Chuyển đổi năng lượng, phát triển công nghiệp xanh, giao thông xanh, kinh tế tuần hoàn và lối sống xanh không chỉ là yêu cầu của thời đại, mà trở thành lợi thế cạnh tranh chiến lược của quốc gia. Hành trình từ Net Zero đến một Việt Nam xanh vì thế không chỉ là câu chuyện giảm phát thải, mà còn là cuộc kiến tạo tương lai phát triển bền vững và nâng tầm vị thế đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh các nền kinh tế lớn đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong thương mại toàn cầu, đối với Việt Nam, phát triển xanh vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thu hút dòng vốn đầu tư xanh, nâng cấp nền sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, chuyển đổi xanh phải được xem là chiến lược phát triển dài hạn, không chỉ nhằm bảo vệ môi trường mà còn hướng tới tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế theo hướng bền vững. Việt Nam đang trong giai đoạn đặt nền móng cho quá trình này, với yêu cầu phát triển hài hòa trên ba trụ cột: kinh tế, môi trường và an sinh xã hội.

“Không thể phát triển kinh tế bằng mọi giá. Chủ trương của Đảng và Nhà nước là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Mục tiêu phải là vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ môi trường, đồng thời bảo đảm an sinh xã hội”, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.

Net Zero mở ra những không gian phát triển mới cho nền kinh tế

PGS.TS Bùi Thị An nhận định Net Zero không chỉ là mục tiêu môi trường, mà còn là thời cơ để Việt Nam tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc của thương mại toàn cầu, chuyển đổi xanh là yêu cầu để duy trì năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bà An cho rằng, khái niệm “xanh” cần được hiểu rộng hơn bảo vệ môi trường, bao gồm cả chất lượng tăng trưởng, chất lượng sản phẩm và chất lượng cuộc sống. Doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát thải, sử dụng năng lượng và phát triển bền vững.

“Các sản phẩm muốn cạnh tranh phải đáp ứng được các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường và phát triển bền vững. Nếu không đi theo con đường xanh, chúng ta sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong hội nhập”, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.

Nếu coi Net Zero là một cuộc cách mạng công nghiệp mới, thì những ngành công nghiệp xanh chính là các "đầu tàu" của cuộc cách mạng ấy. Đầu tiên là ngành năng lượng tái tạo. Với hơn 3.200 km bờ biển, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng phát triển điện gió ngoài khơi hàng đầu châu Á. Đằng sau mỗi trang trại điện gió hay nhà máy điện mặt trời là cả một hệ sinh thái công nghiệp gồm sản xuất thiết bị, kết cấu thép, cáp ngầm, dịch vụ kỹ thuật, vận hành và bảo dưỡng.

Quan trọng hơn, hành trình Net Zero đang mở ra những không gian phát triển mới cho nền kinh tế. Năng lượng tái tạo, hydrogen xanh, xe điện, vật liệu xanh, kinh tế tuần hoàn và thị trường carbon được kỳ vọng trở thành các ngành động lực của giai đoạn tăng trưởng mới. Đây không chỉ là những lĩnh vực góp phần giảm phát thải mà còn tạo ra việc làm chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, cùng với việc hoàn thiện thể chế và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, Việt Nam có cơ hội biến thách thức khí hậu thành động lực phát triển, từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia xanh, phát triển bền vững và thịnh vượng vào giữa thế kỷ XXI.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng, hành trình hiện thực hóa Net Zero đang đối mặt với nhiều rào cản.

“Chúng ta đã có chủ trương, có định hướng nhưng việc triển khai trên thực tế còn hạn chế. Muốn chuyển đổi xanh thành công phải có nguồn lực kinh tế đủ mạnh cùng những cơ chế hỗ trợ phù hợp”, bà An nói.

Net Zero không phải câu chuyện của riêng Nhà nước hay doanh nghiệp mà là trách nhiệm của mọi chủ thể trong nền kinh tế. Từ nhà sản xuất, doanh nghiệp, đơn vị lưu thông hàng hóa cho tới người tiêu dùng đều phải thay đổi tư duy và hành động theo hướng xanh hơn. Thực tế cho thấy, nhiều dự án năng lượng tái tạo từng gặp khó khăn do những thay đổi về cơ chế giá điện hay quy hoạch truyền tải. Do đó, doanh nghiệp cần một môi trường chính sách ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo dài hạn.

“Chúng ta phải coi đây là vấn đề sống còn của đất nước. Chỉ khi toàn xã hội cùng tham gia thì chuyển đổi xanh mới đạt hiệu quả thực chất”, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII cho biết.

Không dừng ở đó, thách thức tiếp theo là tác động trực tiếp tới sinh kế của người dân, đặc biệt là trong quá trình chuyển đổi giao thông xanh. Việc giảm dần phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch là xu hướng tất yếu, nhưng tại Việt Nam, xe máy và ô tô là công cụ kiếm sống của hàng triệu lao động thu nhập thấp, lực lượng giao hàng, vận tải.

Mục tiêu phát triển phải dựa trên sự cân bằng của ba trụ cột: môi trường, kinh tế và an sinh xã hội. Theo PGS.TS Bùi Thị An, để Net Zero nhận được sự đồng thuận xã hội, các chính sách phải bảo đảm nguyên tắc công bằng và bao trùm. Những nhóm khó khăn hơn cần được hỗ trợ nhiều hơn để thích ứng với quá trình chuyển đổi. Chính sách phải có lộ trình rõ ràng, từng bước một, tránh tạo ra những cú sốc đối với đời sống người dân.

“Phát triển xanh là con đường tất yếu mà Việt Nam phải đi. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, gia tăng giá trị sản phẩm và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong nhiều thập kỷ tới”, PGS.TS Bùi Thị An khẳng định.