Chuyên gia Trung Quốc đánh giá khả năng xảy ra "cú sốc lớn"
Theo South China Morning Post (SCMP) ngày 4/11, ông Trần Đông Hiểu (Chen Dongxiao), Chủ tịch Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải, nhận định cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ khó có thể gây ra một cú sốc mang tính đột biến đối với quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh, bất chấp những thay đổi lớn trong cán cân quyền lực tại Quốc hội Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ The Paper của Trung Quốc, ông Trần cho rằng kết quả bầu cử có thể khiến chương trình nghị sự trong nước của Tổng thống Donald Trump gặp thêm nhiều trở ngại, nhưng tác động đối với chính sách đối ngoại sẽ tương đối hạn chế.
Theo chuyên gia này, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể định hình lại cục diện chính trị tại Quốc hội Mỹ, song điều đó không nhất thiết gây ra một cú sốc lớn, mang tính đột biến đối với quan hệ Trung–Mỹ.
Ông Trần giải thích rằng dù đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội, Nhà Trắng vẫn nắm quyền chủ động đáng kể trong việc hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại.
Trong hai năm cuối nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, các nghị sĩ Dân chủ có thể tập trung nhiều nguồn lực vào việc giám sát và kiềm chế chương trình nghị sự trong nước của chính quyền.
Thống đốc New York Kathy Hochul ăn mừng chiến thắng trong đêm theo kết quả bầu cử của đảng Dân chủ tại thành phố New York (Ảnh: Reuters).
Trong khi đó, đối với Trung Quốc, hai đảng lớn của Mỹ vẫn duy trì nhiều điểm tương đồng về định hướng chiến lược. Điều này đồng nghĩa với việc sự thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội chưa chắc dẫn đến một cuộc điều chỉnh căn bản trong chính sách của Washington đối với Bắc Kinh.
Nhận định trên được đưa ra khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 chứng kiến những thay đổi lớn trên chính trường Mỹ.
Đảng Dân chủ hiện đã giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa trong hai năm đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.
Đáng chú ý, đảng Dân chủ giành thêm nhiều ghế Thượng viện do phe Cộng hòa nắm giữ, trong bối cảnh cử tri Mỹ bày tỏ sự bất mãn về giá cả sinh hoạt và cuộc chiến tại Iran.
Trong bài phân tích khác cũng đăng ngày 4/11, SCMP dẫn nhận định của ông Triệu Minh Hạo (Zhao Minghao), giáo sư tại Viện Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Phúc Đán, mô tả kết quả bầu cử là một “cơn sóng thần xanh” đối với chính trường Mỹ.
Theo ông Triệu, chiến thắng lớn của đảng Dân chủ có thể khiến Tổng thống Trump rơi vào tình trạng thường được giới chính trị Mỹ gọi là “vịt què”, khi khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự bị hạn chế bởi Quốc hội do phe đối lập kiểm soát.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng sự thay đổi tại Washington không đồng nghĩa chiến lược tổng thể của Mỹ đối với Trung Quốc sẽ bị đảo ngược.
Quan hệ Mỹ–Trung sẽ thay đổi như thế nào sau bầu cử?
Bên cạnh những thay đổi trong cán cân quyền lực tại Washington, ông Trần Đông Hiểu còn đề cập đến phong cách điều hành của Tổng thống Trump như một yếu tố có thể tác động đến quan hệ song phương.
Theo chuyên gia Trung Quốc, ông Trump không nhất thiết phải tuân theo toàn bộ những yêu cầu hoặc sức ép từ Quốc hội trong lĩnh vực đối ngoại.
Nếu những cuộc tranh cãi chính trị trong nước không tiêu tốn quá nhiều thời gian và nguồn lực của Tổng thống Mỹ, ông Trump vẫn có thể đóng vai trò tích cực trong việc duy trì sự ổn định của quan hệ Trung–Mỹ.
Đáng chú ý, ông Trần đề cập khả năng lãnh đạo hai nước tiếp tục gặp nhau bên lề Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), dự kiến diễn ra tại Thâm Quyến, Trung Quốc, trong hai ngày 18–19/11.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters
Theo ông, các cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc hồi tháng 5 và tháng 9 là những cuộc hội đàm song phương chính thức, trong khi cuộc tiếp xúc sắp tới, nếu diễn ra, có thể mang tính chất trao đổi công việc bên lề hội nghị đa phương.
Ông cho biết hai nước đang thảo luận về việc xây dựng những cơ chế liên lạc liên quan đến đàm phán kinh tế, thương mại, trí tuệ nhân tạo, cũng như các vấn đề quân sự và an ninh.
Một cuộc gặp tiếp theo giữa lãnh đạo hai nước có thể góp phần cụ thể hóa những thỏa thuận đã đạt được và thúc đẩy các cơ chế hợp tác.
Tuy nhiên, ông Trần nhận định quan hệ Mỹ–Trung hiện nay vẫn gần với trạng thái “đình chiến mang tính chiến thuật” hơn là hòa giải thực chất.
Theo cách đánh giá này, Washington và Bắc Kinh đều đang tìm cách tránh để căng thẳng tiếp tục leo thang, nhưng những bất đồng trong lĩnh vực kinh tế, thương mại và công nghệ vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Trong khi đó, ông Triệu Minh Hạo cho rằng Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể gia tăng sức ép đối với Bắc Kinh trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), kiểm soát xuất khẩu công nghệ và cạnh tranh kinh tế.
Theo ông, chiến lược cạnh tranh với Trung Quốc của Washington có thể tiếp tục được duy trì, nhưng cách thức thực hiện và mức độ phối hợp giữa Quốc hội với Nhà Trắng có khả năng thay đổi.
Đây cũng là một trong những yếu tố khiến giới quan sát Trung Quốc tiếp tục theo dõi sát những bước đi tiếp theo của Washington sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Dù vậy, ông Trần Đông Hiểu cho rằng sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau, nguy cơ xung đột quân sự và nhu cầu hợp tác để giải quyết các vấn đề quốc tế vẫn là những yếu tố góp phần duy trì sự ổn định trong quan hệ hai nước.
Ông cũng nhận định tại Mỹ đang xuất hiện nhận thức ngày càng rõ rằng chỉ gây sức ép sẽ không đủ để giải quyết những bất đồng với Trung Quốc, và cạnh tranh giữa hai nước vẫn cần được quản lý thông qua đối thoại.
