Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, sự xuất hiện của các đơn vị tư vấn "trung gian" đóng vai trò then chốt trong việc hình thành nên những gói thầu tiết kiệm thấp. Điển hình tại gói thầu hơn 8 tỷ đồng tại xã Hóc Môn, Công ty TNHH Dịch vụ Tư vấn DTV là đơn vị chịu trách nhiệm lập E-HSMT và đánh giá E-HSDT. Trong khi đó, Công ty TNHH Tư vấn Nhật Bình là đơn vị thẩm định HSMT và kết quả lựa chọn nhà thầu.
Theo quy định tại Luật Đấu thầu 2023 và Nghị định 214/2025, bên mời thầu và đơn vị tư vấn phải đảm bảo tính công bằng, minh bạch. Tuy nhiên, việc đánh giá nhà thầu theo Quy trình 2 tại gói thầu Hóc Môn khiến nhà thầu xếp sau không có cơ hội được "soi" năng lực kỹ thuật, vô hình trung làm giảm tính đối đầu thực chất về giá.
Ngoài ra, tại các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm thấp đặt ra câu hỏi về năng lực thẩm định giá của chủ đầu tư và trách nhiệm của đơn vị tư vấn trong việc tối ưu hóa ngân sách.
Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư Vĩnh Long) nhận định: "Trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư là rất lớn khi phê duyệt những gói thầu có tỉ lệ tiết kiệm mang tính hình thức. Nếu giá trúng thầu cao hơn giá thị trường của cùng loại thiết bị, đó có thể là dấu hiệu của việc nâng giá, gây thiệt hại tài sản công."
Để đảm bảo hoạt động đấu thầu ngày càng cạnh tranh và minh bạch, các chuyên gia đề xuất cần tăng cường công tác hậu kiểm, so sánh đơn giá thiết bị trúng thầu với giá giao dịch thực tế trên thị trường. Đặc biệt, cần công khai danh tính các cá nhân trong Tổ chuyên gia và đơn vị thẩm định để nâng cao tinh thần trách nhiệm.
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.
