Năm 1995, các thợ lặn ngoài khơi quần đảo Amami, phía nam Nhật Bản, phát hiện hàng loạt vòng tròn kỳ lạ dưới đáy biển. Mỗi vòng có đường kính khoảng 2m, gồm nhiều gờ cát và rãnh tỏa đều như những tia mặt trời, trông chẳng khác nào một tác phẩm nghệ thuật khổng lồ. Trong nhiều năm, không ai biết ai là "kiến trúc sư" của những hoa văn này. Chỉ đến năm 2011, các nhà sinh học biển mới xác định tác giả là một loài cá nóc bé xíu có chiều dài chỉ khoảng 12 cm.

Ảnh: blog.udn

Loài cá này, sau đó được đặt tên khoa học là Torquigener albomaculosus, dành phần lớn thời gian trong mùa sinh sản để xây dựng chiếc "tổ tình yêu" dưới đáy biển. Bằng cách liên tục quẫy vây, dùng thân mình và miệng di chuyển cát, con đực mất khoảng một tuần để hoàn thành công trình gồm hàng chục rãnh và gờ cát đối xứng hoàn hảo. Đối với một sinh vật chỉ lớn bằng bàn tay, đây là một kỳ công đáng kinh ngạc.

Ảnh: sciencedebate2008

Điều thú vị là hoa văn này không chỉ để "làm đẹp". Cấu trúc của nó có chức năng khí động học dưới nước. Các gờ cát hướng dòng chảy mang những hạt cát mịn vào trung tâm vòng tròn, tạo nên lớp nền mềm mại – nơi con cái sẽ đẻ trứng. Nhờ đó, trứng ít bị dòng nước cuốn đi hơn và có điều kiện phát triển thuận lợi. Đây là một ví dụ hiếm hoi về việc một loài cá biết tận dụng các quy luật thủy động lực học để cải thiện môi trường sinh sản.

Ảnh: diving-seabell

Khi chiếc tổ hoàn thành, cá cái sẽ bơi đến kiểm tra rất kỹ. Nó không chỉ đánh giá kích thước hay độ đối xứng của vòng tròn mà còn quan sát chất lượng lớp cát mịn ở trung tâm. Nếu "ưng ý", cá cái sẽ đẻ trứng rồi rời đi. Cá đực tiếp tục ở lại canh giữ và chăm sóc trứng trong nhiều ngày cho đến khi chúng nở. Sau đó, toàn bộ công trình dần bị sóng và dòng hải lưu xóa nhòa, và mùa sinh sản tiếp theo, cá đực lại bắt đầu xây dựng một vòng tròn mới từ đầu.

Phát hiện này đã khiến giới khoa học và công chúng hết sức thích thú, bởi nó cho thấy khả năng sáng tạo đáng kinh ngạc của một loài động vật tưởng chừng rất đơn giản. Những chiếc "vòng tròn bí ẩn" của cá nóc Nhật Bản là minh chứng rằng ngay cả những sinh vật nhỏ bé nhất cũng có thể tạo nên những công trình khiến con người phải trầm trồ.