Derek Grossman - nhà nghiên cứu về khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại tổ chức truyền thông China-Global South Project - vào ngày 13/11 đã có bài viết nhận định về mối quan hệ của Thái Lan với hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc.
Mặc dù duy trì liên minh an ninh lâu dài với Mỹ, Thái Lan từ trước đến nay vẫn chọn cách cân bằng giữa Washington và Bắc Kinh giống hầu hết các quốc gia ASEAN khác, nhằm hưởng lợi từ cả hai phía mà không cần phải chọn bên.
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Tổng thống Mỹ Donald Trump trao đổi văn kiện trong buổi lễ ký kết bên lề Hội nghị thượng đỉnh ASEAN tại Kuala Lumpur, Malaysia, vào ngày 26/10/2025. Ảnh: RFI
Tuy nhiên, chính sách đối ngoại ngày càng khó đoán của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang làm phức tạp thêm chiến lược cân bằng tinh tế của Bangkok. Tác giả Grossman nhận định, khi niềm tin vào Washington dần suy giảm, Thái Lan dường như đang nghiêng về phía Bắc Kinh - đối tác mà các nhà lãnh đạo Thái Lan ngày càng coi là ổn định và dễ dự đoán hơn.
Chẳng hạn, hồi tháng 4, cựu Thứ trưởng Ngoại giao Thái Lan Sihasak Phuangketkeow đã chỉ trích tính "khó đoán" trong chính sách đối ngoại của Mỹ, cho rằng các hành động từ Washington đang "buộc chúng tôi phải suy nghĩ lại về một số mối quan hệ". Ông cũng cho rằng Trung Quốc lại là đối tác dễ dự đoán hơn, mặc dù đôi khi vẫn có những biểu hiện gây sức ép.
Gần đây hơn, vào ngày 12/10, Tư lệnh Không quân Hoàng gia Thái Lan Seksan Khantha tuyên bố rằng "không có khái niệm trung lập tuyệt đối, nhưng chúng ta phải duy trì sự cân bằng", đồng thời nói thêm rằng cách tiếp cận tốt nhất cho Thái Lan là "yêu quý cả hai bên".
Theo nhà nghiên cứu Grossman, những phát biểu trên cho thấy Thái Lan vẫn kiên định với chiến lược cân bằng, nhưng những nghi ngại ngày càng lớn về độ tin cậy của Mỹ đang tạo cơ hội cho Trung Quốc mở rộng tầm ảnh hưởng.
Về phía Bắc Kinh, nước này đã nhanh chóng tận dụng tâm lý bất an của Bangkok đối với Washington. Trong chuyến thăm Trung Quốc vào ngày 16/7, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng nước này Lý Cường; hai bên nhất trí mở rộng đáng kể quan hệ đối tác chiến lược.
Chuyến thăm đã dẫn đến việc ký kết 15 thỏa thuận trong các lĩnh vực như thương mại, đầu tư, trí tuệ nhân tạo, công nghệ vũ trụ, năng lượng hạt nhân và các lĩnh vực khác. Đáng chú ý, Bắc Kinh và Bangkok đã đồng ý thiết lập cơ chế đối thoại "2+2" giữa các bộ trưởng ngoại giao và quốc phòng, tăng cường hợp tác công nghiệp quốc phòng cùng hoạt động huấn luyện quân sự, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Trung Quốc - Thái Lan.
Ông Tập cũng mô tả Trung Quốc là một "đối tác hợp tác chiến lược đáng tin cậy", qua đó củng cố nỗ lực của Bắc Kinh trong việc thể hiện mình là một lựa chọn thay thế đáng tin cậy cho Washington. Nhiều khả năng Thái Lan sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác với Trung Quốc, ngay cả khi điều đó gây bất lợi trong mối quan hệ với Washington.
Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Grossman nhận định, xu hướng nghiêng về phía Trung Quốc của Thái Lan không chỉ đơn thuần là vì Tổng thống Mỹ Trump, dù các chính sách của ông đã đẩy nhanh tiến trình này.
Đặc biệt, các mức thuế quan đối ứng mà Washington áp đặt đã khiến Bangkok tức giận và thất vọng, bởi họ từng kỳ vọng vào sự đối xử ưu ái hơn từ đồng minh lâu năm của nước này. Ban đầu, Thái Lan đối mặt với đề xuất áp thuế đối ứng lên tới 36% của Mỹ, sau đó con số này được điều chỉnh giảm xuống còn 19%.
Cựu Thứ trưởng Ngoại giao Thái Lan Sihasak đã công khai chỉ trích sự khó đoán định trong chính sách của Mỹ (bao gồm cả vấn đề thuế quan) và thừa nhận rằng Thái Lan đang xem xét lại một số mối quan hệ.
Trên thực tế, liên minh Mỹ - Thái đã gặp khó khăn trong việc xác định mục tiêu chiến lược rõ ràng kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, và các chính phủ kế nhiệm tại Thái Lan ngày càng đặt dấu hỏi về sự phù hợp của liên minh này.
Quan trọng hơn, Bangkok không nhìn nhận Trung Quốc là một mối đe dọa theo cách mà Washington lo ngại; điều này khiến việc hợp tác chặt chẽ hơn với Bắc Kinh trở thành một lựa chọn hấp dẫn hơn nhiều so với những gì các nhà hoạch định chính sách Mỹ có thể hình dung.
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul (thứ ba từ trái sang) và các bộ trưởng trong Nội các Thái Lan chụp ảnh lưu niệm cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa) và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị (ngoài cùng bên trái) trước lễ khai mạc Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới năm 2026 tại Thượng Hải vào ngày 17/7/2026. Ảnh: Facebook/@Anutin Charnvirakul
Theo nhà nghiên cứu Grossman, trong thời gian tới, Mỹ và Thái Lan cần xác định các lĩnh vực hợp tác mới để vực dậy liên minh lâu đời cũng như quan hệ đối tác chiến lược rộng lớn hơn giữa hai bên.
Chẳng hạn, mối quan tâm của Tổng thống Mỹ Trump đối với việc đảm bảo nguồn cung các loại khoáng sản thiết yếu có thể mở ra một cơ hội như vậy, nhất là khi Washington đang tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm bớt sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Các lĩnh vực tiềm năng khác bao gồm công nghệ quốc phòng, an ninh mạng, an ninh hàng hải và phối hợp ứng phó với các mối đe dọa xuyên quốc gia.
Tuy nhiên, Washington cũng cần hiểu rằng Bangkok không hề muốn phải chọn phe giữa Mỹ và Trung Quốc.
Ông Grossman kết luận, suy cho cùng, tương lai của liên minh Mỹ - Thái có lẽ không nằm ở việc đối đầu trực diện với Bắc Kinh, mà nằm ở việc chứng minh rằng Washington vẫn là một đối tác không thể thiếu theo cách riêng đối với Bangkok.
