Theo tìm hiểu của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, sự hiện diện của Công ty TNHH Sơn Thịnh tại các dự án hạ tầng cơ sở trên địa bàn tỉnh Tây Ninh không chỉ nổi bật ở số lượng trúng thầu, mà còn bộc lộ nhiều dấu hiệu đáng chú ý trong phương thức đơn vị này được xướng tên. Ở lĩnh vực đầu tư công, quy trình lựa chọn nhà thầu luôn là tấm gương phản chiếu mức độ minh bạch và năng lực quản lý của đơn vị thụ hưởng ngân sách.

Chỉ định thầu đúng hạn mức nhưng tỷ lệ tiết kiệm "bám sát đáy"

Bóc tách dữ liệu từ hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và các Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho thấy, hàng loạt dự án mà Công ty TNHH Sơn Thịnh trúng thầu đều mang chung một đặc điểm: Được cơ quan nhà nước áp dụng hình thức "Chỉ định thầu rút gọn". Điển hình là các gói thầu: Thi công xây dựng Đường Gò Móc có giá trúng 1.247.451.000 đồng, Thi công xây dựng công trình Đường bê tông ấp Long Thuận có giá trúng 1.804.175.000 đồng, và Thi công xây dựng kênh 10 Bí có giá trúng 1.596.376.000 đồng. Cả 3 dự án này đều do các Phòng Kinh tế cấp xã trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giao thẳng cho doanh nghiệp.

Chiếu theo quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP hiện hành, hạn mức áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với gói thầu xây lắp được phép thực hiện với các gói có giá trị dưới 2 tỷ đồng. Như vậy, về mặt thủ tục và hình thức pháp lý, việc các chủ đầu tư phê duyệt chỉ định thầu cho Công ty TNHH Sơn Thịnh là hoàn toàn đúng quy trình. Thế nhưng, câu hỏi cốt lõi đặt ra là việc làm đúng quy trình liệu đã đồng nghĩa với việc đạt hiệu quả kinh tế? Cả 3 dự án áp dụng chỉ định thầu rút gọn vừa đề cập đều cho ra một tỷ lệ tiết kiệm cào bằng ở mức chính xác 1%.

Bình luận về thực trạng này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Việc áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn cho các gói thầu xây dựng dưới 2 tỷ đồng là một cơ chế mở rất tốt của pháp luật nhằm gỡ khó, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư cho các địa phương. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, nguyên tắc tối thượng của mọi hoạt động đấu thầu mua sắm công là phải đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Nếu một chủ đầu tư liên tục áp dụng chỉ định thầu cho cùng một đối tác quen thuộc ở hàng loạt dự án, dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm ngân sách bám sát đáy 1%, thì bản chất của việc tối ưu hóa đồng vốn nhà nước đang đặt ra nhiều dấu hỏi."

Đấu thầu rộng rãi: Rào cản thời gian và sự vắng bóng đối thủ

Sự băn khoăn về tính cạnh tranh không chỉ dừng lại ở các gói thầu được chỉ định. Minh chứng sắc nét nhất nằm ở gói thầu Thi công xây dựng Trường THCS An Lục Long do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh làm chủ đầu tư. Đây là dự án có giá trị lớn với giá gói thầu hơn 9,1 tỷ đồng, được tổ chức đấu thầu rộng rãi công khai trên toàn quốc.

Lẽ thường, một gói thầu xây lắp với dòng vốn dồi dào sẽ thu hút nhiều doanh nghiệp xây dựng nộp hồ sơ. Thế nhưng, Báo cáo đánh giá tổng hợp E-HSDT lại ghi nhận một thực tế trái ngược: Chỉ có duy nhất Công ty TNHH Sơn Thịnh tham gia dự thầu và đương nhiên "một mình một ngựa" về đích. Hệ quả tất yếu của việc thiếu vắng đối thủ cạnh tranh là tỷ lệ tiết kiệm của dự án này rớt xuống mức 1,47%.

Nguyên nhân của sự vắng bóng này phần nào được hé lộ qua các mốc thời gian. Theo hồ sơ, Thông báo mời thầu được phát hành vào lúc 11:45 ngày 25/05/2026 và đóng thầu vào lúc 16:00 ngày 03/06/2026. Thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu được ấn định 09 ngày. Dù mức 09 ngày này chạm giới hạn tối thiểu của pháp luật đối với gói thầu xây lắp dưới 20 tỷ đồng theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, nhưng với một dự án lớn, cộng thêm yêu cầu bảo lãnh dự thầu 137.000.000 đồng, khoảng thời gian này vô tình trở thành rào cản kỹ thuật cực lớn đối với các nhà thầu vãng lai.

Chưa dừng lại ở đó, ngay tại Điều 2 Quyết định số 83/QĐ-BQLDA phê duyệt E-HSMT, chủ đầu tư đã trích dẫn sẵn điểm a khoản 5 Điều 140 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, chuẩn bị sẵn cơ sở pháp lý để tiến hành mở thầu ngay trong "trường hợp tại thời điểm đóng thầu mà chỉ có 01 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu". Điều này cho thấy đơn vị mời thầu dường như đã lường trước việc sẽ không có sự cạnh tranh nào xảy ra.

Quy trình chấm thầu "thần tốc"

Tại dự án Trường THCS An Lục Long, quy trình lựa chọn nhà thầu diễn ra vô cùng chóng vánh. Gói Tư vấn lập HSMT và đánh giá hồ sơ được giao cho Công ty TNHH Bách khoa Ba Đình với giá trị 37.608.000 đồng. Đơn vị tư vấn này chỉ mất đúng 01 ngày, từ ngày 03/06 đến ngày 04/06/2026, để hoàn thành toàn bộ Báo cáo đánh giá chi tiết cả về tính hợp lệ, năng lực, kỹ thuật và tài chính cho một bộ hồ sơ quy mô 9 tỷ đồng của Công ty TNHH Sơn Thịnh.

Việc kiến tạo một sân chơi phẳng, thu hút đông đảo nhà thầu tham gia để mang lại lợi ích cao nhất cho nhà nước dường như vẫn là một bài toán bị bỏ ngỏ tại các dự án này.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Trách nhiệm người đứng đầu từ loạt gói thầu tiết kiệm thấp của Công ty Sơn Thịnh