Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, chuỗi gói thầu xây lắp, lắp đặt hệ thống chiếu sáng, camera an ninh và loa truyền thanh của Công ty TNHH Nguyên Luân tại một số xã, phường thuộc tỉnh Lâm Đồng được thực hiện theo hình thức chỉ định thầu hoặc chỉ định thầu rút gọn như đã nêu ở kỳ trước có tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức rất thấp, thậm chí bằng 0 đồng.
Điển hình tại Văn phòng HĐND & UBND xã Hàm Thuận Bắc, Gói 03: Xây lắp thuộc dự án Lắp đặt hệ thống chiếu sáng công cộng trên địa bàn xã Hàm Thuận Bắc (Quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu số 09/QĐ-VP ngày 10/03/2026) có giá dự toán được duyệt là 1.343.334.464 đồng. Công ty TNHH Nguyên Luân đã được chỉ định trúng thầu giá 1.343.334.464 đồng (tỷ lệ 0%).
Tại Văn phòng HĐND & UBND xã Hòa Thắng, Công ty TNHH Nguyên Luân cũng liên tiếp thu về các quyết định chỉ định thầu với tỷ lệ tiết kiệm ở mức khiêm tốn. Cụ thể, tại Gói 05: Xây dựng + thiết bị thuộc dự án Camera an ninh xã Hòa Thắng, (Quyết định phê duyệt chỉ định thầu số 72/QĐ-VP ngày 05/06/2026) có giá dự toán gói thầu 1.954.412.716 đồng, giá chỉ định thầu 1.944.412.716 đồng. Số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước là 10.000.000 đồng (tỷ lệ 0,51%)
Tương tự, tại Gói 04: Xây dựng thuộc dự án Chiếu sáng & kiến thiết thị chính xã Hòa Thắng (Quyết định phê duyệt chỉ định thầu số 87/QĐ-VP ngày 26/06/2026) có giá dự toán gói thầu là 1.782.441.593 đồng, giá chỉ định thầu là 1.772.441.593 đồng. Số tiền tiết kiệm cho ngân sách thu được là 10.000.000 đồng (tỷ lệ 0,56%).
Bên cạnh các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm thấp, trong chuỗi dự án năm 2026 tại Lâm Đồng, Công ty TNHH Nguyên Luân cũng ghi nhận một số gói thầu chỉ định thầu có tỷ lệ giảm giá tốt cho ngân sách nhà nước.
Tiêu biểu như tại Phòng Văn hóa - Xã hội phường Hàm Thắng, gói 04: Thi công xây dựng & thiết bị thuộc dự án Camera an ninh phường Hàm Thắng (Quyết định số 64/QĐ-VHXH ngày 25/05/2026) có giá dự toán 1.988.726.211 đồng, giá chỉ định thầu là 1.893.114.373 đồng. Số tiền tiết kiệm đạt được 95.611.838 đồng (tỷ lệ 4,8%).
Tương tự, tại Gói 05: Xây dựng & thiết bị thuộc dự án Loa truyền thanh phường Hàm Thắng (Quyết định chỉ định thầu số 83/QĐ-VHXH ngày 08/06/2026) có giá dự toán là 1.898.544.298 đồng, giá chỉ định thầu là 1.808.137.427 đồng. Số tiền tiết kiệm ngân sách thu về 90.406.871 đồng (tỷ lệ 4,76%).
Tuy nhiên, bức tranh tài chính và năng lực thực thi của Công ty TNHH Nguyên Luân lại đặt ra bài toán quản lý nguồn lực đáng chú ý khi tổng hợp tiến độ thực hiện các dự án. Chỉ tính riêng trong giai đoạn ngắn từ 05/6/2026 đến 26/6/2026, nhà thầu này liên tiếp nhận được 4 quyết định chỉ định thầu với thời gian thi công đan xen, gối đầu dày đặc. Tổng giá trị các gói thầu chỉ định thi công đồng thời trong cùng một thời điểm lên tới trên 7,4 tỷ đồng. Việc một doanh nghiệp quy mô địa phương cùng lúc gánh vác hàng loạt hợp đồng xây lắp, lắp đặt thiết bị công nghệ với thời gian hoàn thành gấp rút đòi hỏi sự tập trung cao độ về máy móc, thiết bị, nhân sự kỹ thuật và năng lực tài chính lưu động.
Bình luận về khía cạnh pháp lý và trách nhiệm quản lý đầu tư công, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Việc lựa chọn hình thức chỉ định thầu rút gọn nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ dự án nhỏ là phù hợp với quy định pháp luật. Tuy nhiên, tại Chỉ thị 12/CT-TTg ngày 03/04/2026, Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra chỉ đạo cực kỳ đanh thép. Theo đó, đối với áp dụng hình thức chỉ định thầu, Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc xác định nhà thầu có khả năng thực hiện gói thầu. Đặc biệt, Chủ đầu tư phải tập trung rà soát việc bố trí, huy động nguồn lực bao gồm nhân sự, thiết bị, tài chính và giải pháp kỹ thuật của nhà thầu để triển khai gói thầu đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng, nhất là trong trường hợp nhà thầu thực hiện đồng thời nhiều gói thầu trong cùng một thời điểm".
Được biết, bên cạnh yếu tố tập trung nguồn lực, hồ sơ đấu thầu cũng ghi nhận độ trễ trong đăng tải thông tin KQLCNT của một số gói thầu. Đơn cử như Gói 04 phường Hàm Thắng (ký QĐ ngày 25/05/2026 nhưng đến 06/06/2026 mới đăng tải, trễ 12 ngày) hay Gói 04 xã Hòa Thắng (ký QĐ ngày 26/06/2026 nhưng đến 07/07/2026 mới đăng tải, trễ 11 ngày). Việc công khai minh bạch, đăng tải đúng thời hạn thông tin đấu thầu trên Hệ thống Mạng đấu thầu quốc gia theo quy định Khoản 4 Điều 8 Luật Đấu thầu 2023 và tại Khoản 2 Điều 20 Thông tư 79/2025/TT-BTC là nghĩa vụ bắt buộc của các Chủ đầu tư nhằm bảo đảm sự giám sát rộng rãi của cộng đồng và các cơ quan quản lý chuyên ngành. Theo đó, đối với đấu thầu không qua mạng, chủ đầu tư đăng tải kết quả lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu.
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.
