Ngay sau khi đăng tải dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh để lấy ý kiến, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã nhận được nhiều phản hồi từ cơ quan báo chí và người dân liên quan đến đối tượng và nội dung giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần.

Theo đại diện Cục Phòng bệnh, đây là nội dung mới nên cần tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến để hoàn thiện. Hiện đơn vị đang phối hợp với các cơ quan quản lý và đơn vị chuyên môn về tâm thần để rà soát, chỉnh sửa dự thảo theo hướng phù hợp với thực tiễn.

Mục tiêu của việc xây dựng dự thảo là hình thành văn bản hướng dẫn Luật Phòng bệnh có tính khả thi, không tạo gánh nặng trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, dự thảo cũng hướng đến xây dựng bộ công cụ hỗ trợ cơ sở y tế và người dân tự đánh giá các yếu tố nguy cơ, từ đó chủ động phòng ngừa và giảm nguy cơ gia tăng các rối loạn tâm thần trong cộng đồng.

Theo dự thảo, đối tượng giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần gồm ba nhóm chính.

Nhóm thứ nhất là người mắc rối loạn tâm thần. Trong đó bao gồm các rối loạn phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ và các rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.

Nhóm thứ hai là người tử vong do rối loạn tâm thần, được xác định theo phân loại bệnh quốc tế. Việc giám sát nhóm này nhằm theo dõi có hệ thống các trường hợp tử vong mà rối loạn tâm thần được xác định là nguyên nhân chính. Các dữ liệu được thu thập và mã hóa theo tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế, phục vụ cho công tác y tế công cộng.

Thông qua hoạt động theo dõi này, cơ quan chuyên môn có thể nhận diện những rối loạn tâm thần có nguy cơ dẫn đến tử vong, từ đó sớm có biện pháp can thiệp và phòng ngừa phù hợp.

Nhóm thứ ba là người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Theo định nghĩa trong dự thảo, đây là những người từng có tiền sử mắc rối loạn tâm thần hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ về sinh học, tâm lý, xã hội hoặc các yếu tố liên quan khác.

Dự thảo cũng chỉ ra bốn nhóm yếu tố nguy cơ liên quan đến rối loạn tâm thần.

Thứ nhất là yếu tố sinh học và di truyền, bao gồm tiền sử gia đình có người mắc rối loạn tâm thần; tổn thương não như chấn thương sọ não hoặc tai biến mạch máu não; mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh. Ngoài ra còn có các giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh và người cao tuổi.

Thứ hai là yếu tố tâm lý. Trong nhóm này có các yếu tố như stress kéo dài, sang chấn tâm lý do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp; bạo lực gia đình, xâm hại, tai nạn hoặc thảm họa. Bên cạnh đó là các đặc điểm nhân cách dễ lo âu, tự ti, cầu toàn quá mức; kỹ năng đối phó kém với căng thẳng và cảm xúc tiêu cực; tiền sử có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.

Thứ ba là yếu tố xã hội, như tình trạng cô lập, thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng; sự kỳ thị, phân biệt đối xử, đặc biệt với các nhóm yếu thế; môi trường sống không an toàn, có bạo lực hoặc tội phạm; lạm dụng các chất kích thích như rượu, bia, ma túy hoặc thuốc an thần.

Thứ tư là các yếu tố khác, trong đó nhấn mạnh áp lực cao và kéo dài trong học tập, lao động và kinh tế.

Dự thảo cũng nêu rõ, giám sát phát hiện rối loạn tâm thần là quá trình thu thập, phân tích, diễn giải và sử dụng thông tin một cách liên tục, có hệ thống. Mục tiêu là phát hiện sớm người mắc bệnh, người có nguy cơ mắc bệnh, đồng thời theo dõi xu hướng phát triển của rối loạn tâm thần trong cộng đồng để kịp thời đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

Cục Phòng bệnh cho biết sẽ tiếp tục tiếp nhận ý kiến đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, đơn vị và người dân đối với dự thảo hướng dẫn Luật Phòng bệnh. Việc hoàn thiện văn bản được kỳ vọng tạo sự đồng thuận xã hội và góp phần bảo vệ tốt hơn sức khỏe tâm thần của người dân.