Đã qua rồi cái thời Mỹ mang gà rán, Coca-Cola tới Trung Quốc để "xuất khẩu văn hóa", bây giờ Bắc Kinh đang làm điều ngược lại trên đất Mỹ

Các chuỗi cà phê, trà sữa Trung Quốc như Luckin, Mixue và Heytea đang nhanh chóng mở rộng tại Mỹ, thu hút Gen Z nhờ đồ uống sáng tạo, giá phải chăng và cách đặt hàng qua ứng dụng. Và xu hướng này đang có động lực để lan rộng trên đất Mỹ.

Mấy tuần trở lại đây, hình ảnh cậu bé "đầu tiên" ở Trung Quốc uống Coca-Cola bỗng được truyền thông nhắc lại. Năm 1979, trên Vạn Lý Trường Thành lộng gió, một cậu bé 8 tuổi tên Hei Jiantao đứng giữa nắng, tay cầm lon Coca-Cola. Nhiếp ảnh gia người Mỹ James Andanson bấm máy. Không ai nghĩ bức ảnh sẽ đi khắp thế giới. Nhưng “Lon Coca-Cola đầu tiên ở Trung Quốc” đã trở thành biểu tượng cho một đất nước vừa hé cửa đón làn gió phương Tây. Khi ấy, Coca-Cola hay gà rán KFC không chỉ là đồ ăn thức uống. Chúng là dấu hiệu của một lối sống mới.

Gần nửa thế kỷ trôi qua. Cậu bé năm xưa giờ là một doanh nhân thành đạt. Còn con đường văn hóa năm ấy chạy từ Mỹ sang Trung Quốc, nay dường như đã đổi chiều.

Đã qua rồi cái thời Mỹ mang gà rán, Coca-Cola tới Trung Quốc để "xuất khẩu văn hóa", bây giờ Bắc Kinh đang làm điều ngược lại trên đất Mỹ - Ảnh 1.
Đã qua rồi cái thời Mỹ mang gà rán, Coca-Cola tới Trung Quốc để "xuất khẩu văn hóa", bây giờ Bắc Kinh đang làm điều ngược lại trên đất Mỹ - Ảnh 2.

Tháng 5/2025, Luckin Coffee chưa có lấy một cửa hàng nào ở Mỹ. Chỉ một tháng sau, cửa hàng đầu tiên mở ở New York. Giờ đây hãng có hơn 20 địa điểm khắp Manhattan. Cotti Coffee bắt đầu bằng một quán nhỏ ở Honolulu năm 2024, nay đã có hơn hai chục điểm bán, nhiều quán nằm trong 5 quận của New York. Rồi đến Chagee, Heytea, Mixue lần lượt xuất hiện, với những ly đồ uống đẹp như sinh ra để lên Instagram, giá vừa túi tiền, đặt qua ứng dụng là có ngay.

Với người New York, mọi thứ như xảy ra chỉ sau một đêm. Nhưng với những ai theo dõi Trung Quốc, đây là chuyện đã được “ủ” từ lâu. Năm 2021, chỉ 4 trong 10 chuỗi nhà hàng lớn nhất Trung Quốc thuộc về doanh nghiệp nội địa. Giờ con số là 9/10. Họ đã rèn giũa kỹ năng phục vụ, biết cách tạo khoảnh khắc lan truyền và hiểu khẩu vị của 1,4 tỷ người. Khi thị trường trong nước dần chật chội, bước ra thế giới là điều tự nhiên. Mixue thậm chí đã vượt McDonald’s để thành chuỗi nhà hàng có nhiều cửa hàng nhất toàn cầu.

Đã qua rồi cái thời Mỹ mang gà rán, Coca-Cola tới Trung Quốc để "xuất khẩu văn hóa", bây giờ Bắc Kinh đang làm điều ngược lại trên đất Mỹ - Ảnh 3.

Và họ đến Mỹ đúng lúc. Trên TikTok, Gen Z đang rộ lên trào lưu “Chinamaxxing”. Các bạn trẻ tuyên bố mình đang ở “giai đoạn rất Trung Quốc” của cuộc đời: đi dép trong nhà, mặc đồ lấy cảm hứng từ Trung Quốc, đổi cà phê đá lấy trà nóng. Thế hệ lớn tuổi hơn có thể vẫn nhớ văn hóa Trung Quốc qua hàng nhập khẩu giá rẻ thập niên 1990 hay những món Hoa kiểu Mỹ. Nhưng với giới trẻ hôm nay, hình ảnh ấy đã khác. Như phó giáo sư Shaoyu Yuan của Đại học New York nhận xét, các chuỗi này đang đón một làn sóng sức mạnh mềm mà họ không tạo ra, cũng chẳng phải chi tiền để có.

Hãy thử hình dung một buổi sáng vội vã. Bạn mở ứng dụng, đặt món, nhận mã giảm giá gửi thẳng vào điện thoại. Đến quán, ly đồ uống đã chờ sẵn. Bạn cầm lấy và đi tiếp, không cần nói với ai một lời. Ai không dùng ứng dụng thì có kiosk. Ở nhiều chuỗi Trung Quốc, thậm chí chẳng có nhân viên nhận đơn. Trong khi đó ở Starbucks, theo Aaron Jourden của Technomic, gọi món ở quầy vẫn là cách phổ biến, còn dùng điện thoại chỉ là lựa chọn thay thế.

Rồi còn hương vị. Trà sữa trân châu giờ đã không còn mới, nên các chuỗi này liên tục tung ra thứ lạ hơn. Luckin có Pink Sunrise Refresher, đồ uống dừa xoài phủ lớp kem dâu màu hồng kẹo cao su. Heytea có trà ô long đội “mây phô mai” làm từ cream cheese. Mixue bán kem mềm 1,19 USD, thêm 50 cent để đổi sang vị matcha. Cotti có Americano nước cam, hơi đắng với khẩu vị Mỹ, nhưng chỉ 3,26 USD đã gồm thuế dịp khai trương, và khách mới tải ứng dụng chỉ trả 99 cent. Ít ai tiếc tiền cho một ly đồ uống như thế.

Toni Davis, một công nhân xây dựng ở New York tự nhận là “fan cứng Starbucks”, ghé Cotti chỉ vì mấy chiếc ghim cài áo sưu tầm. Đã đến rồi, cô nghĩ mình cũng nên thử đồ uống. Cô gọi trà bưởi hoa nhài trắng thêm chút si-rô dâu. “Tôi thích thử những thứ mới,” cô nói, và hẹn lần tới sẽ thử vị khác. Nếu có vị đào thì càng tốt, vì cô mê đào.

Đã qua rồi cái thời Mỹ mang gà rán, Coca-Cola tới Trung Quốc để "xuất khẩu văn hóa", bây giờ Bắc Kinh đang làm điều ngược lại trên đất Mỹ - Ảnh 4.

Nhưng đừng vội nghĩ cuộc chinh phục đã xong. Technomic ước tính Luckin thu về 5,1 triệu USD ở Mỹ năm 2025, trong khi doanh thu toàn cầu khoảng 7 tỷ USD. Mới chỉ là khởi đầu. Các chuỗi đang tập trung vào New York và Los Angeles, nơi cộng đồng người Hoa gặp những người trẻ Mỹ thích khám phá. Theo khảo sát của Langston Co., chỉ 23% người Mỹ từ 13 đến 74 tuổi từng ghé một chuỗi trà hay cà phê gốc Trung Quốc đại lục hoặc Đài Loan. Ngay cả trong Gen Z, nhóm đông khách nhất, con số cũng chỉ là 38%. Phần lớn nước Mỹ vẫn còn bỏ ngỏ.

Các hãng đều lạc quan. Luckin nói sẽ mở rộng khi thị trường chứng minh mô hình. Heytea gọi Mỹ là một trong những “thị trường quốc tế quan trọng nhất” và mở cửa hàng ở Union Square có cả “Gelato Lab”. Chagee đặt Mỹ trong tham vọng hiện diện ở 100 quốc gia. Cotti muốn vươn ra ngoài hai thành phố lớn bằng giá thấp. Mixue, với 10 cửa hàng, nói mình “vẫn đang ở giai đoạn đầu”.

Nhưng Sandy Lim của S&P Global Ratings nhắc rằng chẳng có gì được bảo đảm. Mixue từng phải thu hẹp kế hoạch mở rộng ở Nhật vì chi phí nhân công và mặt bằng quá cao so với mức giá rẻ. Mỹ cũng có nhân công đắt đỏ và lạm phát cao. “Ở giai đoạn này, các chuỗi còn rất nhiều điều phải chứng minh,” bà nói.

Đã qua rồi cái thời Mỹ mang gà rán, Coca-Cola tới Trung Quốc để "xuất khẩu văn hóa", bây giờ Bắc Kinh đang làm điều ngược lại trên đất Mỹ - Ảnh 5.

Chi tiết thú vị nhất là các chuỗi này từng học Starbucks. Starbucks đã bán cho người Trung Quốc phiên bản xa xỉ của mình: sản phẩm mới liên tục, đồ uống tùy chỉnh, đặt món qua điện thoại, và quan niệm nhiều cửa hàng trong một thành phố nghĩa là nhất quán, đáng tin cậy, tiện lợi chứ không phải trùng lặp. Giờ đây, theo giáo sư Stanley Rosen của Đại học Nam California, “các thương hiệu Trung Quốc đã vượt qua Starbucks”. Họ phục vụ nhanh hơn, sáng tạo hơn, và giá thường rẻ hơn.

Ở Penn Station, một ly pumpkin spice latte cỡ 16 ounce của Starbucks giá 7,45 USD. Cách đó nửa khu phố, Luckin bán pumpkin pie latte cùng giá. Nhưng khách mới dùng ứng dụng chỉ trả 1,99 USD.

Starbucks nhấn mạnh vào “nghi thức hằng ngày bắt nguồn từ sự kết nối giữa con người”. Đúng là nhiều chuỗi Trung Quốc không phải “địa điểm thứ ba” để ngồi lại, có quán còn chẳng có ghế. Nhưng với những người sống vội, đó có khi lại là ưu điểm. Starbucks đang cải thiện việc đặt hàng qua ứng dụng, song với một số khách hàng, có thể đã muộn.

Một buổi sáng gần đây, Andre Brown, nhân viên ngân hàng ở Midtown Manhattan, bước ra từ cửa hàng Luckin với ly cà phê caramel trên tay. Anh thích ứng dụng tiện lợi, giá thấp, nhiều lựa chọn, phục vụ nhanh và hương vị ngon.

“Trước đây tôi thường xuyên đến Starbucks,” anh nói.

Gần nửa thế kỷ sau lon Coca-Cola trên Vạn Lý Trường Thành, người cầm đồ uống nước ngoài đứng giữa phố New York không còn là cậu bé Trung Quốc năm nào. Đó là một người Mỹ, tay cầm ly cà phê Trung Quốc, đang bước đi tiếp trong buổi sáng bận rộn của mình.

Bạn có thể quan tâm