Bắt đầu từ ngày 1/7/2026, thị trường kinh doanh đa cấp tại Việt Nam sẽ bước vào một giai đoạn kiểm soát nghiêm ngặt hơn dưới tác động của Nghị định 137/2026/NĐ-CP. Theo đó, Chính phủ không chỉ yêu cầu doanh nghiệp phải đăng ký chính thống và thực hiện ký quỹ tại ngân hàng mà còn đặc biệt chú trọng đến "độ sạch" của bộ máy lãnh đạo. Những cá nhân từng giữ vai trò chủ chốt tại các đơn vị bị thu hồi giấy phép trước đây sẽ không được phép tái xuất hiện trong ban quản trị của doanh nghiệp mới. Đặc biệt, để ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp ngoại thiếu kinh nghiệm tràn vào thị trường, quy định mới bắt buộc nhà đầu tư nước ngoài phải có ít nhất 3 năm kinh nghiệm hoạt động đa cấp quốc tế. Đi kèm với đó là yêu cầu khắt khe về nền tảng công nghệ quản trị và tính minh bạch trong việc công khai kế hoạch trả thưởng cũng như chương trình đào tạo.

Các hình thức biến tướng, lợi dụng mô hình kinh doanh đa cấp để lừa đảo có xu hướng gia tăng. Ảnh minh họa/Nguồn baochinhphu.vn

Thiết lập hàng rào pháp lý và đối tượng bị cấm tham gia mạng lưới

Bên cạnh việc thanh lọc doanh nghiệp, Nghị định mới còn dựng lên một "hàng rào" phân loại đối tượng tham gia vô cùng chi tiết nhằm hạn chế tối đa các rủi ro xã hội. Đáng chú ý nhất là quy định cấm tuyệt đối cán bộ, công chức, viên chức và những người làm việc trong lực lượng vũ trang (Quân đội, Công an) tham gia bán hàng đa cấp, nhằm tách bạch rõ ràng giữa hoạt động công vụ và kinh doanh mạng lưới.

Ngoài ra, những cá nhân có tiền án về các tội danh lừa đảo, sản xuất hàng giả hoặc vi phạm quy định kinh doanh đa cấp trước đó cũng bị loại bỏ khỏi hệ thống. Đối với người nước ngoài, việc tham gia chỉ được chấp nhận khi có giấy phép lao động hợp lệ, đảm bảo mọi thành phần trong mạng lưới đều được quản lý chặt chẽ dưới khung pháp lý hiện hành.

Nâng cao trách nhiệm giải quyết quyền lợi khi chấm dứt hoạt động

Một điểm mới quan trọng của Nghị định 137 là cơ chế hậu kiểm và trách nhiệm của doanh nghiệp trong kịch bản rút lui khỏi thị trường. Khi giấy chứng nhận đăng ký hết hạn hoặc bị thu hồi, doanh nghiệp không được "âm thầm" biến mất mà phải thực hiện quy trình thông báo đa kênh từ cơ quan quản lý đến các địa điểm kinh doanh và website chính thức. Trách nhiệm của doanh nghiệp lúc này không chỉ dừng lại ở việc chấm dứt hợp đồng mà còn phải ưu tiên thanh lý, giải quyết đầy đủ quyền lợi kinh tế cho người tham gia và hoàn tất các nghĩa vụ xử phạt hành chính. Những quy định này được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng người tham gia bị bỏ rơi khi công ty giải thể, đồng thời buộc các doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc và có trách nhiệm hơn nếu muốn tồn tại lâu dài trên thị trường.

Dấu hiệu nhận biết bán hàng đa cấp bất chính

Theo Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, bán hàng đa cấp là một phương thức bán theo hình thức nhiều cấp, phương thức phân phối bán lẻ. Nhưng bán hàng đa cấp bất chính lại là hoạt động không hợp pháp và gây hệ lụy rất lớn cho cộng đồng, xã hội. Dấu hiệu dễ nhận biết nhất chính là phải đặt cọc, nộp tiền tham gia, bắt buộc mua hàng, tuyển dụng thành viên nhưng không bán hàng hoặc hàng không giá trị. Cũng có thể còn vài dấu hiệu khác như nói quá nhiều về cơ hội làm giàu, công dụng sản phẩm, không cho trả lại hàng...

Dấu hiệu khiến các tổ chức bán hàng đa cấp không tin cậy có thể nhận ra kiểu hướng dẫn cách vay mượn, cầm cố tài sản, cách che giấu kế hoạch "làm giàu", không giấy tờ biên lai rõ ràng, nộp tiền qua tài khoản cá nhân... Thông thường và hầu như kịch bản chung của mô hình bán hàng đa cấp bất hợp pháp sẽ là phô trương giới thiệu dự án, dẫn dắt nội dung để đánh vào tâm lý, “chim mồi” từ bằng chứng dàn dựng khiến khách hàng “không thể bỏ lỡ cơ hội này” và cuối cùng là chốt đơn.

Bán hàng đa cấp được pháp luật công nhận, phải đăng ký giấy phép hoạt động, chịu sự quản lý rất chặt chẽ. Hiện Việt Nam chỉ có 15 công ty được cấp phép, hoạt động chính là bán hàng, không phải công ty tuyển dụng.