Cú ngoặt chính sách tiềm năng
Cuộc cạnh tranh quyền lực tại Quốc hội Mỹ đã khép lại, nhưng một cuộc đối đầu mới về chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị nóng lên.
Trong hai năm qua, ông Trump liên tục mở rộng mạng lưới thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu, biến đây thành một trong những trụ cột trong chương trình nghị sự kinh tế và đối ngoại của mình. Tuy nhiên, sau chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hôm 3/11, đảng Dân chủ đang chuẩn bị sử dụng quyền lực lập pháp mới để tìm cách đảo ngược chính sách này.
Theo CNBC, các lãnh đạo đảng Dân chủ dự kiến triển khai một chương trình hành động ngay trong 100 giờ đầu tiên của Quốc hội khóa mới. Trọng tâm là thúc đẩy hàng loạt dự luật nhằm điều chỉnh những chính sách quan trọng của chính quyền Trump, trong đó có việc khôi phục thẩm quyền của Quốc hội đối với thuế quan.
Hạ nghị sĩ Hakeem Jeffries, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện và là ứng viên tiềm năng cho vị trí Chủ tịch Hạ viện trong nhiệm kỳ tới, nhiều lần khẳng định đây là ưu tiên hàng đầu.
Theo ông Jeffries, Quốc hội cần khôi phục quyền kiểm soát đối với chính sách thuế quan, bởi các mức thuế mà chính quyền Trump áp đặt đang khiến chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ tăng lên.
Thượng nghị sĩ đắc cử Abdul El-Sayed, đại diện bang Michigan, cũng cho rằng việc chấm dứt chế độ thuế quan của ông Trump, đặc biệt là cuộc chiến thương mại với Canada, là nhiệm vụ cần được thực hiện ngay lập tức.
Một trong những hướng đi được đảng Dân chủ ưu tiên là chấm dứt các mức thuế quan áp dụng đối với hàng hóa Canada. Theo Thượng nghị sĩ Ron Wyden, người dự kiến lãnh đạo Ủy ban Tài chính Thượng viện khi đảng Dân chủ tiếp quản cơ quan này, thuế quan của ông Trump đang đẩy giá hàng hóa lên cao và gây tổn hại cho cộng đồng dân cư ở cả hai phía biên giới.
Ông Wyden cho biết đảng Dân chủ sẽ tiếp tục thúc đẩy việc trao lại cho Quốc hội quyền quyết định cuối cùng về thuế quan, nhằm ngăn các tổng thống tương lai tái lập những chính sách thuế thương mại mà ông đánh giá là gây thiệt hại cho nền kinh tế.
Không chỉ tìm cách thay đổi chính sách bằng các dự luật, đảng Dân chủ còn chuẩn bị mở các cuộc điều tra liên quan đến cách chính quyền Trump thực thi thuế quan.
Ngày 28/10, Hạ nghị sĩ Jamie Raskin, thành viên cấp cao nhất của đảng Dân chủ tại Ủy ban Tư pháp Hạ viện, đã yêu cầu ông Trump cung cấp hồ sơ liên quan đến việc miễn trừ thuế quan.
Ông Raskin cáo buộc Tổng thống Mỹ sử dụng quyền miễn trừ thuế để tạo ra những thỏa thuận ưu đãi cho một số ngành công nghiệp, trong đó có những doanh nghiệp mà lãnh đạo từng tặng quà cho ông Trump. Những cáo buộc này được đảng Dân chủ đưa vào thông điệp tranh cử, gắn chính sách khiến chi phí tăng cao với những nghi vấn về lợi ích nhóm trong chính quyền.
Sức ép đối với chính sách thuế quan của ông Trump vốn đã gia tăng từ trước. Chính quyền Mỹ hiện phải đối mặt với nhiều vụ kiện liên quan đến tính hợp pháp của các biện pháp áp thuế.
Một vụ kiện nộp ngày 20/10 tập trung vào việc ông Trump sử dụng một đạo luật có từ thời Đại suy thoái để áp thuế 50% đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Canada.
Trong khi đó, một vụ kiện khác cáo buộc chính quyền tìm cách khôi phục chính sách thuế quan trên diện rộng từng được ông Trump công bố trong ngày được gọi là "Ngày Giải phóng". Chính sách này đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào cuối tháng 2/2026 vì vi phạm pháp luật. Sau phán quyết, chính quyền được yêu cầu hoàn trả 166 tỷ USD tiền thuế đã thu theo chính sách bị hủy bỏ.
Đảng Dân chủ vẫn đối mặt nhiều rào cản
Dù giành chiến thắng lớn trong bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân chủ không dễ dàng biến các kế hoạch thành luật.
Tại Thượng viện, phe này vẫn chưa có đủ 60 phiếu để vượt qua thủ tục cản trở tranh luận (filibuster), đồng nghĩa với việc đảng Cộng hòa vẫn có thể ngăn chặn nhiều dự luật. Ngoài ra, Tổng thống Trump có thể sử dụng quyền phủ quyết để bác bỏ những sáng kiến lập pháp mà ông không đồng tình.
Để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống, một dự luật cần nhận được sự ủng hộ của ít nhất 2/3 thành viên tại cả Hạ viện và Thượng viện. Vì vậy, ngay cả khi có thêm ghế sau bầu cử, đảng Dân chủ vẫn cần sự ủng hộ đáng kể từ các nghị sĩ Cộng hòa.
Theo Kit Johnson, chuyên gia cấp cao về thuế và thương mại quốc tế tại BDO, nếu không có đủ sự ủng hộ để vượt quyền phủ quyết, Quốc hội vẫn có thể sử dụng những biện pháp chính trị khác, chẳng hạn đưa các điều khoản liên quan đến thuế quan vào những dự luật ngân sách bắt buộc phải thông qua hoặc đàm phán trực tiếp với chính quyền.
Về phía ông Trump, Tổng thống Mỹ từng tuyên bố sẽ sử dụng quyền phủ quyết để buộc phe Dân chủ quay lại bàn đàm phán. Tuy nhiên, khả năng đạt được thỏa hiệp về thuế quan vẫn là dấu hỏi lớn, bởi ông Trump coi đây là công cụ trung tâm trong chiến lược tái định hình thương mại Mỹ.
Sau cuộc bầu cử, ông tiếp tục bảo vệ chính sách này và cho rằng việc dỡ bỏ thuế quan có thể khiến hàng loạt dự án đầu tư sản xuất tại Mỹ bị đình trệ. Ông tuyên bố hiện có khoảng 3.000 nhà máy đang được xây dựng và tất cả có thể ngừng triển khai nếu thuế quan bị gỡ bỏ.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, ông Trump đã tăng thuế đối với hàng hóa từ gần như mọi quốc gia, dẫn đến nhiều cuộc chiến thương mại kéo dài, nổi bật là với Canada và Trung Quốc.
Tuy nhiên, quan điểm cho rằng thuế quan chủ yếu do nước ngoài gánh chịu đang vấp phải nhiều tranh luận. Theo ước tính của tổ chức Tax Foundation, các mức thuế này đã làm tăng gánh nặng thuế trung bình của mỗi hộ gia đình Mỹ thêm khoảng 820 USD trong năm 2026.
Dữ liệu từ Penn Wharton Budget Model cho thấy, từ tháng 1/2025 đến tháng 7/2026, chính phủ Mỹ thu được khoảng 300 tỷ USD từ thuế quan. Con số này thấp hơn nhiều so với mức 1.200 tỷ USD cần thiết để thực hiện đề xuất phát 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành Mỹ mà ông Trump từng đưa ra trước bầu cử. Đáng chú ý, khoảng 138 tỷ USD tiền thuế đã được hoàn trả sau phán quyết của Tòa án Tối cao.
Ngay trong nội bộ Cộng hòa, chính sách thuế quan cũng không còn nhận được sự đồng thuận tuyệt đối. Một số nghị sĩ đảng này đã công khai phản đối các mức thuế trong chiến dịch tranh cử, khi đối thủ liên tục quy trách nhiệm cho chính sách thương mại của ông Trump về tình trạng lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao.
Theo khảo sát cử tri của CNBC ngày 3/11, có tới 65% người được hỏi cho rằng thuế quan gây tổn hại cho kinh tế Mỹ, trong khi chỉ 22% nhận định chính sách này mang lại lợi ích.
Điều còn bỏ ngỏ là mức độ sẵn sàng đối đầu với đảng Dân chủ của các nghị sĩ Cộng hòa trong Quốc hội khóa mới. Trước khi ông Trump nổi lên trên chính trường, đảng Cộng hòa vốn có truyền thống ủng hộ thương mại tự do. Những bất đồng hiện nay có thể khiến một bộ phận nghị sĩ không còn muốn tiếp tục ủng hộ đường lối bảo hộ thương mại quyết liệt của Tổng thống.
Với đảng Dân chủ, việc đảo ngược thuế quan không chỉ là một mục tiêu kinh tế mà còn có thể trở thành trọng tâm trong chiến lược chính trị hướng tới cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
