Cuộc dịch chuyển ra nước ngoài của những doanh nghiệp sếu đầu đàn Việt Nam

9 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài đăng ký cấp mới và điều chỉnh đạt gần 2,77 tỷ USD, gấp hơn hai lần con số 1,36 tỷ USD của cả năm 2025. Riêng vốn đăng ký bổ sung vào các dự án hiện hữu đã lên tới 1,49 tỷ USD, cho thấy nhiều doanh nghiệp đang tiếp tục mở rộng những khoản đầu tư đã triển khai ở nước ngoài.

Sự gia tăng này diễn ra khi Việt Nam đã trở thành một trong những nền kinh tế xuất khẩu lớn của thế giới. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 475 tỷ USD, song khu vực kinh tế trong nước chỉ đóng góp 22,7%. Phần lớn hoạt động xuất khẩu vẫn thuộc về khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Hai con số phản ánh những khía cạnh khác nhau của quá trình hội nhập. Việt Nam đã thành công trong việc thu hút các tập đoàn quốc tế đến sản xuất và xuất khẩu. Trong khi đó, quá trình doanh nghiệp nội địa trực tiếp đầu tư, xây dựng thương hiệu, phát triển khách hàng và tạo lập vị thế trên thị trường nước ngoài vẫn còn nhiều dư địa.

Go Global không phải xu hướng mới xuất hiện. Viettel đã đầu tư viễn thông ra nước ngoài từ gần hai thập kỷ trước. FPT, Vinamilk, TH Group và nhiều doanh nghiệp khác cũng sớm tìm kiếm cơ hội kinh doanh quốc tế.

Tuy nhiên, trong hai năm 2025–2026, các hoạt động này đang tăng tốc và mở rộng sang những lĩnh vực mới. Cùng với các doanh nghiệp đi trước, ngày càng nhiều tên tuổi lớn tham gia cuộc chơi bằng những khoản đầu tư nhà máy, hạ tầng, hệ thống bán lẻ và dịch vụ tại nước ngoài.

Một thay đổi quan trọng trong chiến lược Go Global là việc các doanh nghiệp chuyển từ bán hàng cho thị trường quốc tế sang trực tiếp tổ chức sản xuất tại nước ngoài. Đây là lựa chọn đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi dài và khả năng quản lý những hoạt động nằm ngoài thị trường quen thuộc. Đổi lại, doanh nghiệp có thể tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng, nguồn nguyên liệu và các chuỗi cung ứng quốc tế.

VinFast đang theo đuổi hướng đi này trong ngành ô tô điện.

Năm 2025, hãng xe Việt Nam đưa vào hoạt động các nhà máy tại Ấn Độ và Indonesia, mỗi cơ sở có công suất thiết kế ban đầu khoảng 50.000 xe/năm. Việc đầu tư sản xuất tại hai thị trường đông dân giúp VinFast xây dựng nền tảng cho chiến lược phát triển dài hạn ở châu Á.

Quý II/2026, VinFast bàn giao hơn 70.000 ô tô điện trên toàn cầu, tăng 96% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, thị trường ngoài Việt Nam mới đóng góp khoảng 11% sản lượng bàn giao. Sự chênh lệch giữa quy mô đầu tư và doanh số quốc tế cho thấy hãng vẫn còn một chặng đường dài để khai thác hết tiềm năng của hệ thống sản xuất đã xây dựng.

Trong lĩnh vực thực phẩm, TH Group lựa chọn phát triển chuỗi sản xuất ngay tại Nga. Tháng 5/2025, doanh nghiệp đưa vào vận hành giai đoạn một nhà máy chế biến sữa tại tỉnh Kaluga với công suất 500 tấn/ngày.

Đây là cột mốc mới của dự án được TH triển khai từ nhiều năm trước, với các trang trại chăn nuôi, đàn bò sữa và cơ sở chế biến tại nước sở tại. Thay vì xuất khẩu sữa từ Việt Nam sang Nga, doanh nghiệp tổ chức sản xuất trực tiếp để phục vụ thị trường này.

Ở ngành nông nghiệp, THACO AGRI mở rộng các khu liên hợp sản xuất tại Lào và Campuchia nhằm phát triển vùng nguyên liệu, kết hợp trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế và xuất khẩu. Sản lượng chuối xuất khẩu của doanh nghiệp tăng từ 56.700 tấn năm 2024 lên 111.400 tấn năm 2025.

Với T&T Group, đầu tư ra nước ngoài lại gắn với cơ hội phát triển hạ tầng năng lượng. Cuối năm 2025, dự án điện gió Savan 1 tại Lào chính thức vận hành thương mại giai đoạn một, công suất 300 MW, với tổng vốn đầu tư hơn 490 triệu USD. Điện được sản xuất tại Lào và truyền về phục vụ hệ thống điện Việt Nam.

4 doanh nghiệp có những mục tiêu khác nhau. VinFast tìm cách tiếp cận thị trường tiêu thụ, TH phát triển cơ sở sản xuất tại nước sở tại, THACO AGRI mở rộng vùng nguyên liệu, còn T&T khai thác cơ hội đầu tư năng lượng xuyên biên giới.

Mẫu số chung nằm ở khả năng huy động vốn và tổ chức hoạt động kinh doanh trên phạm vi nhiều quốc gia. Với những doanh nghiệp này, thị trường nước ngoài đã trở thành một phần trong chiến lược đầu tư và phát triển dài hạn.

Xây dựng một nhà máy ở nước ngoài là thách thức lớn về vốn và công nghệ. Nhưng ngay cả những mô hình ít phụ thuộc vào tài sản cố định cũng không dễ dàng nhân rộng từ quốc gia này sang quốc gia khác.

Thành công tại Việt Nam không bảo đảm rằng một doanh nghiệp Việt Nam sẽ được khách hàng nước ngoài đón nhận. Sự khác biệt về thu nhập, thói quen tiêu dùng, hệ thống phân phối và môi trường cạnh tranh có thể khiến một mô hình từng vận hành hiệu quả phải điều chỉnh.

Viettel là một trong những doanh nghiệp Việt đi xa nhất trong quá trình này.

Sau gần 2 thập kỷ đầu tư quốc tế, Viettel xây dựng được mạng lưới viễn thông quy mô lớn tại nhiều quốc gia, với những thị trường giữ vị trí dẫn đầu. Năm 2025, Viettel Global đạt doanh thu hợp nhất 44.271 tỷ đồng, tăng 25%. Lợi nhuận sau thuế đạt 11.250 tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay. Nửa đầu năm 2026, doanh thu tiếp tục tăng 29,2%, đạt 26.177 tỷ đồng.

Những kết quả này phản ánh một hoạt động kinh doanh quốc tế đã đạt quy mô rất lớn và tạo lợi nhuận. Đó là thành quả của quá trình đầu tư mạng lưới, xây dựng thị phần và phát triển hệ thống vận hành tại các quốc gia sở tại.

 Trong ngành bán lẻ, Thế Giới Di Động đang có một thử nghiệm thành công bước đầu tại Indonesia. Thông qua liên doanh với tập đoàn địa phương Erajaya, doanh nghiệp Việt phát triển chuỗi điện máy EraBlue từ năm 2022. Sau giai đoạn thử nghiệm, chuỗi bắt đầu mở rộng nhanh. Số lượng cửa hàng tăng từ 87 cuối năm 2024 lên 181 cuối năm 2025 và đạt 261 vào giữa năm 2026.

Quy mô tăng trưởng đi cùng sự cải thiện tài chính. Trong nửa đầu năm 2026, EraBlue ghi nhận doanh thu 1.888 tỷ rupiah, tăng 92% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 30 tỷ rupiah, tăng 154%. Đặc biệt, liên doanh đã xóa hết lỗ lũy kế sau hơn ba năm đầu tư.

Biên lợi nhuận sau thuế khoảng 1,6% cho thấy kinh doanh bán lẻ vẫn là cuộc chơi có biên lợi nhuận mỏng. Dù vậy, việc chuyển từ giai đoạn chịu lỗ sang có lợi nhuận trong lúc tiếp tục mở rộng mạng lưới là tín hiệu tích cực đối với khả năng phát triển dài hạn của EraBlue.

Những mô hình dịch vụ khác của Việt Nam cũng đang tìm đường ra thị trường quốc tế. GSM đã đưa thương hiệu Green SM sang Lào, Indonesia và Philippines. Trong lĩnh vực hàng không, hệ sinh thái Sovico tham gia đầu tư vào Qazaq Air tại Kazakhstan và hợp tác cùng Vietjet phát triển thương hiệu Vietjet Qazaqstan.

Các hoạt động này còn ở những giai đoạn khác nhau. Tuy nhiên, chúng cho thấy xu hướng mở rộng quốc tế đang lan từ các ngành sản xuất, công nghệ sang những lĩnh vực phục vụ trực tiếp người tiêu dùng.

Trong trường hợp Viettel hay EraBlue, kết quả kinh doanh đã cung cấp những bằng chứng cụ thể về khả năng cạnh tranh tại nước ngoài. Với các mô hình mới hơn, doanh thu, thị phần và lợi nhuận trong những năm tới sẽ là cơ sở để đánh giá mức độ thành công.

Bên cạnh dòng vốn đầu tư và việc mở rộng thị trường, một xu hướng quan trọng khác là nỗ lực gia tăng giá trị mà doanh nghiệp Việt có thể tạo ra từ hoạt động kinh doanh quốc tế.

Trong lĩnh vực công nghệ, FPT đang chuyển dịch sang những dịch vụ có hàm lượng chuyên môn cao hơn. Năm 2025, doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin nước ngoài của FPT đạt 35.382 tỷ đồng. 9 tháng đầu năm 2026, mảng kinh doanh này mang về 28.538 tỷ đồng, tăng 11,6% so với cùng kỳ.

Giá trị hợp đồng ký mới đạt 36.137 tỷ đồng, tăng 23,1%. Riêng doanh thu từ AI và phân tích dữ liệu đạt 2.915 tỷ đồng, tăng 55%.

Trong khi giá trị hợp đồng ký mới thể hiện nhu cầu của khách hàng quốc tế, sự gia tăng doanh thu từ AI và dữ liệu phản ánh hướng dịch chuyển của FPT sang các lĩnh vực công nghệ có yêu cầu ngày càng cao. Đây cũng là thị trường có sự cạnh tranh trực tiếp với những tập đoàn dịch vụ công nghệ lớn trên thế giới.

Với hàng tiêu dùng, quá trình nâng cao vị thế quốc tế diễn ra theo một cách khác.

Trong nửa đầu năm 2026, Vinamilk ghi nhận doanh thu từ thị trường nước ngoài khoảng 8.400 tỷ đồng, tăng 39,1% so với cùng kỳ, đóng góp gần một phần tư doanh thu toàn doanh nghiệp. Hoạt động quốc tế của Vinamilk bao gồm cả xuất khẩu trực tiếp và kinh doanh thông qua các công ty thành viên tại nước ngoài.

Masan Consumer đang tìm kiếm dư địa tăng trưởng mới cho những thương hiệu đã phát triển mạnh tại Việt Nam như Chin-su, Nam Ngư và Omachi. Tỷ trọng doanh thu quốc tế của doanh nghiệp tăng từ khoảng 1% năm 2020 lên 5% năm 2025, với mục tiêu đạt 15–20% vào năm 2030.

Sự chênh lệch giữa các tỷ trọng này cho thấy vị trí khác nhau của hai doanh nghiệp trên hành trình quốc tế hóa. Trong khi Vinamilk đã hình thành nguồn doanh thu nước ngoài đáng kể, Masan Consumer vẫn đang ở giai đoạn mở rộng thị trường cho danh mục thương hiệu chủ lực.

Ở ngành cà phê, Trung Nguyên Legend phát triển các cửa hàng tại Mỹ và Trung Quốc để đưa thương hiệu đến trực tiếp với người tiêu dùng. TTC AgriS lại mở rộng phạm vi hoạt động thông qua hệ thống vùng nguyên liệu tại bốn quốc gia và mạng lưới xuất khẩu tới 76 thị trường.

Các chiến lược có thể khác nhau, nhưng đều hướng đến việc gia tăng vai trò của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị quốc tế, từ công nghệ, sản xuất đến phân phối và thương hiệu.

 Tháng 4/2026, Chính phủ phê duyệt Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu tháo gỡ những rào cản và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư, kinh doanh ở nước ngoài. Chương trình được triển khai trong bối cảnh các doanh nghiệp tiên phong đã tích lũy những kinh nghiệm quốc tế rất khác nhau. 

Thước đo của làn sóng Go Global trong những năm tới vì thế được kỳ vọng sẽ vượt xa số lượng dự án hay quốc gia mà doanh nghiệp Việt hiện diện. Khả năng duy trì lợi nhuận, phát triển khách hàng và giành được vị thế cạnh tranh tại thị trường quốc tế sẽ quyết định những khoản đầu tư hiện nay có thể tạo ra thành quả lớn đến đâu.

Sau nhiều thập kỷ đưa hàng hóa Việt Nam ra thế giới, một thế hệ doanh nghiệp đang nỗ lực xây dựng hoạt động kinh doanh của chính mình trên thị trường toàn cầu. Thành công của những doanh nghiệp đi đầu sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng hình thành các tập đoàn đa quốc gia mang tên Việt Nam trong tương lai.