Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) vừa công bố báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán cho năm tài chính 2025 với những số liệu tăng trưởng đầy bất ngờ. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh lợi nhuận nhuộm màu hồng của doanh nghiệp vận tải có lịch sử lâu đời này lại là những nút thắt lớn về nội lực kinh doanh cốt lõi và hàng loạt rủi ro pháp lý về đất đai vẫn chưa tìm được lời giải thỏa đáng.

Nhìn vào kết quả kinh doanh, điểm sáng lớn nhất của doanh nghiệp là tổng doanh thu thuần đạt mức 10.371,7 tỷ đồng, tăng trưởng khoảng 6% so với kết quả của năm 2024. Sự gia tăng này được hậu thuẫn mạnh mẽ bởi mảng dịch vụ vận tải hàng hóa và hành khách với đóng góp hơn 5.133 tỷ đồng, bên cạnh nguồn thu từ hoạt động sửa chữa thường xuyên kết cấu hạ tầng đường sắt đạt hơn 3.177 tỷ đồng. Đặc biệt, việc áp dụng các quy định mới về quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia theo Nghị định số 15/2025/NĐ-CP đã tạo ra một cú hích đáng kể cho doanh thu hoạt động khác của doanh nghiệp trong kỳ.

Dẫu vậy, đà tăng trưởng của doanh thu đã bị chặn đứng bởi tốc độ bào mòn nhanh chóng từ chi phí đầu vào. Giá vốn hàng bán chiếm tới 9.291,2 tỷ đồng, tăng 6,5% so với năm trước và cao hơn tốc độ tăng trưởng doanh thu thuần. Hệ quả là lợi nhuận gộp của doanh nghiệp chỉ còn lại 1.080,5 tỷ đồng, khiến biên lợi nhuận gộp bị thu hẹp đáng kể.

Đáng ngại hơn, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh cốt lõi đã lao dốc một cách nghiêm trọng, giảm gần một nửa từ mức 127 tỷ đồng của năm trước xuống chỉ còn vỏn vẹn 65,7 tỷ đồng trong năm nay. Sự sụt giảm sâu này xuất phát từ việc chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp đồng loạt dâng cao, cộng hưởng với khoản lỗ chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại các khoản mục ngoại tệ phát sinh mạnh lên tới 41,8 tỷ đồng.

Trong bối cảnh mảng kinh doanh chính sa sút, tổng lợi nhuận kế toán trước thuế của VNR lại bất ngờ đảo chiều ngoạn mục khi tăng vọt gấp 2,6 lần, cán mốc 376,7 tỷ đồng. Sở dĩ có con số lợi nhuận tăng vọt này nhờ "vị cứu tinh" mang tên thu nhập khác với giá trị đột biến lên tới 362,5 tỷ. Đây chính là khoản tiền từ Kho bạc Nhà nước chuyển về nhằm thực hiện điều khoản chuyển tiếp đối với số tiền thu được từ khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia trước ngày Nghị định số 15/2025/NĐ-CP có hiệu lực. Bản chất của khoản lợi nhuận này mang tính chất kỹ thuật và một lần, hoàn toàn không phản ánh năng lực vận hành cốt lõi của VNR. Nhờ khoản thu đột biến này, khoản lỗ lũy kế khổng lồ của VNR đã được kéo giảm từ âm 2.028,3 tỷ đầu năm xuống còn âm 1.747,5 tỷ tại thời điểm cuối năm 2025.

Xem xét kỹ các chỉ số tài chính và cơ cấu tài sản, cấu trúc vốn của VNR thể hiện tính an toàn cao với hệ số Nợ phải trả trên Vốn chủ sở hữu chỉ ở mức 0,31 lần, cho thấy doanh nghiệp ít phụ thuộc vào đòn bẩy tài chính. Tổng tài sản của doanh nghiệp đạt 22.293,7 tỷ đồng, trong đó lượng tiền mặt và tiền gửi ngân hàng ngắn hạn duy trì ở mức dồi dào với hơn 1.737 tỷ đồng, đảm bảo năng lực thanh khoản tức thời.

Mặc dù vậy, cấu trúc tài sản dài hạn lại bộc lộ dấu hiệu lạc hậu khi tài sản cố định hữu hình có nguyên giá lên tới 52.884,6 tỷ đồng nhưng giá trị hao mòn lũy kế đã chiếm tới hơn 36.684,6 tỷ đồng. Việc hệ thống hạ tầng và máy móc thiết bị đã khấu hao hơn 69% là một chỉ báo rõ ràng cho thấy doanh nghiệp đang đối mặt với áp lực tái đầu tư và hiện đại hóa rất lớn trong tương lai gần.

Bên cạnh các chỉ số tài chính, đơn vị kiểm toán độc lập đã đưa ra ý kiến ngoại trừ liên quan đến hai khoản mục có tổng trị giá gần 500 tỷ đồng. Khoản mục thứ nhất là chi phí xây dựng cơ bản dở dang trị giá hơn 420,6 tỷ đồng tại Dự án Khôi phục đường sắt Lạng Sơn - biên giới và Dự án Cải tạo cục bộ tuyến đường sắt Hà Nội - TPHCM. Các dự án này đã dừng triển khai từ lâu và không phát sinh chi phí trong năm, song Ban Quản lý vẫn chưa cung cấp được đầy đủ chứng từ để đối chiếu. Khoản mục thứ hai liên quan đến 50 tỷ đồng doanh thu chưa thực hiện dài hạn tại CTCP Xe lửa Dĩ An, vốn là giá trị các lô đất thương mại được chia từ hợp đồng hợp tác kinh doanh từ năm 2013 nhưng đến nay chưa thể hoàn thiện các thủ tục pháp lý để ghi nhận.

Rủi ro tài chính lớn nhất đang treo lơ lửng trên bảng cân đối kế toán của VNR nằm ở nghĩa vụ thuế đất tại địa chỉ 551 Nguyễn Văn Cừ. VNR hiện đang phải tạm ghi nhận khoản tiền nợ thuế đất 480,5 tỷ đồng và tiền chậm nộp 299,5 tỷ đồng. Đồng thời, chi phí khác trong năm cũng ghi nhận tới 38,8 tỷ đồng tiền chi phạt vi phạm hành chính và chậm nộp, một con số không nhỏ đối với một doanh nghiệp đang nỗ lực tìm đường thoát lỗ.