Diễn biến tại gói thầu xây lắp hạ tầng giao thông vừa hoàn thành do Văn phòng HĐND-UBND xã Bình Minh làm chủ đầu tư đang thu hút sự quan tâm khi biên độ chênh lệch giữa giá gói thầu và giá trúng thầu đạt tỷ lệ khá khiêm tốn, chưa đầy 1%.
Cụ thể, ngày 22/5/2026, Chánh Văn phòng HĐND&UBND xã Bình Minh đã ký Quyết định số 221/QĐ-VP phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Gói thầu số 05 (xây lắp) Thi công xây dựng thuộc dự án Sửa chữa mặt đường, xây mới mương thoát nước tuyến đường Tổ 8, hẻm Bình An, ấp Bùi Chu.
Đơn vị trúng thầu là một tổ hợp liên danh mang tên: Liên danh đường Tổ 8. Tổ hợp này được thiết lập bởi sự phối hợp năng lực của hai pháp nhân xây dựng nội tỉnh bao gồm: Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Xây dựng Anh Dũng (mã số thuế: 3603788065, đăng ký địa chỉ trụ sở chính tại xã Tà Lài, thành phố Đồng Nai) và Công ty TNHH Xây lắp Cường Thanh (mã số thuế: 3603588820, đăng ký địa chỉ trụ sở chính tại xã Định Quán, thành phố Đồng Nai).
Xét về các thông số kỹ thuật tài chính hiển thị trên văn bản phê duyệt gốc, giá gói thầu xây lắp số 05 được chủ đầu tư xác định là 4.838.310.408 đồng. Trải qua quy trình thương thảo, Liên danh đường Tổ 8 đã được phê duyệt lựa chọn trúng thầu với mức giá là 4.799.999.999 đồng. Đối soát giữa hai giá trị này cho thấy, khoản kinh phí tiết giảm cho ngân sách xã Bình Minh thông qua phương thức chào hàng cạnh tranh qua mạng chỉ vỏn vẹn ở mức 38.310.409 đồng. Biên độ tiết kiệm tài chính thực tế đạt tỷ lệ xấp xỉ 0,79%.
Nghiên cứu bối cảnh sát hạch hồ sơ dự thầu điện tử (E-HSDT), Biên bản mở thầu có mã số thông báo mời thầu IB2600180969 hoàn thành vào lúc 08:03 ngày 20/05/2026 thể hiện, gói thầu ban đầu có xuất hiện tính đối kháng khi ghi nhận 02 nhà thầu tham gia nộp hồ sơ qua mạng. Đối thủ cạnh tranh trực tiếp của tổ hợp liên danh trúng thầu là Công ty TNHH Xây dựng Vũ Hiệp (mã số thuế: 3600500754). Tuy nhiên, tại báo cáo đánh giá tổng hợp của đơn vị tư vấn là Công ty TNHH MTV Tư vấn Xây dựng Phú Quý (mã số thuế: 3603939878, trụ sở đặt tại xã Xuân Định, thành phố Đồng Nai), hồ sơ dự thầu của Công ty TNHH Xây dựng Vũ Hiệp đã bị loại bỏ ngay từ bước xem xét đầu tiên. Lý do trượt thầu được xác định rõ do E-HSDT của nhà thầu Vũ Hiệp không đáp ứng tính hợp lệ theo các yêu cầu tiên quyết, bắt buộc quy định tại hồ sơ mời thầu (E-HSMT). Việc đối thủ bị loại sớm từ "vòng hành chính" đã tạo điều kiện cho Liên danh đường Tổ 8 ở vào thế độc hành ở các bước đánh giá tiếp theo, dễ dàng thương thảo trúng thầu với giá sát nút dự toán tối đa mà chủ đầu tư phê duyệt.
Tìm hiểu sâu hơn về lịch sử năng lực hoạt động dựa trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, các thành viên trong liên danh trúng thầu đều là những đơn vị có kinh nghiệm tiếp cận dòng vốn công ích tại địa phương. Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Xây dựng Anh Dũng từng ghi nhận lịch sử đã tham gia 22 gói thầu, trong đó trúng 16 gói, trượt 4 gói, 1 chưa có kết quả, 1 gói đã bị huỷ.
Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm liên danh) khoảng 19.792.147.153 đồng. Trong khi đó, Công ty TNHH Xây lắp Cường Thanh là một pháp nhân có tần suất hoạt động dày dặn hơn khi đã tham gia 61 gói thầu, trong đó trúng 45 gói, trượt 13 gói, 2 chưa có kết quả, 1 gói đã bị huỷ. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm liên danh) khoảng 222.382.388.630 đồng. Việc liên danh phối hợp dự thầu lần này giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hồ sơ kỹ thuật, tiếp tục khẳng định vị thế tiếp cận vốn công cơ sở.
Hệ thống văn bản pháp lý phê duyệt dự án cho thấy các bước chuẩn bị thủ tục được Văn phòng HĐND-UBND xã Bình Minh thiết lập theo trình tự hành chính địa phương. Đầu tiên, Chủ tịch UBND xã Bình Minh ban hành Quyết định số 558/QĐ-UBND ngày 15/04/2026 phê duyệt dự án đầu tư với chi phí xây dựng trực tiếp sau thuế khớp chính xác mức 4.838.310.408 đồng.
Đến ngày 28/04/2026, Chánh Văn phòng HĐND&UBND xã Bình Minh ký Quyết định số 166/QĐ-VP phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu, xác định nguồn vốn trích từ ngân sách xã thuộc nguồn vốn đầu tư công công ích. Đến ngày 03/05/2026, Quyết định số 193/QĐ-VP phê duyệt E-HSMT được ban hành dựa trên cơ sở tờ trình đề nghị của đơn vị tư vấn Phú Quý. Tại báo cáo đăng tải, tổ chuyên gia tư vấn khẳng định các tiêu chí kỹ thuật không chứa đựng nội dung bất hợp lý nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu độc lập.
Dưới góc nhìn phân tích chuyên môn về hoạt động chi tiêu công, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định, tinh thần xuyên suốt của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) cùng Nghị định số 214/2025/NĐ-CP luôn hướng tới việc kích thích tối đa tính cạnh tranh lành mạnh, công bằng và bảo vệ hiệu quả kinh tế tối ưu cho ngân sách quốc gia. Khi một gói thầu có nhiều nhà thầu tham gia nhưng đối thủ bị loại do không đáp ứng tính hợp lệ hành chính bắt buộc, quy trình xét duyệt chấm thầu và thương thảo cho đơn vị còn lại là hoàn toàn đúng trình tự thủ tục pháp lý quy định.
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.