Muốn đưa công nghệ Việt ra thế giới, cần giải bài toán lớn ngay từ phòng thí nghiệm

 Minh bạch dữ liệu trở thành chìa khóa tiếp cận vốn xanh

Nguồn vốn quốc tế dành cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp không hẳn khan hiếm. Vấn đề nằm ở việc doanh nghiệp có đủ năng lực chứng minh hiệu quả sử dụng vốn, minh bạch dữ liệu phát thải và xây dựng lộ trình chuyển đổi khả thi hay không.

Đây là một trong những vấn đề được đặt ra tại Hội nghị Thượng đỉnh Đổi mới Sáng tạo Việt Nam 2026 (VIS 2026), diễn ra tại TP.HCM ngày 16/10. Sự kiện tập trung vào các chủ đề chuyển dịch năng lượng, tài chính xanh và công nghệ sâu trong bối cảnh doanh nghiệp phải thích ứng với những yêu cầu mới từ thị trường quốc tế.

Tại diễn đàn, bà Lim Lijuan, CFO UOB Vietnam, cho rằng nút thắt trong việc tiếp cận nguồn vốn xanh nằm ở mức độ minh bạch của dữ liệu đo lường phát thải, tính khả thi của lộ trình chuyển đổi và cấu trúc quản trị ESG. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, chi phí không hành động có thể lớn hơn nhiều so với khoản đầu tư ban đầu cho chuyển đổi.

Điều này đồng nghĩa việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) không nên chỉ dừng ở yêu cầu tuân thủ. Doanh nghiệp cần đưa các tiêu chí phát triển bền vững vào hoạt động quản trị, đồng thời lượng hóa hiệu quả kinh tế của từng khoản đầu tư.

Từ góc nhìn của nhà đầu tư quốc tế, bà Theresa Evanoff, Executive Director GAIN, nhận định đáp ứng tiêu chuẩn ESG mới chỉ là bước đầu để mở cánh cửa tiếp cận nguồn vốn. Một mô hình tài chính lành mạnh, dữ liệu minh bạch và khả năng sinh lời thực chất mới là những yếu tố quan trọng quyết định việc giải ngân.

Trong khi đó, bà Lâm Thúy Ái, Chủ tịch HĐQT Mebi Group, chia sẻ kinh nghiệm đầu tư vào mô hình nông nghiệp công nghệ cao kết hợp kinh tế tuần hoàn. Theo bà, việc kiên định theo đuổi các tiêu chuẩn quốc tế có thể giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro hàng tồn kho và chinh phục khách hàng bằng chất lượng sản phẩm.

Các ý kiến tại diễn đàn cho thấy doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy coi phát triển bền vững là chi phí bắt buộc sang xem đây là khoản đầu tư chiến lược. Để thực hiện điều đó, việc số hóa dữ liệu tiêu thụ năng lượng, chuẩn hóa chỉ số phát thải và tính toán tỷ suất hoàn vốn đầu tư (ROI) cần trở thành một phần trong quá trình quản trị.

Từ áp lực CBAM đến yêu cầu thay đổi cách vận hành

Bên cạnh yêu cầu tiếp cận vốn, những rào cản kỹ thuật thế hệ mới, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), cũng đặt ra sức ép đối với doanh nghiệp tham gia thương mại quốc tế.

Khi tiêu chuẩn môi trường ngày càng gắn với hoạt động sản xuất và chuỗi cung ứng, việc thiếu dữ liệu phát thải hoặc chưa xây dựng được lộ trình chuyển đổi rõ ràng có thể làm suy giảm khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác. Vì vậy, ESG không chỉ là câu chuyện báo cáo mà còn liên quan trực tiếp đến cách doanh nghiệp tổ chức sản xuất, sử dụng năng lượng và kiểm soát chi phí.

Tại VIS 2026, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp tập trung vào ba hướng: quản trị dựa trên dữ liệu, chuyển các tiêu chí ESG thành chỉ tiêu vận hành cụ thể và tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp nhận công nghệ cũng như các mô hình quản trị rủi ro tiên tiến.

Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, ông Gaku Echizemiya, CEO Talented Company, nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết hợp kỷ luật dài hạn trong quản trị quốc tế với tốc độ và tính linh hoạt của thị trường Việt Nam. Việc trao quyền cho đội ngũ nhân sự trẻ cũng được xem là một yếu tố thúc đẩy đổi mới.

Như vậy, bài toán chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở việc đầu tư thiết bị hay đáp ứng một bộ tiêu chuẩn. Doanh nghiệp còn phải xây dựng hệ thống dữ liệu đủ tin cậy, xác định được hiệu quả tài chính và biến mục tiêu phát triển bền vững thành những nhiệm vụ cụ thể trong hoạt động hàng ngày.

Công nghệ sâu cần cơ chế chia sẻ rủi ro

Một chủ đề đáng chú ý khác tại VIS 2026 là thương mại hóa công nghệ sâu (deep tech), đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, cơ khí chính xác và trí tuệ nhân tạo (AI).

Đây là những lĩnh vực có đặc thù là thời gian nghiên cứu và phát triển (R&D) kéo dài, đòi hỏi hạ tầng đầu tư lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu thiếu cơ chế hỗ trợ ở giai đoạn đầu, các dự án có thể gặp khó khăn trong việc thu hút dòng vốn tư nhân, ngay cả khi công nghệ có tiềm năng ứng dụng.

Bà Raïssa Marteaux, Tổng Lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TP.HCM, chia sẻ kinh nghiệm từ mô hình "Dutch Diamond" của Hà Lan, trong đó Chính phủ, doanh nghiệp tư nhân, viện nghiên cứu và trường đại học cùng phối hợp phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo bà, một phát minh tốt không tự động trở thành một doanh nghiệp thành công. Kết quả nghiên cứu cần được đưa ra thị trường thông qua các hạ tầng thử nghiệm tiệm cận sản xuất công nghiệp. Đồng thời, Chính phủ có vai trò chấp nhận một phần rủi ro ở giai đoạn đầu để tạo điều kiện thu hút nguồn vốn tư nhân.

Từ kinh nghiệm này, các chuyên gia tại diễn đàn đề xuất phát triển hạ tầng nghiên cứu dùng chung, tăng cường liên kết giữa trường đại học và tập đoàn công nghệ quốc tế trong đào tạo nhân lực bán dẫn, AI, đồng thời xem xét các mô hình quỹ đồng đầu tư giữa nguồn vốn Nhà nước và các quỹ đầu tư quốc tế.

Mục tiêu là giảm chi phí R&D ban đầu, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện để doanh nghiệp đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm vào sản xuất, thương mại hóa.

Hơn 150 cuộc kết nối kinh doanh tại VIS 2026

Theo ban tổ chức, VIS 2026 thu hút hơn 250 tổ chức trong nước và quốc tế, ghi nhận hơn 150 cuộc kết nối kinh doanh trực tiếp theo hình thức 1:1 và 22 biên bản ghi nhớ được ký kết. Các hoạt động kết nối hướng tới hợp tác đầu tư, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường xuyên biên giới.

Trong khuôn khổ sự kiện, InnoLab Asia và Spacecubed của Australia hợp tác triển khai Perth Landing Pad, tạo điều kiện để startup và doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận không gian làm việc, mạng lưới cố vấn, hỗ trợ tài chính và cơ hội thâm nhập thị trường Australia. Chiều ngược lại, InnoLab Asia sẽ hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ Australia tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam.

Một liên minh khác giữa InnoLab Asia, Wellips và Đại học Quốc gia Gongju của Hàn Quốc hướng tới thúc đẩy các đoàn doanh nghiệp, quỹ đầu tư Hàn Quốc tìm kiếm cơ hội hợp tác, chuyển giao công nghệ và đầu tư dài hạn tại Việt Nam trong giai đoạn 2027–2030.

Trong lĩnh vực công nghệ công nghiệp, liên doanh Veep & Neuron giữa Việt Nam và Singapore được thành lập với định hướng phát triển, thương mại hóa các giải pháp nền tảng thông minh phục vụ quản trị vận hành, tối ưu năng lượng và kiểm kê, giảm phát thải tại các khu công nghiệp.

Được tổ chức thường niên từ năm 2022 bởi InnoLab Asia cùng các đối tác quốc tế, VIS hướng tới kết nối doanh nghiệp với nguồn lực công nghệ, thương mại và đầu tư. Những kết quả tại kỳ diễn đàn năm nay cho thấy bên cạnh việc tìm kiếm đối tác, bài toán quan trọng hơn đối với doanh nghiệp Việt Nam vẫn là nâng cao năng lực quản trị, chứng minh hiệu qu