Chiều 26/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Một trong những bổ sung mới ở lần sửa đổi này là dự thảo Luật đã nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức.

Việc tăng mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức, cá nhân nhằm tăng mức phòng ngừa, răn đe, bảo đảm tương xứng với hành vi vi phạm.

Một lần vượt đèn đỏ bằng xe máy tương đương 83% thu nhập một tháng

Thảo luận tại tổ chiều 26/10 về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) đề nghị không nâng thời hiệu từ 1 năm lên 3 năm, mà giữ nguyên 1 năm như luật hiện hành. Theo ông, việc nâng thời hiệu xử lý, theo đại biểu, trái nguyên tắc phát hiện kịp thời, xử phạt nhanh chóng, và theo như nhận định trong báo cáo thẩm tra là chưa thật sự hợp lý.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ nêu bất cập: “Với phạt nguội, thời hạn ra quyết định tính từ ngày xác định được người vi phạm, nên thời hiệu là giới hạn duy nhất. Nếu để đến 3 năm, phương tiện có thể đã qua tay người khác, vi phạm dồn tích hàng chục lỗi, hàng trăm triệu đồng”.

Theo đại biểu này, việc giữ thời hiệu 1 năm buộc cơ quan có thẩm quyền xử lý kịp thời ngay khi phát hiện, tránh để vi phạm dồn tích nhiều năm với số tiền phạt vượt khả năng chi trả; đồng thời người dân chỉ bị coi là trốn tránh khi thực sự đã nhận được thông báo vi phạm.

Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ nhận định mức phạt giao thông hiện hành theo Nghị định số 168 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 238/2026) là cao so với thu nhập của người dân.

Ông dẫn chứng việc không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu, xe mô tô, xe gắn máy bị phạt 4-6 triệu đồng (trước đây là từ 800.000 đồng đến 1 triệu đồng); ô tô 18-20 triệu đồng.

Trong khi đó, năm 2025, GDP bình quân đầu người đạt 125,5 triệu đồng (khoảng 10,5 triệu đồng/tháng); thu nhập bình quân đầu người khoảng 6 triệu đồng/tháng, khu vực nông thôn gần 5,2 triệu đồng, nhóm 20% thu nhập thấp nhất khoảng 2,1 triệu đồng; thu nhập bình quân của người lao động 8,4 triệu đồng/tháng, 9 tháng năm 2026 là 9,1 triệu đồng.

"Như vậy, một lần vượt đèn đỏ bằng xe máy hiện tương đương khoảng 83% thu nhập bình quân đầu người một tháng và gấp hơn 2 lần thu nhập một tháng của nhóm 20% dân số thu nhập thấp nhất", đại biểu Vũ nêu.

Khi tiền phạt vượt khả năng chi trả, đại biểu chỉ ra một thực trạng, đó là quyết định xử phạt có thể không được thi hành. Đại biểu dẫn chứng số liệu ở Đà Nẵng có 10.909 phương tiện quá hạn tạm giữ không có người nhận (từ 1/7/2025 - 30/9/2026).

Nhìn nhận mức phạt hiện hành đã phát huy hiệu quả răn đe, tai nạn giao thông cũng giảm trên cả 3 tiêu chí, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng việc mở rộng phạm vi áp dụng mức phạt gấp đôi chưa có căn cứ thực tiễn và chưa bảo đảm tính khả thi. Theo ông, quy định xử phạt cần gắn với điều kiện thu nhập, khả năng thi hành của người dân.

Phạt thế nào để người vi phạm có cơ hội khắc phục, sửa sai

Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) khi nêu ý kiến thảo luận về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) nhấn mạnh, muốn đất nước phát triển, xã hội có kỷ cương thì pháp luật phải được thượng tôn, mọi hành vi vi phạm đều phải được xử lý công bằng, nghiêm minh.

Theo đại biểu, điều đáng suy nghĩ là xử phạt thế nào để người dân thấy thấu tình, đạt lý; người vi phạm phải chịu trách nhiệm nhưng vẫn có cơ hội khắc phục, sửa sai; người không có lỗi không bị vạ lây. Làm sao để Nhà nước giữ được kỷ cương, pháp luật được thực thi nghiêm túc mà người dân vẫn yên tâm làm ăn, sinh sống.

Nêu ý kiến về biện pháp cưỡng chế ngừng cung cấp điện, nước, Internet, đại biểu Vũ Văn Tiến chia sẻ, có những trường hợp đã bị xử phạt, bị đình chỉ hoạt động nhưng vẫn cố tình không chấp hành.

Ông cho rằng, nếu thiếu công cụ cưỡng chế đủ mạnh, pháp luật sẽ khó đi vào cuộc sống. Tuy nhiên, điện, nước, Internet không còn là những tiện ích có cũng được, không có cũng được, mà là sinh hoạt thiết yếu, công cụ lao động, kế sinh nhai của xã hội ngày nay.

“Cơ sở kinh doanh vi phạm, nếu ngừng cung cấp điện, nước mà ảnh hưởng đến những hộ dân dùng chung hệ thống thì sao? Liệu vì một người làm sai có nên để những người không có lỗi cũng phải chịu thiệt?”, đại biểu Vũ Văn Tiến đặt câu hỏi và nhấn mạnh rằng, với không ít tiểu thương, người lao động sống nhờ thu nhập từng ngày, một ngày mất việc, mất thu nhập là thêm gánh nặng phải lo cho gia đình, con cái.

Theo đại biểu, so với trước đây, Dự thảo Luật mới đã bổ sung nguyên tắc chỉ áp dụng khi không còn biện pháp cưỡng chế khác phù hợp, đồng thời giới hạn phạm vi tác động để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người liên quan.

Tuy nhiên, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng, nguyên tắc đúng phải đi cùng cách thực hiện rõ ràng. Ai có trách nhiệm xác minh việc dùng chung dịch vụ? Những trường hợp nào cần được loại trừ? Nếu gây thiệt hại cho người không vi phạm thì cơ chế khắc phục, bồi thường được thực hiện ra sao?

Từ đó, đại biểu đề nghị tiếp tục đánh giá tác động, làm rõ ngay trong Luật trách nhiệm xác minh hạ tầng dùng chung, trường hợp cần loại trừ và cơ chế khắc phục, bồi thường khi áp dụng không đúng. Pháp luật phải rõ ràng, cụ thể để biện pháp cưỡng chế đủ sức ngăn chặn vi phạm, nhưng không vô tình đẩy khó khăn sang những người vốn đã phải chật vật mưu sinh.

Về việc nâng mức phạt tiền tối đa. Dự thảo đề xuất nâng mức trần phạt tiền cao nhất trong xử lý vi phạm hành chính từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức, tức tăng 50% so với quy định hiện hành.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng, với những hành vi cố tình vi phạm, thu lợi bất chính, gây hậu quả nghiêm trọng thì phải xử lý nghiêm, để người vi phạm không thể coi tiền phạt chỉ như “gãi ngứa”, “muỗi đốt inox” được. Ngược lại, cũng cần nhìn vào thực tế rằng nhiều người dân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ vẫn đang phải chắt chiu từng đồng để duy trì sản xuất, trả lương, trang trải cuộc sống.

Đại biểu bày tỏ, đây là mức phạt tối đa, không phải mức phạt áp dụng cho mọi hành vi. Nhưng khi nâng trần xử phạt, chúng ta cũng cần tính đến khả năng thực hiện nghĩa vụ của từng nhóm đối tượng. Mức phạt thể hiện sự nghiêm khắc, răn đe. Nhưng nếu người vi phạm không có khả năng thi hành, cơ sở kinh doanh phải đóng cửa, người lao động mất việc, hậu quả chưa được khắc phục thì liệu mục tiêu cuối cùng của xử phạt đã đạt được?

Với những trường hợp có thể khắc phục, họ cần một con đường để sửa sai, thay vì chỉ nhìn thấy trước mắt một gánh nặng vượt quá khả năng xoay xở. Kinh nghiệm ở một số nước cho thấy, khi xác định tiền phạt, pháp luật có xem xét tính chất vi phạm, mức độ lỗi và hoàn cảnh kinh tế; trường hợp phù hợp còn được tạo điều kiện thanh toán, chú trọng biện pháp khắc phục hậu quả, đưa hoạt động trở lại đúng quy định. Ngoài răn đe, không để tái phạm, cần thiết kế chế tài sao cho người vi phạm có trách nhiệm sửa sai và pháp luật được thực thi hiệu quả.

Vì vậy, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị cần đánh giá kỹ hơn tác động của mức phạt tối đa tăng 50%, nhất là đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ; làm rõ sự tương xứng giữa mức phạt, tính chất vi phạm và khả năng thi hành. Đồng thời, cần tiếp tục rà soát điều kiện, thủ tục hoãn, giảm, miễn và nộp tiền phạt nhiều lần đã được dự thảo quy định, để chính sách thực sự đến được với người gặp khó khăn, có thiện chí chấp hành nhưng tuyệt đối không tạo kẽ hở cho người cố tình vi phạm.