Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, để đánh giá mức độ cạnh tranh của một gói thầu, cần nhìn vào quá trình xét duyệt hồ sơ đề xuất kỹ thuật và pháp lý. Tại Gói thầu số 2 (Mã TBMT: IB2500482526) của Ban QLDA dân dụng Vĩnh Long, có tới 6 nhà thầu đối thủ đã bị đánh giá "Không đạt". Đi sâu vào nguyên nhân loại thầu, xuất hiện những rào cản kỹ thuật được thiết lập có tính liên kết chặt chẽ giữa Nhà xuất bản (NXB) Dân Trí và Công ty Cổ phần Nghe Nhìn Giáo Dục (EAV).
Rào cản từ tính năng tương tác .exe
Sự liên kết này được thể hiện qua các quyết định cấp phép xuất bản và phát hành do Giám đốc NXB Dân Trí Bùi Thị Hương ký duyệt. Cụ thể, tại Quyết định xuất bản số 2441/QĐXB-NXBDT (ký ngày 24/06/2025) và Quyết định phát hành số 2708/QĐPH-NXBDT (ký ngày 10/07/2025), sản phẩm "USB tổng hợp tranh điện tử môn Tiếng Việt cấp Tiểu học" ghi nhận tác giả và đơn vị liên kết xuất bản, phát hành trực tiếp là Công ty Cổ phần Nghe Nhìn Giáo Dục (địa chỉ tại số 115 Thống Nhất, phường Tân Thành, TP HCM).
Hệ thống quyết định này được áp dụng tương tự cho toàn bộ nhóm sản phẩm USB tranh điện tử và video từ STT 1 đến STT 30 trong danh mục gói thầu. Đây chính là cơ sở để Tổ chuyên gia vận hành các tiêu chí đánh giá kỹ thuật nghiêm ngặt đối với các hồ sơ dự thầu
Để tiết giảm giá chào thầu nhằm tăng tính cạnh tranh, nhiều nhà thầu đã đề xuất các bộ tranh điện tử lưu trữ dưới dạng file ảnh PNG thô hoặc PDF thông thường. Tuy nhiên, các hồ sơ này lập tức bị đánh giá "Không đạt" với lý do: Các bộ tranh ảnh thô không được tổ chức đồng bộ dưới dạng một phần mềm đọc tranh có tính năng chạy tương tác định dạng .exe đã qua thẩm định của Nhà xuất bản cấp phép.
Khi các nhà thầu cam kết nâng cấp, lập trình bổ sung tính năng chạy tương tác .exe trong quá trình thương thảo hợp đồng, Tổ chuyên gia vẫn tiếp tục bác bỏ. Lý do được đưa ra là định dạng tệp tin gốc được NXB phê duyệt chỉ là ảnh thô, tính năng phần mềm tương tác tự động chạy .exe chưa hề được NXB thẩm định nội dung bằng văn bản pháp lý chính thức tại thời điểm đóng thầu. Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến Liên danh CT-AG (đứng đầu bởi Công ty Vũ Tịnh) và một số nhà thầu khác bị loại.
Khống chế đơn giá trần theo Luật Giá
Đối với những nhà thầu nỗ lực muốn chào đúng cấu hình của hãng EAV để vượt qua rào cản kỹ thuật, họ đối diện với thử thách thứ hai: Đơn giá bán lẻ niêm yết được phê duyệt cố định in trên bìa xuất bản phẩm.
Theo quy định của Luật Giá số 16/2023/QH15 và Luật Xuất bản số 19/2012/QH13, nhà thầu tuyệt đối không được chào giá dự thầu cao hơn mức giá bìa niêm yết bán lẻ gốc của Nhà xuất bản. Việc phải nhập hàng thương mại qua hệ thống phân phối khiến các nhà thầu bị thu hẹp biên độ lợi nhuận. Để bù đắp chi phí vận hành, một số đơn vị đã tự ý nâng đơn giá chào thầu cao hơn giá bìa gốc, dẫn đến việc vi phạm pháp luật về giá và lập tức bị đánh trượt.
Điển hình, Công ty DAZHU đã chào thầu bộ USB Giáo dục kinh tế - pháp luật với giá lên tới 1.051.000 đồng, trong khi giá trần niêm yết gốc trên bìa của Nhà xuất bản chỉ là 390.000 đồng. Tương tự, Liên danh CT-AG cũng bị bắt lỗi loại kỹ thuật khi chào thầu bộ USB tranh điện tử môn này ở mức giá 856.800 đồng, vượt xa mức giá bìa 390.000 đồng.
Những rào cản về kỹ thuật phần mềm và khung giá xuất bản phẩm đã tạo ra những trở ngại lớn cho các nhà thầu, khiến cuộc đấu thầu rộng rãi qua mạng quy mô trăm tỷ bị thu hẹp tính cạnh tranh sòng phẳng, mở đường cho một nhà thầu duy nhất trúng thầu.
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:
[Kỳ 3] Vĩnh Long: Khoảng trống pháp lý chủ quyền khi gộp chung bản đồ vào USB tranh ảnh.
CHẾ TÀI XỬ LÝ KIẾN NGHỊ ĐẤU THẦU VÀ NGHĨA VỤ HOÀN TRẢ CHI PHÍ
Trong hoạt động đấu thầu mua sắm công, quyền kiến nghị của nhà thầu là một trong những công cụ pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và bảo đảm tính minh bạch, công bằng của dự án. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp nhà thầu đưa ra những khiếu nại chưa đủ cơ sở nhằm mục đích trì hoãn việc ký kết hợp đồng, gây ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và việc triển khai dự án.
Để khắc phục triệt để tình trạng này, Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/08/2025 của Chính phủ đã ban hành những quy định chế tài tài chính vô cùng rõ ràng và nghiêm khắc. Theo quy định tại Khoản 3 Điều 15 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP về nội dung chi cho Hội đồng giải quyết kiến nghị của nhà thầu về kết quả lựa chọn nhà thầu, pháp luật quy định rõ nhà thầu có kiến nghị sẽ không được hoàn trả số tiền chi phí giải quyết kiến nghị đã nộp trong các trường hợp sau:
Kiến nghị bị bác bỏ (Điểm a): Một hoặc các nội dung kiến nghị của nhà thầu được Hội đồng tư vấn giải quyết kiến nghị hoặc cơ quan có thẩm quyền kết luận là không đúng.
Chủ động rút đơn (Điểm b): Nhà thầu tự nguyện rút đơn kiến nghị trong quá trình giải quyết kiến nghị của Hội đồng.
Quy định khoán chi thù lao cho Hội đồng và chế tài không hoàn trả chi phí khi nhà thầu kiến nghị sai có ý nghĩa thực tiễn rất lớn trong việc nâng cao trách nhiệm của nhà thầu, buộc các nhà thầu phải cân nhắc kỹ lưỡng, tự rà soát năng lực và hồ sơ của chính mình trước khi quyết định khiếu nại. Chỉ những kiến nghị thực sự có cơ sở pháp lý và bằng chứng rõ ràng mới được đưa ra phân xử. Đồng thời, giúp bảo vệ tiến độ công trình, giảm thiểu tình trạng khiếu kiện kéo dài gây đình trệ các gói thầu cấp bách và tối ưu hóa nguồn lực công quyền.
