Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, đằng sau việc một doanh nghiệp xây lắp được phê duyệt trúng liên tiếp các gói thầu hạ tầng tại địa phương luôn là sự vận hành của cả một hệ thống các quy trình lập, thẩm tra, thẩm định và phê duyệt hồ sơ vô cùng chặt chẽ. Công tác triển khai dòng vốn đầu tư công, đặc biệt là đối với các hạng mục chỉnh trang đô thị và nông thôn như hệ thống điện chiếu sáng, luôn đòi hỏi sự tham gia phối hợp của nhiều pháp nhân tư vấn độc lập.

Cơ chế này được thiết lập nhằm tạo ra sự kiểm soát chéo khách quan, bảo đảm việc sử dụng dòng vốn ngân sách không đi chệch khỏi các định hướng cốt lõi của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Tại xã Lộc Tấn thuộc Thành phố Đồng Nai, cấu trúc pháp lý của hai dự án điện chiếu sáng vừa qua cung cấp một góc nhìn cận cảnh về hệ sinh thái tư vấn chuyên ngành này.

Hệ sinh thái đơn vị tư vấn và cấu trúc kiểm soát chéo hồ sơ thầu

Tổng hợp hồ sơ và phân tích kỹ lưỡng các căn cứ phê duyệt được Chủ tịch UBND xã Lộc Tấn ban hành trong tháng 06/2026, có thể thấy rõ chuỗi thủ tục nghiêm ngặt với sự góp mặt của hàng loạt doanh nghiệp chuyên ngành đóng vai trò tư vấn. Các bước đi từ khảo sát hiện trạng, lập báo cáo kỹ thuật, thẩm định giá vật tư thiết bị cho đến khâu thẩm tra dự toán đều do các pháp nhân độc lập thực hiện.

Cụ thể, tại dự án "Xây dựng hệ thống điện chiếu sáng từ QL13 đi Cầu làng 9, xã Lộc Tấn", Công ty TNHH xây dựng Hân Khang là đơn vị đảm trách khâu nền tảng ban đầu: Tư vấn khảo sát và lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật. Đây là khâu then chốt nhằm định hình toàn bộ khung sườn kỹ thuật của công trình, xác định khối lượng vật tư và lên phương án dự toán chi tiết. Tiếp đó, để kiểm soát chặt chẽ giá cả đầu vào của hệ thống bóng đèn Led 150W, tủ điều khiển và cột bê tông ly tâm, Công ty TNHH thẩm định giá và tư vấn tài chính Việt Nam đã tham gia thực hiện khâu tư vấn thẩm định giá vật tư, thiết bị chuyên dụng cho công trình. Đơn vị gác cổng cuối cùng trước khi hồ sơ được trình lên chủ đầu tư phê duyệt là Công ty TNHH đầu tư xây dựng Bình An, đóng vai trò đơn vị tư vấn thẩm tra Báo cáo kinh tế - kỹ thuật phần thiết kế và dự toán xây dựng.

Một quy trình tương tự với đầy đủ các bước tư vấn lập, thẩm định giá và thẩm tra dự toán cũng được thiết lập đồng bộ tại dự án "Nâng cấp, mở rộng hệ thống điện chiếu sáng đường giao thông ấp 11A, 11B, ấp 1, xã Lộc Tấn" với sự phối hợp thực hiện của các pháp nhân chuyên ngành nêu trên.

Về mặt lý thuyết, việc xuất hiện đầy đủ các lớp bọc tư vấn độc lập này là minh chứng cho thấy sự thận trọng của chủ đầu tư trong việc kiểm soát tính pháp lý và hiệu quả kinh tế của dự án.

Tuy nhiên, sự hội tụ đồng loạt về mặt thời gian khi cả hai gói thầu độc lập này đều được cơ quan chủ đầu tư phê duyệt chỉ định thầu cho cùng một đơn vị thi công là Công ty TNHH Xây dựng Đông Á vào ngày 08/06/2026 lại gợi mở những góc độ phân tích chuyên sâu hơn dưới góc nhìn tối ưu hóa môi trường cạnh tranh mở.

Bài toán quy mô dự án: Tách hay gộp để tối ưu hóa tính cạnh tranh?

Chiếu theo các quy định nghiêm khắc của pháp luật về quản lý dự án đầu tư xây dựng và hành lang pháp lý đấu thầu, công tác lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc phân chia dự án thành các gói thầu có quy mô hợp lý. Yêu cầu đặt ra là quy mô của gói thầu phải phù hợp với điều kiện kỹ thuật, năng lực cung ứng của thị trường, thời gian triển khai thực tế nhằm bảo đảm tính đồng bộ cao nhất của dự án và tuyệt đối không được vi phạm điều cấm về chia nhỏ dự án để né tránh quy định.

Dưới góc nhìn của chuyên gia kinh tế Lê Tấn Việt, vấn đề đáng bàn luận tại địa bàn xã Lộc Tấn là việc cơ quan thẩm quyền triển khai các hạng mục có tính chất kỹ thuật, chủng loại vật tư hoàn toàn tương đồng nhau (đều là thi công xây lắp đường điện chiếu sáng giao thông nông thôn sử dụng đèn Led 150W), diễn ra trên cùng một địa bàn hành chính xã và trong cùng một khung thời gian, nhưng lại được phân tách thành hai dự án độc lập với hai kế hoạch lựa chọn nhà thầu riêng biệt.

Nếu đặt một giả thiết nghiệp vụ: Cơ quan chủ đầu tư tiến hành gộp chung hai tuyến đường chiếu sáng này lại thành một gói thầu xây lắp duy nhất, tổng giá trị toán xây dựng sẽ đạt mức hơn 2,9 tỷ đồng. Căn cứ theo các quy định về hạn mức áp dụng hình thức chỉ định thầu được quy định rõ tại Luật Đấu thầu và Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, một gói thầu xây lắp có quy mô xấp xỉ 3 tỷ đồng bắt buộc không thể áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn mà phải đưa ra tổ chức đấu thầu rộng rãi công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Đấu thầu rộng rãi rộng rãi luôn được xem là con đường tối ưu để mở toang cánh cửa thị trường, thu hút đông đảo các nhà thầu có năng lực tài chính và kỹ thuật mạnh trên toàn Thành phố Đồng Nai cũng như trên phạm vi cả nước cùng tham gia nộp hồ sơ cạnh tranh sòng phẳng. Cơ chế tự điều chỉnh và cạnh tranh tự do của thị trường trong đấu thầu rộng rãi hoàn toàn có khả năng mang lại một tỷ lệ tiết kiệm, cắt giảm chi phí cho ngân sách nhà nước ở ngưỡng cao hơn đáng kể so với mức tiết kiệm hơn 2% đạt được thông qua phương thức thương thảo chỉ định thầu trực tiếp.

Việc cơ cấu dự án thành các hạng mục độc lập có giá trị nằm dưới ngưỡng hoặc áp dụng các cơ chế đặc thù có thể giúp chủ đầu tư linh hoạt, chủ động hơn trong tiến độ ban hành quyết định. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra về việc liệu giải pháp cơ cấu này đã thực sự mang lại giá trị tối ưu nhất cho dòng vốn đầu tư công của địa phương hay chưa vẫn là một vấn đề cần được phân tích rạch ròi.

Ý kiến chuyên gia về công tác thanh tra và trách nhiệm giải trình

Nhận định về bản chất của việc phân chia quy mô gói thầu trong đầu tư công, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Hành lang pháp lý về đấu thầu hiện hành nghiêm cấm tuyệt đối việc cố ý chia nhỏ dự án, chia nhỏ dự toán mua sắm nhằm mục đích lạm dụng hình thức chỉ định thầu, thu hẹp không gian cạnh tranh của thị trường mở.

Dù quy trình lập và thẩm định hồ sơ của các công ty tư vấn có được thực hiện đầy đủ, kín kẽ về mặt giấy tờ đi chăng nữa, thì việc khép lại môi trường đấu thầu rộng rãi cũng là một điểm cần được cơ quan quản lý cấp trên lưu tâm, xem xét kỹ lưỡng."

Cũng dưới góc nhìn pháp lý, việc kiểm soát và hậu kiểm công tác gộp hay tách gói thầu cần được các cơ quan chức năng, thanh tra chuyên ngành thuộc Thành phố Đồng Nai tiến hành rà soát thường xuyên. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hành chính mới khi bộ máy quản lý đã được tinh gọn, trao quyền tự chủ rất lớn cho cấp cơ sở nhưng đồng thời cũng siết chặt kỷ cương về trách nhiệm giải trình và chống lãng phí dòng vốn công.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Quản lý vốn ngân sách: Đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cấp cơ sở tại TP Đồng Nai