Sáng 25/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Cân nhắc kỹ việc bỏ án tử hình ở từng tội danh

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an, trình bày báo cáo của Chính phủ giải trình, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các đại biểu Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất về dự án luật.

Về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng đối với 6 tội danh, chỉ giữ hình phạt tử hình đối với 4 tội danh.

Chính phủ cho biết, đa số ý kiến tán thành chủ trương thu hẹp hình phạt tử hình. Tuy nhiên, một số đại biểu còn băn khoăn, đề nghị cân nhắc, đánh giá kỹ việc thu hẹp, đặc biệt đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Theo Chính phủ, qua tổng kết thi hành pháp luật và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, pháp luật hình sự hiện hành quy định ngưỡng định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng khung hình phạt có tử hình thấp hơn nhiều so với khối lượng ma túy mà các đối tượng mua bán trên thực tế.

Do đó, khi khối lượng ma túy mua bán đã vượt ngưỡng định lượng thuộc khung hình phạt có quy định tử hình, người phạm tội có thể nhận thức rằng việc tiếp tục gia tăng khối lượng ma túy cũng không làm thay đổi khung hình phạt áp dụng. Điều này có thể gây nguy hiểm cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Thực tiễn cũng cho thấy, dù một số tội danh có tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình tương đối cao, trong đó có tội mua bán trái phép chất ma túy, diễn biến của loại tội phạm này thời gian qua vẫn rất phức tạp.

Chính phủ cho rằng hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng hình phạt tử hình hay không mà còn phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh của các cơ quan chức năng, bảo đảm kịp thời, hiệu quả.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất yêu cầu phải bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em và xử lý nghiêm tội phạm xâm hại trẻ em.

Tuy nhiên, việc xác định phạm vi áp dụng hình phạt tử hình cần được đặt trong tổng thể chính sách hình sự và các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Theo Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, đối với quốc gia chưa xóa bỏ hình phạt tử hình, hình phạt này chỉ được áp dụng đối với những tội phạm nghiêm trọng nhất, gắn với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng.

Trên cơ sở đó, Chính phủ cho biết dự thảo được chỉnh lý theo hướng không quy định hình phạt tử hình tại Điều 142 nhưng vẫn xác định đây là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Khoản 3 quy định hình phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Trường hợp hành vi đồng thời đủ yếu tố cấu thành tội phạm khác xâm phạm tính mạng thì trách nhiệm hình sự được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.

Theo Chính phủ, quy định như dự thảo vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ trẻ em, vừa bảo đảm sự tương xứng, nhất quán của chính sách hình sự.

Đề nghị cân nhắc kỹ phạm vi bỏ án tử hình

Về việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội danh, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình ở tội danh nào cần được cân nhắc kỹ để tránh tác động bất lợi đến hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm, cũng như đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới, nhất là đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Qua kết quả lấy ý kiến Nhân dân, đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức, trong trường hợp còn nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi thu hẹp hình phạt tử hình, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo xin ý kiến đại biểu Quốc hội.

Trong trường hợp cần thiết, cơ quan chủ trì soạn thảo được đề nghị báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến chỉ đạo.

Về việc bổ sung các tội danh mới, hành vi phạm tội mới, báo cáo của Chính phủ cho biết nhiều ý kiến cơ bản tán thành.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị rà soát, đánh giá kỹ lưỡng sự cần thiết, tránh hình sự hóa quá rộng, tránh chồng chéo, trùng lặp giữa các tội danh trong Bộ luật Hình sự và với các quy định của pháp luật khác.

Cơ quan chủ trì soạn thảo xác định đây là một trong những nội dung quan trọng của lần sửa đổi Bộ luật Hình sự này.

Theo đó, việc bổ sung tội danh mới, hành vi mới phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, chỉ hình sự hóa những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội mà các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính không đủ hiệu quả để phòng ngừa, xử lý.

Đồng thời, các quy định phải có căn cứ pháp lý rõ ràng, cấu thành tội phạm chặt chẽ và phân định được ranh giới giữa tội phạm với vi phạm hành chính.

Trên cơ sở đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát từng tội danh, từng hành vi mới, bảo đảm có căn cứ rõ ràng về tính nguy hiểm cho xã hội.

Các quy định về cấu thành tội phạm được xây dựng theo hướng bảo đảm tính khả thi, xác định rõ ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự, thống nhất với pháp luật chuyên ngành, không chồng lấn với vi phạm hành chính và không làm cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo hợp pháp.