Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, thời gian qua, Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam, tỉnh Lâm Đồng đã thực hiện vai trò chủ đầu tư cho 12 dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, mua sắm công trên địa bàn. Việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công là chủ trương đúng đắn nhằm phát triển kinh tế, nâng cao đời sống dân sinh. Tuy nhiên, qua quá trình rà soát, trích xuất dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, có 29 kế hoạch lựa chọn nhà thầu được công bố với tổng số 73 gói thầu.
Trong đó, hệ thống đã ghi nhận 70 gói thầu chính thức công bố kết quả lựa chọn nhà thầu hợp lệ. Đằng sau số lượng các dự án được triển khai, một bức tranh tài chính với nhiều dấu hiệu bất thường đã lộ diện khi tiến hành bóc tách, đối chiếu chi tiết giữa giá trị dự toán và giá trị trúng thầu của 70 gói thầu này. Dư luận và các chuyên gia pháp lý đang đặt ra nhiều hoài nghi về tính cạnh tranh, hiệu quả đầu tư công khi phần lớn các gói thầu đều đạt tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp.
Những con số "biết nói" về hiệu quả kinh tế
Đi sâu vào số liệu tổng hợp, tổng giá trị các gói thầu do Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam làm chủ đầu tư được duyệt ở mức 19.189.050.126 đồng. Đáng chú ý, tổng giá trị trúng thầu của các doanh nghiệp tham gia bám sát mức dự toán, ghi nhận con số 19.188.353.126 đồng. Như vậy, trải qua hàng chục lượt tổ chức lựa chọn nhà thầu, trải dài từ các khâu tư vấn khảo sát, lập thiết kế bản vẽ thi công, thẩm tra dự toán, tư vấn giám sát cho đến trực tiếp thi công xây lắp, tổng số tiền ngân sách nhà nước tiết kiệm được 697.000 đồng.
Làm một phép tính toán học cơ bản, tỷ lệ tiết kiệm trung bình của toàn bộ 70 gói thầu này chỉ đạt mức xấp xỉ 0%. Dưới lăng kính phân tích tài chính công, đây là một tỷ lệ tiết kiệm mang tính hình thức và gần như chạm đáy. Nó phản ánh phần nào mức độ cạnh tranh thực tế trong quá trình mời thầu tại địa phương.
Theo tinh thần của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15, đấu thầu không chỉ là quy trình chọn người làm, mà cốt lõi là tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh để tiết giảm tối đa chi phí cho ngân sách nhà nước nhưng vẫn đảm bảo chất lượng công trình. Việc hàng chục tỷ đồng vốn ngân sách được giải ngân nhưng số tiền tiết kiệm mang lại chỉ 697.000 đồng là một dấu hiệu bất thường, đòi hỏi các cơ quan chức năng cần đánh giá lại hiệu quả quản lý vốn tại cơ sở.
Điệp khúc trúng thầu sát giá, chênh lệch 0 đồng
Bóc tách trực tiếp các quyết định phê duyệt trúng thầu, "kịch bản" trúng thầu không sai một đồng so với giá dự toán liên tục được lặp lại ở nhiều dự án xây lắp trọng điểm.
Điển hình có thể kể đến Gói thầu số 4: Xây lắp toàn bộ công trình thuộc Dự án Sửa chữa Tường rào, cải tạo, nâng cấp một số hạng mục Trường Tiểu học Thuận Nam 1, Trường Tiểu học Thuận Nam 2 và Trường Tiểu học Hàm Minh 2. Theo hồ sơ công bố, giá dự toán gói thầu được phê duyệt là 1.682.207.589 đồng. Kết quả, Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Tiến Đạt Bình Thuận đã trúng thầu với mức giá chính xác 1.682.207.589 đồng. Chênh lệch giảm thầu là 0 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm ngân sách 0%.
Không dừng lại ở đó, tại Gói thầu số 4: Xây lắp toàn bộ công trình (kể cả chi phí đảm bảo an toàn giao thông phục vụ thi công) thuộc Dự án Nâng cấp, cải tạo đường Ngô Gia Tự và đường bên hông vật liệu xây dựng Minh Hòa, xã Hàm Thuận Nam. Gói thầu này có giá dự toán được phê duyệt lên tới 1.979.807.175 đồng. Một lần nữa, Công ty TNHH Xây dựng Trung Thịnh VTCONS đã trúng thầu với mức giá không đổi 1.979.807.175 đồng. Mức tiết kiệm cho ngân sách nhà nước tiếp tục là con số 0 tròn trĩnh.
Điệp khúc này tiếp tục tái diễn tại Gói thầu số 4: Xây lắp toàn bộ công trình thuộc Dự án Nâng cấp, sửa chữa đường bê tông thôn Lập Nghĩa. Giá gói thầu được ấn định là 1.304.893.586 đồng và đơn vị trúng thầu thực tế vẫn ghi nhận mức giá không giảm một đồng nào là 1.304.893.586 đồng. Các quyết định này đều được lãnh đạo Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam ký duyệt, có thể thấy rõ qua các văn bản như Quyết định số 73/QĐ-KT ngày 04/6/2026 hay Quyết định số 101/QĐ-KT ngày 18/6/2026.
Sự hiện diện dày đặc của những nhà thầu "quen mặt"
Sự bất thường trong công tác đấu thầu tại xã Hàm Thuận Nam không chỉ dừng lại ở tỷ lệ tiết kiệm 0% mà còn thể hiện qua mức độ tập trung của các nhà thầu. Hồ sơ ghi nhận sự xuất hiện dày đặc, luân phiên của một nhóm nhỏ doanh nghiệp tại các dự án do Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam làm chủ đầu tư.
Trong danh sách các đối tác, nổi lên những cái tên thường xuyên trúng thầu với tần suất liên tục như: Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Thanh Gia (trúng 10 gói thầu), Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Hải Linh (trúng 8 gói thầu), và Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Wingroup (trúng 7 gói thầu). Việc một số ít nhà thầu liên tục tham gia và trúng hàng loạt gói thầu từ khâu lập báo cáo, thiết kế, giám sát đến xây lắp tại cùng một chủ đầu tư trong thời gian ngắn là một dấu hiệu về môi trường đấu thầu thiếu vắng sự tham gia rộng rãi của các doanh nghiệp độc lập khác.
Góc nhìn pháp lý về tính minh bạch và cạnh tranh
Trao đổi dưới góc nhìn pháp lý về loạt số liệu trên, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Mục tiêu tối thượng của pháp luật về đấu thầu là đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Khi tổ chức lựa chọn nhà thầu, nếu hàng chục gói thầu liên tiếp trúng sát giá, chênh lệch 0 đồng, cơ quan thanh tra cần phải đặt nghi vấn về khâu khảo sát, lập dự toán ban đầu có sát với giá trị thực tế thị trường hay không. Đồng thời, cần xem xét khâu phát hành hồ sơ mời thầu có thực sự tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng, hay có sự cản trở bằng các tiêu chí kỹ thuật cục bộ".
Luật sư Nguyễn Văn Lập nhấn mạnh thêm: "Nếu một môi trường đấu thầu thiếu đi tính cạnh tranh, hiệu quả sử dụng vốn nhà nước sẽ bị suy giảm nghiêm trọng. Việc ngân sách nhà nước chỉ tiết kiệm được gần 700 ngàn đồng trên quy mô giải ngân hơn 19 tỷ đồng là một tín hiệu cần được rà soát kỹ lưỡng để minh bạch hóa trách nhiệm giải trình của đơn vị chủ đầu tư".
Rõ ràng, dư luận đang mong mỏi người đứng đầu Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam, tỉnh Lâm Đồng sớm có sự rà soát, đánh giá lại toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhằm đập tan những hoài nghi về nguy cơ suy giảm minh bạch trong quản lý ngân sách và đảm bảo mọi đồng vốn đầu tư công đều được sử dụng một cách tối ưu nhất.
Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.
Kỳ 2: Đấu thầu tại xã Hàm Thuận Nam: Hơn 12,5 tỷ đồng chỉ định thầu, tiết kiệm 0 đồng.
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.
