Sáng 20/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Đại tướng Lương Tam Quang trình bày tờ trình dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Tiếp tục thu hẹp án tử hình

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo luật là việc bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực: trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt...

Bổ sung nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, nhằm khắc phục các khoảng trống trong pháp luật hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm; đáp ứng các yêu cầu về hội nhập quốc tế, phục vụ công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Dự thảo cũng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội gồm: Tội bạo loạn, tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tội mua bán trái phép chất ma tuý, tội chống loài người, tội phạm chiến tranh.

Chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy.

Việc thu hẹp nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Dự thảo cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt nhằm phù hợp với biến động giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng thời, mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp..., phù hợp định hướng giảm hình phạt tù.

Dự thảo quy định người bị kết án trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ mà vi phạm nghĩa vụ có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù, nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật.

Dự thảo cũng bổ sung các biện pháp tư pháp nhằm xử lý tội phạm trên không gian mạng như tịch thu, tiêu hủy dữ liệu số trái phép; buộc dừng hoạt động tên miền, địa chỉ IP, thu hồi khóa mật mã.

Cân nhắc mở quá rộng phạm vi xử lý hình sự

Trình bày thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UB PLTP) Phan Chí Hiếu cho biết, UBPLTP nhận thấy, bên cạnh các chính sách giảm nhẹ, nhiều chính sách hình sự được sửa đổi theo hướng nghiêm khắc.

Sự điều chỉnh nêu trên có thể tác động lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo… Vì vậy, UBPLTP đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng.

Tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình; tuy nhiên, nhiều ý kiến trong UBPLTP đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội như: Tội mua bán trái phép chất ma túy, Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Tội chống loài người và Tội phạm chiến tranh; nhằm tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm. Đồng thời, cần đặt trong mối tương quan về tính chất nguy hiểm của các tội phạm cũng như tính hiệu quả trong tổng thể các biện pháp phòng, chống các tội phạm đặc biệt nguy hiểm.

UBPLTP cũng cơ bản tán thành việc bổ sung một số hành vi mới nhằm xử lý các hành vi mới xuất hiện, gây nguy hiểm cho xã hội. Cùng đó, đề nghị tiếp tục rà soát kỹ, đánh giá tác động cụ thể của việc bổ sung một số hành vi nhằm bảo đảm thống nhất với cấu thành cơ bản của từng tội danh, không mở quá rộng phạm vi xử lý hình sự hoặc bảo đảm phân định rõ giữa xử lý hình sự và xử lý hành chính.