Mới đây, Bộ Y tế đề xuất sửa đổi khoản 19 Điều 6 Luật Dược, quy định các hành vi bị cấm trong kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc theo phương thức thương mại điện tử, nhằm ngăn chặn tình trạng trên. Theo đó, hành vi livestream bán thuốc nếu không thực hiện trên các nền tảng kinh doanh trực tiếp hoặc trung gian đều bị cấm.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, BS Nguyễn Huy Hoàng, Thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho rằng, việc bán thuốc trực tuyến, nếu được phép, vẫn phải đáp ứng điều kiện pháp luật về cơ sở bán, loại thuốc và tư vấn.

Cách bán hàng đánh vào nỗi lo bệnh tật, bỏ qua sự cần thiết để điều trị an toàn

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chỉ vài phút xem livestream, người bệnh có thể được “chẩn đoán”, giới thiệu liệu trình và giục mua thuốc ngay. Cách bán hàng này đánh vào nỗi lo bệnh tật, nhưng bỏ qua những bước cần thiết để điều trị an toàn.

Bác sĩ Hoàng dẫn chứng, một người đau khớp nhiều năm kể triệu chứng trong phần bình luận. Người dẫn livestream nhìn vào màn hình, nói đó là bệnh “do độc tố tích tụ”, rồi giới thiệu một hộp thuốc được quảng cáo là dùng vài tuần sẽ khỏi. Bên cạnh là lời thúc giục: số lượng có hạn, đặt ngay để được giảm giá.

Với người đang đau mỗi ngày, lời mời ấy rất hấp dẫn. Họ có thể đã điều trị lâu mà bệnh vẫn tái phát. Họ sợ tốn tiền, ngại đi khám, hoặc chỉ mong đêm nay ngủ ngon. Nhưng càng muốn tìm lối thoát nhanh, người bệnh càng cần chậm lại. Một lời tư vấn công khai trên mạng không thể thay thế việc thăm khám.

Livestream có thể giúp bác sĩ giải thích kiến thức sức khỏe và hướng dẫn người xem khi nào cần đi khám. Vấn đề bắt đầu khi vài dòng mô tả triệu chứng được biến thành kết luận bệnh, rồi gắn ngay với lời mời mua thuốc. Khi đó, ranh giới giữa chia sẻ thông tin và điều trị cho từng người đã bị xóa nhòa.

Lý giải người bệnh dễ tin những người tự xưng là bác sĩ, dược sĩ, thậm chí điều dưỡng tự phong bán thuốc qua mạng, bác sĩ Hoàng cho biết, những buổi phát sóng bán thuốc thường nhắm vào người mắc bệnh kéo dài như đau xương khớp, đái tháo đường hay rối loạn tiêu hóa. Họ có thể phải tái khám, dùng thuốc và điều chỉnh sinh hoạt trong nhiều năm. Một lời hứa “khỏi dứt điểm” vì thế dễ nghe hơn lời dặn kiên trì điều trị.

Người bán có nhiều cách tạo lòng tin. Họ mặc áo blouse, ngồi trong căn phòng giống phòng khám, tự xưng là bác sĩ hoặc lương y. Trên màn hình liên tục xuất hiện bình luận kể chuyện đã khỏi bệnh, hình ảnh xét nghiệm “trước và sau”, lời cam kết hoàn tiền. Người xem khó biết đâu là trải nghiệm thật, đâu là nội dung dàn dựng.

Công nghệ khiến việc kiểm chứng khó hơn. Hình ảnh và giọng nói của chuyên gia có thể bị giả mạo để đưa vào video quảng cáo. Một đoạn ghi hình trông giống bác sĩ quen thuộc không có nghĩa người đó đã giới thiệu sản phẩm. Nếu người gọi điện còn biết sẵn tên bệnh hoặc nơi từng khám, bệnh nhân càng dễ tưởng đây là liên hệ từ bệnh viện.

Điều cần nhớ là người xuất hiện trên màn hình nổi tiếng đến đâu cũng không chứng minh được chất lượng thuốc. Lượng người xem đông không chứng minh phương pháp điều trị có hiệu quả. Trong một buổi livestream, áp lực “chốt đơn” rất lớn, còn thời gian hỏi về thành phần, chống chỉ định và nguy cơ lại quá ít.

Theo chuyên gia y tế này, để chọn cách điều trị, bác sĩ cần biết người bệnh đau ở đâu, bao lâu, có sốt hay chấn thương không, đang dùng thuốc gì và mắc bệnh nào khác. Tùy trường hợp, họ cần khám trực tiếp hoặc xem kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh. Hai người cùng đau khớp gối có thể cần hai cách xử trí khác nhau. Không thể đọc một câu “đau khớp nhiều năm” rồi kê chung một loại thuốc cho tất cả.

Đáng lo là sản phẩm được giới thiệu là “thuốc nam”, “viên hoàn gia truyền” nhưng người mua không biết chắc bên trong có gì. Một số chế phẩm không rõ nguồn gốc có thể bị pha thuốc giảm đau hoặc chống viêm. Người dùng thấy đỡ đau nhanh và nghĩ rằng mình đã mua đúng thuốc. Thực tế, họ có thể đang dùng một hoạt chất mạnh mà không được theo dõi tác dụng không mong muốn.

Corticoid là ví dụ cần cảnh giác. Đây là nhóm thuốc có ích khi dùng đúng chỉ định. Nhưng nếu bị trộn vào sản phẩm không ghi thành phần và dùng kéo dài, corticoid có thể gây tăng đường huyết, giữ nước, loãng xương hoặc suy giảm hoạt động của tuyến thượng thận. Người đã dùng sản phẩm như vậy cũng không nên tự ngừng đột ngột. Hãy để bác sĩ đánh giá trước, vì dừng thuốc sau thời gian dùng dài có thể nguy hiểm.

Với người đái tháo đường, lời hứa “uống thảo dược để bỏ thuốc bệnh viện” càng đáng ngại. Điều trị bệnh cần dựa trên tình trạng từng người và theo dõi bằng các chỉ số phù hợp. Tự bỏ thuốc có thể khiến đường huyết mất kiểm soát. Nếu sản phẩm mua qua mạng chứa hoạt chất không được công bố, người bệnh còn đối mặt với nguy cơ mà chính họ không biết.

Báo cáo được cung cấp cảnh báo về phenformin bị pha vào sản phẩm quảng cáo trị đái tháo đường. Điều đó cho thấy không thể đánh giá độ an toàn của một viên thuốc chỉ bằng nhãn “thiên nhiên”. Người mua không thể nhận biết thành phần thật bằng mắt thường. Một sản phẩm có bao bì đẹp, được giới thiệu thuyết phục, vẫn cần được kiểm tra nguồn gốc và tính hợp pháp.

Các triệu chứng tiêu hóa cũng không nên được xử lý bằng thuốc mua theo lời mời trên mạng. Đau bụng, rối loạn đại tiện hay khó chịu kéo dài có nhiều nguyên nhân. Thuốc có thể làm triệu chứng dịu đi, nhưng không cho biết nguyên nhân là gì. Nếu trì hoãn thăm khám, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm phát hiện một vấn đề nghiêm trọng.

Kháng sinh là mối lo khác. Đây không phải thuốc dùng cho mọi trường hợp sốt, ho hoặc đau họng. Mua kháng sinh theo lời mách trên livestream có thể dẫn đến dùng sai thuốc, sai liều hoặc dùng khi không cần. Lạm dụng kháng sinh còn góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc, khiến những lần nhiễm khuẩn sau khó điều trị hơn.

Bán thuốc trực tuyến nếu được phép, vẫn phải đáp ứng các điều kiện

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh, lo ngại việc bán thuốc qua mạng không có nghĩa phải phủ nhận y tế từ xa. Một buổi tư vấn từ xa đúng nghĩa cần có người hành nghề và cơ sở cung cấp dịch vụ rõ ràng. Bác sĩ cần đủ thông tin để đánh giá, biết giới hạn của việc tư vấn qua màn hình và yêu cầu khám trực tiếp khi cần. Thông tin sức khỏe cá nhân cũng không nên được kể công khai trước hàng nghìn người xem.

Ngược lại, livestream bán hàng hướng đến nhiều người cùng lúc. Người dẫn không thể khám từng người, nhưng lại đưa ra lời khuyên như thể mọi trường hợp đều giống nhau. Một người đau khớp được mời mua cùng sản phẩm với hàng trăm người khác. Câu hỏi quan trọng nhất sản phẩm có phù hợp và an toàn với riêng mình không vẫn chưa được trả lời.

Đề cập quy định của Luật Dược sửa đổi về kinh doanh thuốc bằng phương thức thương mại điện tử và việc cấm bán thuốc qua livestream, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho rằng, tinh thần cần hiểu là thuốc không phải món hàng để tạo khan hiếm và thúc ép mua ngay. Việc bán thuốc trực tuyến, nếu được phép, vẫn phải đáp ứng điều kiện pháp luật về cơ sở bán, loại thuốc và tư vấn. Không phải nhà thuốc nào có trang web cũng được bán mọi loại thuốc qua mạng.

Xử lý người quảng cáo sai, bán thuốc không rõ nguồn gốc hay giả danh nhân viên y tế là trách nhiệm của cơ quan chức năng và nền tảng. Song, người bệnh cũng cần tự bảo vệ mình.

Chuyên gia y tế lưu ý, người bệnh đừng cung cấp bệnh án, số điện thoại và địa chỉ cho tài khoản lạ chỉ vì họ hứa “bác sĩ sẽ gọi lại”. Đừng chuyển tiền hoặc nhận thuốc khi chưa biết rõ người bán, sản phẩm và mức độ phù hợp với bệnh của mình.

Nếu video dùng tên bác sĩ hay bệnh viện, hãy kiểm tra qua kênh liên hệ chính thức của đơn vị đó. Nếu người bán cam kết chữa khỏi mọi bệnh, khuyên bỏ toàn bộ thuốc đang dùng hoặc giục mua trước khi “hết suất”, nên dừng giao dịch. Đó không phải cách chăm sóc y tế cẩn trọng.

Nếu đã dùng sản phẩm không rõ thành phần, hãy giữ lại vỏ hộp, nhãn và thông tin người bán để bác sĩ xem xét. Cần nói rõ đã uống bao lâu, liều lượng thế nào và có thay đổi thuốc đang điều trị không. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế. Đừng tự ngừng tất cả thuốc hoặc mua thêm sản phẩm khác để “giải độc”.

“Chữa bệnh là quá trình tìm đúng vấn đề, chọn cách điều trị rồi theo dõi đáp ứng. Nó hiếm khi diễn ra trong thời gian của một phiên bán hàng. Khi một lời hứa nghe quá dễ dàng vài câu bình luận là biết bệnh, vài hộp thuốc là khỏi hẳn đừng vội đặt mua. Hãy kiểm chứng và hỏi người có chuyên môn. Sự thận trọng không chỉ giúp tránh mất tiền, mà còn bảo vệ sức khỏe của chính mình”, bác sĩ Hoàng đưa ra lời khuyên.

>>> Mời độc giả xem thêm video Hải sapa TV bị khởi tố liên quan thịt trâu sấy: