Lịch sử hình thành từ triều Lý. Chùa Thầy, còn gọi là Thiên Phúc Tự, được xây dựng từ thế kỷ 11 dưới triều vua Lý Nhân Tông, là một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu đời nhất Việt Nam.
Gắn liền với Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Chùa được dựng để thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh – một cao tăng nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam, gắn với nhiều huyền thoại về sự tái sinh và phép màu.
Nơi khai sinh nghệ thuật múa rối nước. Theo truyền thuyết, chùa Thầy là nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh đã sáng tạo ra múa rối nước – một di sản nghệ thuật truyền thống gắn bó với văn hóa dân gian Việt Nam.
Gồm ba tòa chùa gắn với núi Sài Sơn. Không gian chùa thoáng đãng, trải dài từ chân núi đến sườn núi với ba lớp chùa Hạ, chùa Trung, chùa Thượng, tượng trưng cho con đường tu hành và sự thăng tiến tâm linh.
Hồ Long Trì và sân khấu thủy đình là điểm nhấn cảnh quan. Trước chùa là hồ Long Trì với sân khấu thủy đình trên mặt nước – nơi các buổi trình diễn múa rối nước truyền thống vẫn diễn ra trong lễ hội.
Cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ. Núi Sài Sơn nơi chùa tọa lạc được bao phủ bởi thảm thực vật hoang sơ và có hang Cắc Cớ gắn với nhiều giai thoại lịch sử kỳ bí, có sức hút lớn với những ai ưa khám phá.
Lễ hội chùa Thầy thu hút hàng vạn du khách. Hằng năm, lễ hội chùa Thầy diễn ra vào tháng 3 âm lịch với nhiều nghi thức tâm linh, trình dieenxx múa rối nước và trò chơi dân gian, thu hút đông đảo phật tử và khách thập phương.
