Ngày 29/3/1974, tại Tây Dương, gần Tây An, một nhóm nông dân đào giếng tìm nước trong lúc hạn hán. Chỉ khoảng hơn một mét dưới lòng đất, họ gặp những mảnh đất nung kỳ lạ, trong đó có đầu tượng người và những mũi tên bằng đồng. Không ai khi ấy biết rằng họ vừa chạm vào Đội quân đất nung của Tần Thủy Hoàng, một trong những phát hiện khảo cổ quan trọng nhất thế kỷ XX.

Ảnh: scalar.usc

Điều thú vị là câu chuyện không đơn giản như việc “nông dân đào giếng rồi tìm thấy binh mã”. Sau khi khảo cổ học được triển khai, các nhà nghiên cứu phải mất nhiều tháng để xác định quy mô thực sự của hố số 1. Có thời điểm họ thậm chí không tìm thấy mép hố, bởi công trình ngầm rộng đến mức vượt xa những gì tưởng tượng ban đầu. Cuối cùng, hố được xác định dài khoảng 230 m, rộng 62 m và nằm sâu 4,5–6,5 m dưới mặt đất.

Và đây là một chi tiết ít người biết: những chiến binh mà chúng ta nhìn thấy ngày nay vốn không có màu xám đất nung đơn điệu. Khi mới được tạo ra, nhiều tượng được phủ màu rất rực rỡ. Một số dấu tích sắc tố vẫn còn được bảo tồn, trong đó có “Tử Trung Hoa”, một loại sắc tố màu tím nhân tạo chứa barium–đồng–silicate. Các nhà nghiên cứu cho rằng người Tần đã tạo ra nó bằng những phản ứng hóa học ở nhiệt độ rất cao.

Một bí mật khác nằm ở quy mô. Ba hố chính đã cung cấp khoảng 8.000 tượng chiến binh và ngựa, hơn 100 cỗ xe mô hình cùng hơn 40.000 vũ khí bằng đồng. Cách sắp xếp không phải ngẫu nhiên: đó là một đội quân được tổ chức theo đội hình, với bộ binh, kỵ binh, cung thủ và khu vực chỉ huy.

Nhưng có lẽ điều đáng kinh ngạc nhất là: Tư Mã Thiên, người viết về Tần Thủy Hoàng khoảng một thế kỷ sau khi ông qua đời, không hề ghi lại sự tồn tại của đội quân đất nung khổng lồ này. Vì thế, trong hơn 2.000 năm, một trong những công trình mai táng vĩ đại nhất của thế giới gần như biến mất khỏi ký ức con người.

Ảnh: smarthistory

Đến nay, khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng vẫn còn rất nhiều bí ẩn chưa được giải đáp. UNESCO cho biết toàn bộ khu di sản có gần 200 hố phụ và hơn 600 địa điểm khảo cổ; riêng khu lăng mộ trung tâm vẫn chưa được khai quật toàn diện.

Có nghĩa là câu chuyện về đội quân đất nung có thể mới chỉ là phần nổi của một thành phố ngầm khổng lồ được xây dựng cho vị hoàng đế đầu tiên của Trung Hoa.