Theo Thông báo Kết luận thanh tra số 2608/TB-TTCP ngày 28/7/2026 của Thanh tra Chính phủ, quy mô đầu tư của Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 sau điều chỉnh lên tới 109.717.499 triệu đồng. Trong đó, Dự án thành phần 3 gồm các công trình thiết yếu do Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư chiếm tỷ trọng vốn áp đảo với tổng mức đầu tư phê duyệt 98.563.446 triệu đồng, cùng Dự án thành phần 2 phục vụ quản lý bay do Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) đảm nhận có tổng mức đầu tư 3.435.251 triệu đồng.

Tính đến thời điểm 31/3/2025, tổng số tiền mà ACV đã giải ngân đạt 20.539.544 triệu đồng, bao gồm 6.546.031 triệu đồng tiền tạm ứng và 13.993.512 triệu đồng thanh toán khối lượng hoàn thành. Phía VATM cũng đã giải ngân 467.509 triệu đồng, trong đó giá trị tạm ứng chiếm 275.065 triệu đồng.

Tuy nhiên, bức tranh tài chính đằng sau những con số giải ngân nghìn tỷ lại bộc lộ những biến động tài chính bất thường cùng sự lệch chuẩn nghiêm trọng về mục đích sử dụng vốn. Điển hình tại Gói thầu 5.10 "Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình Nhà ga hành khách" thuộc Dự án thành phần 3, có tới 8 trên 10 nhà thầu thành viên thuộc Liên danh Vietur đã tự ý đem số tiền tạm ứng từ chủ đầu tư đi gửi tiết kiệm có kỳ hạn tại các ngân hàng. Tổng số tiền vốn tạm ứng bị đem đi gửi ngân hàng lên tới 936.020 triệu đồng, phát sinh số tiền lãi tiền gửi 10.654 triệu đồng. Việc dùng dòng vốn ưu đãi phục vụ thi công công trình để kinh doanh tiền gửi thu lãi là hành vi sử dụng tiền tạm ứng sai mục đích theo thỏa thuận Hợp đồng 5.10 và các quy định pháp luật hiện hành. Bên cạnh đó, các nhà thầu còn không cung cấp được chứng từ liên quan đến việc sử dụng số tiền tạm ứng trị giá 5.584 triệu đồng.

Hiện tượng xé rào quy định tài chính về tạm ứng không chỉ dừng lại ở Liên danh Vietur mà còn trải rộng ở nhiều gói thầu khác. Tại Gói thầu 5.6 "Thi công cọc công trình Nhà ga hành khách", một số nhà thầu đã sử dụng tiền tạm ứng không đúng mục đích phục vụ cho công việc đảm nhận với tổng giá trị 10.659 triệu đồng. Bất chấp các điều khoản hợp đồng quy định rõ chủ đầu tư phải thực hiện thu hồi hết tiền tạm ứng khi giá trị thanh toán đạt 80% giá hợp đồng đã ký kết, ACV đã buông lỏng công tác này, dẫn đến việc dòng tiền của Nhà nước bị chiếm dụng kéo dài.

Tình trạng tương tự cũng ghi nhận tại Dự án thành phần 2 do VATM quản lý. Tại Gói thầu XD02, VATM đã thu hồi tiền tạm ứng không đúng thỏa thuận hợp đồng, trong đó có việc thu hồi không kịp thời 18.647 triệu đồng tiền tạm ứng từ đợt 10 đến đợt 14 của Tổng công ty 36 - CTCP, hay chưa thu hồi 4.205 triệu đồng tiền tạm ứng đợt 1 của Công ty Newtatco. Đáng chú ý, ngay từ khâu thương thảo hợp đồng, VATM đã chấp thuận nâng tỷ lệ tạm ứng cho nhà thầu từ 15% lên 20%, làm tăng số tiền tạm ứng 22.900 triệu đồng so với quy định tại hồ sơ mời thầu qua mạng. Sai phạm tương tự diễn ra tại Gói thầu 5.6 khi ACV nâng tỷ lệ tạm ứng từ 10% lên 20%, làm tăng số tiền tạm ứng 44.863 triệu đồng trái với nguyên tắc thương thảo hợp đồng.

Việc các chủ đầu tư DALTGĐ1 dễ dãi nâng mức tạm ứng vượt quy định hồ sơ mời thầu, chậm thu hồi vốn tạm ứng và không kiểm soát chặt chẽ chứng từ sử dụng vốn đã tạo ra lỗ hổng lớn cho nhà thầu chiếm dụng nguồn lực tài chính công. Dòng vốn đáng lẽ phải được bơm trực tiếp ra công trường để mua sắm vật tư, huy động máy móc nhằm đảm bảo tiến độ đường găng dự án thì lại bị đọng trong các tài khoản tiết kiệm hoặc chuyển dịch sai mục đích.

Trước những dấu hiệu vi phạm quản lý tài chính và hợp đồng này, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành rà soát, đồng thời chuyển thông tin sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.