Cơn giận hiện tại của ông Trump
Mối quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã có bước thụt lùi nghiêm trọng trong những tuần gần đây, khi 2 nhà lãnh đạo công khai chỉ trích lẫn nhau.
Theo Reuters, ngọn nguồn cơn giận của ông Trump hiện tại chủ yếu đến từ việc Kiev liên tục tập kích vào hạ tầng dầu diesel của Nga.
Giá dầu diesel đã lên tới mức cao kỷ lục kể từ khi Mỹ và Israel phát động tấn công nhằm vào Iran hồi tháng 2, khiến chi phí năng lượng toàn cầu tăng vọt. Các nhà lập pháp Đảng Cộng hòa đang phải đối mặt với sự phẫn nộ của cử tri về tình trạng lạm phát trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11.
Ngày 13/9, ông Trump bắt đầu công khai kêu gọi Ukraine ngừng nhắm mục tiêu vào hạ tầng diesel của Nga. Tuần tiếp theo, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Washington quan ngại về khả năng Ukraine đã đánh trúng các lô dầu có liên quan đến Mỹ.
Ukraine đã từ chối dừng các cuộc tập kích, khẳng định chiến dịch drone tầm xa là phản ứng khả dĩ duy nhất của mình trước chiến dịch đã kéo dài 5 năm của Nga. Moscow đã buộc phải cấm xuất khẩu dầu diesel vào tháng 7 như một phần của loạt biện pháp nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trong nước.
Tức giận trước sự cứng đầu của ông Zelensky, ông Trump ngày 9/10 đã công bố thỏa thuận mua dầu diesel từ Moscow, cấp một giấy phép chung tạm thời cho phép dầu diesel của Nga tiếp cận thị trường toàn cầu. Ông cũng miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với Nga đã được ủy quyền bởi một dự luật do chính ông ký thành luật vào tháng 9.
Cả hai từ lâu đã có một mối quan hệ căng thẳng, nhưng sự bất mãn của ông Trump trước các cuộc tập kích của Ukraine vào hạ tầng năng lượng Nga đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng mà những người ủng hộ Kiev lo ngại có thể đe dọa nguồn hỗ trợ sống còn của Mỹ cho Ukraine trong thời gian tới.
Quan hệ căng thẳng từ lâu
Ông Trump vốn đã hoài nghi về việc Mỹ can thiệp vào Ukraine ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, khi ông được yêu cầu cung cấp viện trợ sát thương cho Kiev ngay lúc vừa nhậm chức đầu năm 2017.
"Tất cả những người xung quanh đều muốn ông ấy làm điều đó, họ đã thúc ép ông ấy rất mạnh và cuối cùng ông ấy đã đồng ý bán Javelin một cách vô cùng miễn cưỡng", Reuters dẫn lời cựu quan chức cấp cao trong chính quyền Trump cho biết, "Ông ấy không coi đó là lợi ích cốt lõi của Mỹ. Đó là vấn đề của châu Âu".
Tổng thống Zelensky và Tổng thống Trump gặp bên lề Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9. Ảnh: Kylie Cooper
Lần tiếp xúc lớn đầu tiên của ông Trump với ông Zelensky là cuộc điện đàm vào tháng 7/2019. Lúc đó, vị Tổng thống Đảng Cộng hòa yêu cầu nhà lãnh đạo Ukraine điều tra đối thủ Đảng Dân chủ Joe Biden và con trai Hunter, để đổi lấy khoản viện trợ quân sự mà Quốc hội đã phê duyệt. Ông Biden sau đó đã đánh bại ông Trump trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020.
Ông Trump cũng gây dựng mối quan hệ với Tổng thống Nga Vladimir Putin, điều được xem là đi ngược lại các chuẩn mực chính sách đối ngoại của Mỹ. "Ông Trump luôn muốn có mối quan hệ tốt đẹp hơn với Nga", cựu quan chức Mỹ cho biết.
"Mỹ không cần gây áp lực lên ông Zelensky"
Ông Zelensky cho biết các quan chức quân sự Ukraine đã bị các đồng cấp Mỹ đe dọa chấm dứt chia sẻ tin tình báo nếu vẫn tiếp tục tập kích vào hạ tầng năng lượng Nga. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ am hiểu tình hình đã bác bỏ thông tin này, Reuters cho biết.
Nguồn tin quan chức Mỹ khẳng định không có sự gia tăng áp lực nào từ phía Washington đối với Ukraine:
"Chúng tôi không cần phải gây áp lực lên ông Zelensky. Nếu ông ấy muốn thỏa thuận, ông ấy sẽ thỏa thuận. Tôi nghĩ ông Putin đang tạo ra một áp lực khổng lồ cho Zelensky và ông Zelensky cũng đặt một số áp lực lên Nga. Thế nhưng, Nga có vẻ không mấy bận tâm dù họ đang bị tấn công".
Hôm 22/10, ông Trump cho biết ông đã yêu cầu CEO SpaceX Elon Musk khôi phục quyền truy cập của Ukraine vào hệ thống vệ tinh Starlink của công ty. Sự gián đoạn của Starlink đã tạm thời cản trở các hoạt động drone quân sự của Kiev và dấy lên lo ngại rằng Kiev sẽ bị bỏ mặc, không thể tự vệ trước các cuộc tấn công của Nga khi bước vào mùa đông.
Những diễn biến này diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực hòa bình vẫn tiếp tục nhưng tới nay chưa có kết quả cụ thể.
Tại cuộc đàm phán ở Oslo vào ngày 20/10, Ukraine đã trình bày các đề xuất mới, và con rể kiêm đặc phái viên của ông Trump là Jared Kushner đã nhắc lại yêu cầu của ông Trump rằng Ukraine phải dừng tấn công các nhà máy lọc dầu diesel của Nga.
Ngày hôm sau, đặc phái viên Witkoff đã gặp ông Putin tại St. Petersburg. Ông Putin đã đồng ý thả công dân Mỹ Stephen Hubbard, một động thái mà hai nước coi là cử chỉ thiện chí.
Ông Zelensky cho biết các nhà đàm phán từ Ukraine, Nga và Mỹ sẽ gặp nhau tại Abu Dhabi trong nửa đầu tháng 11, một bước đệm tiềm năng cho cuộc gặp giữa lãnh đạo 3 nước.
