Những video ghi lại cảnh robot hình người Trung Quốc ngã sấp mặt khi chạy, mất thăng bằng lúc đá bóng hay loạng choạng trên địa hình phức tạp thường xuyên thu hút hàng triệu lượt xem, khiến nhiều người cho rằng công nghệ robot của nước này vẫn còn rất non trẻ, tuy nhiên các chuyên gia quốc tế nhận định đây chỉ là một phần rất nhỏ của bức tranh khi điều đáng chú ý hơn là Trung Quốc đang âm thầm xây dựng năng lực sản xuất robot ở quy mô chưa từng có và có thể tạo ra lợi thế tương tự như những gì từng diễn ra với ngành xe điện trong thập kỷ qua.
Nếu cách đây chỉ vài năm, thị trường robot hình người gần như do các doanh nghiệp Mỹ dẫn dắt với những cái tên nổi bật như Tesla cùng Optimus, Figure AI hay Boston Dynamics với Atlas, thì từ cuối năm 2025 đến nay, truyền thông quốc tế liên tục nhắc đến sự nổi lên của Unitree, UBTech, AgiBot và XPeng Robotics, không còn tập trung vào việc robot nào thông minh nhất mà chuyển sang câu hỏi quốc gia nào đang xây dựng được hệ sinh thái robot hoàn chỉnh và có khả năng thương mại hóa mạnh mẽ nhất.
Trung Quốc hiện chiếm phần lớn sản lượng robot hình người được sản xuất trên thế giới, dù đa số vẫn phục vụ mục đích nghiên cứu, thử nghiệm hoặc triển khai trong môi trường công nghiệp, điều này chưa chứng minh robot Trung Quốc đã vượt trội về công nghệ nhưng lại phản ánh lợi thế rất lớn về quy mô sản xuất, chuỗi cung ứng và khả năng tối ưu chi phí mà ít quốc gia có thể sánh kịp.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ robot hình người không chỉ phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo mà còn cần hàng loạt linh kiện phức tạp như động cơ điện chính xác cao, bộ truyền động, hộp số, cảm biến, camera, chip điều khiển, pin và hệ thống phần mềm điều khiển chuyển động, trong khi Trung Quốc đã đầu tư nhiều năm để phát triển năng lực sản xuất các thành phần này với chi phí cạnh tranh, tạo nên nền tảng mà nhiều chuyên gia ví như "cơ bắp và hệ thần kinh" của robot thay vì chỉ chú trọng "bộ não" AI.
Minh chứng rõ nét cho lợi thế chuỗi cung ứng là việc tập đoàn vòng bi SKF của Thụy Điển đã thành lập liên doanh với Leaderdrive ngay tại Trung Quốc để phát triển bộ truyền động chính xác cho robot, cho thấy ngay cả các doanh nghiệp quốc tế cũng nhìn nhận thị trường này là trung tâm phát triển mới của ngành robot, nơi nhu cầu sản xuất, nguồn cung linh kiện và hệ sinh thái công nghiệp đang tăng trưởng với tốc độ rất nhanh.
Một xu hướng đáng chú ý khác là hàng loạt hãng xe điện Trung Quốc bắt đầu mở rộng sang lĩnh vực robot hình người, tiêu biểu như XPeng khi thành lập bộ phận robot riêng do CEO He Xiaopeng trực tiếp phụ trách, tận dụng những công nghệ vốn đã được phát triển cho xe điện như pin, động cơ điện, cảm biến, thuật toán tự lái và dây chuyền sản xuất chính xác, từ đó rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm và giảm đáng kể chi phí thương mại hóa.
Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng cuộc đua robot hình người vẫn còn rất dài bởi ngay cả UBTech cũng thừa nhận robot hiện mới chỉ đạt khoảng một nửa hiệu suất của con người trong nhiều công việc tại nhà máy, trong khi các viện nghiên cứu như MERICS cho rằng việc triển khai đại trà còn phụ thuộc vào những bước tiến về AI, độ tin cậy, chi phí sản xuất cũng như khả năng hoạt động ổn định trong môi trường thực tế, còn Mỹ vẫn duy trì lợi thế ở các mô hình AI tiên tiến, bán dẫn hiệu năng cao và nghiên cứu nền tảng.
Nhìn từ góc độ dài hạn, những cú ngã của robot Trung Quốc có thể tạo ra các video lan truyền trên mạng xã hội nhưng không phản ánh toàn bộ sức mạnh của ngành công nghiệp này, bởi điều quan trọng hơn là quốc gia này đang từng bước xây dựng chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất và hệ sinh thái robot quy mô lớn tương tự "công thức BYD" từng giúp ngành xe điện bứt phá, mở ra khả năng trở thành trung tâm sản xuất robot hình người lớn nhất thế giới trong những năm tới nếu tiếp tục duy trì tốc độ đầu tư và thương mại hóa hiện nay.
