Căn cứ Mỹ ở Trung Đông: Lá chắn hay gánh nặng?

Trong nhiều năm, mạng lưới căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông được xem là công cụ răn đe chiến lược, nhằm duy trì ảnh hưởng và bảo vệ lợi ích của Washington trong khu vực. Tuy nhiên, các diễn biến gần đây cho thấy chính sự hiện diện này lại khiến lực lượng Mỹ trở thành mục tiêu tấn công thường xuyên.

Kể từ khi xung đột giữa Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, nhiều căn cứ của Mỹ tại Trung Đông đã hứng chịu các cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái. Các đòn đánh này gây thiệt hại đáng kể về nhân lực và trang bị, đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực sự của hệ thống căn cứ.

Theo một số phân tích chiến lược, chính sự hiện diện của hàng chục nghìn binh sĩ Mỹ tại khu vực đã tạo ra động cơ cho Iran và các lực lượng đồng minh nhắm mục tiêu vào Washington. Nói cách khác, các căn cứ này vô tình trở thành điểm khởi phát căng thẳng.

Trong khoảng 13 tháng sau sự kiện ngày 7/10/2023, lực lượng Mỹ tại Trung Đông đã phải đối mặt với khoảng 170 cuộc tấn công từ các nhóm vũ trang liên kết với Iran. Những vụ việc này cho thấy mức độ dễ tổn thương của mạng lưới căn cứ phân tán khắp khu vực.

Một trong những vụ việc nghiêm trọng nhất xảy ra tháng 1/2024, khi một tiền đồn của Mỹ tại đông bắc Jordan bị tấn công bằng máy bay không người lái. Vụ việc khiến ba binh sĩ thiệt mạng và làm dấy lên lo ngại về khả năng phòng thủ của các cơ sở quân sự nhỏ lẻ.

Trước khi xung đột leo thang cuối tháng 2, Lầu Năm Góc đã yêu cầu một số nhân viên tại trụ sở tiền phương của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ở căn cứ không quân Al Udeid tại Qatar sơ tán. Động thái này cho thấy Washington đã nhận thức rõ nguy cơ tấn công.

Tại Bahrain, nơi đặt trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, lực lượng cũng được giảm xuống mức “thiết yếu cho nhiệm vụ”. Việc cắt giảm nhân sự tại các cơ sở chiến lược ngay trước khi xung đột bùng phát cho thấy các căn cứ này khó đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Ngay trong tuần đầu của xung đột, Iran đã tiến hành nhiều đợt tập kích bằng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ của Mỹ trong khu vực. Một số cơ sở quan trọng, bao gồm cả khu vực liên quan tới Hạm đội 5 tại Bahrain, đã bị ảnh hưởng bởi các đòn đánh này.

Ngoài ra, các hệ thống radar cảnh giới và phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Jordan, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cũng bị tấn công. Đây là những hệ thống có giá trị hàng trăm triệu USD, đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới cảnh báo sớm của Mỹ.

Theo các báo cáo, đến ngày 10/3 đã có ít nhất 17 địa điểm quân sự của Mỹ trong khu vực bị hư hại ở các mức độ khác nhau. Việc nhiều mục tiêu cùng lúc bị tập kích cho thấy mạng lưới căn cứ rộng khắp lại trở thành gánh nặng phòng thủ.

Một số quan chức Mỹ cho rằng việc duy trì lực lượng lớn tại Trung Đông có thể kéo Washington vào các cuộc xung đột ngoài ý muốn. Theo lập luận này, nếu không có quá nhiều mục tiêu của Mỹ trong khu vực, nguy cơ bị lôi kéo vào các cuộc đối đầu sẽ giảm đáng kể.

Những người ủng hộ giảm hiện diện quân sự cho rằng việc thu hẹp mạng lưới căn cứ sẽ giúp giảm nguy cơ tấn công nhằm vào binh sĩ Mỹ. Đồng thời, Washington có thể tái bố trí các tài sản đắt giá như hệ thống phòng thủ tên lửa hoặc nhóm tác chiến tàu sân bay.

Một hệ quả khác được nhắc tới là việc các quốc gia Trung Đông sẽ phải tự tăng cường năng lực phòng thủ nếu sự hỗ trợ quân sự của Mỹ giảm đi. Điều này có thể khiến các nước trong khu vực chủ động hơn trong việc đảm bảo an ninh của mình.

Ngoài ra, nhiều thách thức tại Trung Đông - từ căng thẳng chính trị cho tới sự nổi lên của các tổ chức cực đoan như ISIS, được cho là không thể giải quyết chỉ bằng sức mạnh quân sự. Điều này khiến vai trò của các căn cứ Mỹ tiếp tục gây tranh luận.

Trước khi xung đột mới với Iran bùng phát, Mỹ từng tuyên bố sẽ rút toàn bộ binh sĩ khỏi Syria. Động thái này được một số chuyên gia coi là dấu hiệu cho thấy Washington có thể từng bước điều chỉnh chiến lược hiện diện quân sự tại Trung Đông trong tương lai.