Đầu tư công, đặc biệt là các dự án hạ tầng giao thông nông thôn, đóng vai trò như những "mạch máu" quan trọng giúp thúc đẩy giao thương, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống của người dân tại các địa phương. Tại tỉnh Gia Lai, dòng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước luôn được các cấp chính quyền chú trọng phân bổ. Song song với mục tiêu hoàn thành tiến độ dự án, việc quản lý dòng tiền sao cho tuân thủ tuyệt đối các nguyên tắc Cạnh tranh, Công bằng, Minh bạch và Hiệu quả kinh tế luôn là thước đo năng lực quản trị của từng chủ đầu tư. Mới đây, một gói thầu xây lắp tại địa bàn xã Ia Ly (tỉnh Gia Lai) đang thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn khi ghi nhận kết quả trúng thầu sát giá dự toán.

Cụ thể, ngày 17/03/2026, Trưởng phòng Kinh tế xã Ia Ly (tỉnh Gia Lai) đã chính thức ban hành Quyết định số 25/QĐ-PKT về việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu đối với Gói thầu số 01: Thi công xây dựng công trình, thuộc dự án: Đường giao thông từ làng Bloi đi Tổ dân phố 3 - Lòng Hồ. Theo nội dung quyết định này, đơn vị được "chọn mặt gửi vàng" để thực hiện dự án là Công ty TNHH một thành viên Hải Minh Phát Gia Lai. Giá trị phê duyệt trúng thầu là 1.918.361.000 đồng (Một tỷ chín trăm mười tám triệu ba trăm sáu mươi mốt ngàn đồng). Hình thức hợp đồng được áp dụng là trọn gói, với thời gian thực hiện kéo dài trong vòng 180 ngày kể từ thời điểm bàn giao mặt bằng.

Đi sâu vào việc phân tích hồ sơ pháp lý của dự án, bức tranh về dòng vốn đầu tư công dần hiện rõ qua những con số. Ngược dòng thời gian về ngày 06/03/2026, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ia Ly đã ký Quyết định số 147/QĐ-UBND phê duyệt Báo cáo kinh tế kỹ thuật đầu tư xây dựng công trình nêu trên. Dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách xã, bao gồm vốn đầu tư tập trung và nguồn thu từ tiền sử dụng đất, với tổng mức đầu tư được duyệt là 2.208.000.000 đồng. Đáng chú ý, trong cơ cấu tổng mức đầu tư này, hạng mục "Chi phí xây dựng" được ấn định chính xác ở mức 1.918.361.000 đồng.

Khi đặt giá trị trúng thầu của Công ty TNHH một thành viên Hải Minh Phát Gia Lai (1.918.361.000 đồng) cạnh mức dự toán chi phí xây dựng ban đầu (1.918.361.000 đồng), có thể thấy hai con số này hoàn toàn trùng khớp với nhau, không sai lệch dù chỉ một đồng. Kết quả này trực tiếp dẫn đến việc tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhà nước thông qua quá trình lựa chọn nhà thầu đạt mức 0%.

Cơ sở cốt lõi dẫn đến con số 0 tròn trĩnh này nằm ở phương thức lựa chọn nhà thầu. Căn cứ theo Quyết định số 25/QĐ-PKT, việc Phòng Kinh tế xã Ia Ly phê duyệt cho doanh nghiệp thi công dựa trên việc xét "Đơn nhận thầu số 02/ĐXNT-HMPGL ngày 12/3/2026" của Công ty TNHH một thành viên Hải Minh Phát Gia Lai. Động thái này cho thấy chủ đầu tư đã áp dụng hình thức chỉ định thầu (hoặc giao thầu trực tiếp) thay vì tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng để mời gọi sự cạnh tranh từ nhiều nhà thầu khác nhau trên thị trường.

Một tình tiết khá hy hữu cũng xuất hiện trong văn bản pháp lý của gói thầu này. Tại Quyết định phê duyệt số 25/QĐ-PKT do Phòng Kinh tế xã Ia Ly ban hành, phần thông tin về đơn vị nhận thầu ghi rõ địa chỉ của Công ty TNHH một thành viên Hải Minh Phát Gia Lai là tại: "Hẻm 63 Hà Huy Tập, phường Thống Nhất, tỉnh Quảng Ngãi". Tuy nhiên, theo dữ liệu trích xuất tại cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (Bộ Tài chính) Mã số thuế 5901102207 này lại có địa chỉ đăng ký kinh doanh tại tỉnh Gia Lai. Sự bất nhất về mặt địa giới hành chính trong một văn bản quy phạm pháp luật cấp cơ sở đặt ra dấu hỏi về công tác thẩm định, kiểm tra chéo hồ sơ trước khi đặt bút ký ban hành của các cơ quan tham mưu thuộc xã Ia Ly.

Nhìn nhận về hồ sơ năng lực của nhà thầu, dữ liệu công khai cho thấy Công ty TNHH một thành viên Hải Minh Phát Gia Lai cho thấy. Tính đến thời điểm tham gia dự án tại xã Ia Ly, doanh nghiệp này mới chỉ để lại dấu ấn tại 3 gói thầu, trong đó giành chiến thắng 1 gói và ngậm ngùi nhận thất bại ở 2 gói còn lại. Việc được chủ đầu tư tin tưởng giao phó một dự án giao thông có giá trị gần 2 tỷ đồng chắc chắn là một bước đệm quan trọng để công ty này tiếp tục làm dày thêm bản hồ sơ năng lực của mình.

Tuy nhiên, câu chuyện ở đây không chỉ dừng lại ở năng lực nhà thầu hay tiến độ công trình, mà còn chạm đến những nguyên lý cơ bản của quản trị tài chính công. Việc một dự án có quy mô gần 2 tỷ đồng được thực hiện thông qua hình thức nhận thầu trực tiếp với tỷ lệ tiết kiệm 0 đồng là một thực tế cần được nhìn nhận đa chiều. Mặc dù các quy định pháp luật cho phép áp dụng chỉ định thầu trong một số hạn mức và điều kiện đặc thù để rút ngắn thủ tục hành chính, nhưng mặt trái của nó chính là sự triệt tiêu tính cạnh tranh về giá và giải pháp kỹ thuật.

Trao đổi về vấn đề này dưới lăng kính của Luật Đấu thầu hiện hành, chuyên gia đấu thầu Lê Hân nhận định trên tinh thần xây dựng: "Sự ra đời của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên tiếp trong năm 2024 (Luật số 57/2024/QH15) và năm 2025 (Luật số 90/2025/QH15) cùng với Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ trong nỗ lực minh bạch hóa hoạt động mua sắm công. Điểm sáng của hệ thống pháp luật mới là khuyến khích tối đa việc đấu thầu rộng rãi qua mạng. Khi chủ đầu tư chọn cách giao thầu dựa trên đơn xin nhận thầu, mức giá đương nhiên sẽ áp sát trần dự toán, ngân sách sẽ không có cơ hội được hưởng lợi từ sự cạnh tranh của thị trường. Nguồn vốn đầu tư công ở cấp xã vốn dĩ đã khiêm tốn, nếu không được tối ưu hóa qua từng gói thầu, địa phương sẽ tự đánh mất đi cơ hội để có thêm nguồn lực tái đầu tư cho các công trình dân sinh khác".

Đồng quan điểm trên, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích thêm về khía cạnh trách nhiệm giải trình: "Mục tiêu xuyên suốt và tối thượng của công tác đấu thầu là đảm bảo Cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế. Thông tư 79/2025/TT-BTC đã quy định rất rõ ràng về lộ trình ứng dụng công nghệ, mở rộng cánh cửa tiếp cận thông tin cho mọi doanh nghiệp. Việc gói thầu tại xã Ia Ly có tỷ lệ tiết kiệm 0 đồng về mặt quy trình có thể không sai phạm nếu đã tuân thủ đúng định mức, đơn giá mà nhà nước quy định. Nhưng dưới góc độ trách nhiệm giải trình, chủ đầu tư cần có những lý do thực sự thuyết phục để chứng minh rằng việc không tổ chức đấu thầu rộng rãi, mà chọn giao thầu cho một doanh nghiệp có bề dày kinh nghiệm còn khiêm tốn là phương án mang lại hiệu quả cao nhất cho nhà nước. Về lâu dài, các cấp chính quyền cơ sở cần thay đổi tư duy, mạnh dạn loại bỏ thói quen lạm dụng chỉ định thầu để kiến tạo một môi trường cạnh tranh thực sự lành mạnh".

Dự án đường giao thông từ làng Bloi đi Tổ dân phố 3 - Lòng Hồ khi hoàn thành hứa hẹn sẽ mang lại diện mạo mới cho hạ tầng xã Ia Ly. Trách nhiệm giờ đây thuộc về Công ty TNHH một thành viên Hải Minh Phát Gia Lai trong việc hiện thực hóa cam kết chất lượng trong 180 ngày thi công. Song song đó, câu chuyện về "đơn nhận thầu", về con số "0 đồng tiết kiệm" và sự nhầm lẫn địa danh trong quyết định phê duyệt cũng là những bài học kinh nghiệm sâu sắc dành cho các chủ đầu tư trong công tác quản lý, phân bổ nguồn vốn ngân sách nhà nước, hướng tới một nền hành chính phục vụ thực sự minh bạch và hiệu quả.