Bỏ án tử hình 6 tội danh: Thể hiện tính nhân đạo trong chính sách hình sự

Việc bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh lần này là một bước đi có tính kế thừa, thận trọng và phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam.

Chiều 20/11, Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi, tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình từ 10 xuống còn 4 tội danh.

6 tội được bỏ hình phạt tử hình gồm mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, bạo loạn, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân. 4 tội còn giữ hình phạt tử hình là phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

433.jpg
TS.LS Đặng Văn Cường, chuyên gia luật hình sự

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường – Giảng viên luật hình sự, Khoa Luật và Lý luận chính trị, Trường Đại học Thủy lợi cho rằng, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, tiến tới giảm dần và hướng tới xóa bỏ hình phạt này trong tương lai là xu hướng phát triển tất yếu của chính sách hình sự.

Bước tiến thể hiện rõ tính nhân đạo của chính sách hình sự Việt Nam

Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh, đây là một vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ về phương diện pháp luật mà còn liên quan đến triết lý về công lý, quyền con người và trình độ phát triển của nền văn minh xã hội.

Việc Quốc hội quyết định bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh trong lần sửa đổi này là bước tiến thể hiện rõ tính nhân đạo của chính sách hình sự Việt Nam. Đây cũng là sự tiếp nối quá trình thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đã được đặt ra trong những lần sửa đổi pháp luật hình sự trước đây.

Theo luật sư Cường, cần nhìn nhận vấn đề này trong một tiến trình lịch sử dài hạn. Trong điều kiện xã hội trước đây, khi khả năng phát hiện, điều tra, kiểm chứng chứng cứ, quản lý con người và kiểm soát hoạt động kinh tế còn hạn chế, hình phạt tử hình được nhiều quốc gia coi là một công cụ đặc biệt nghiêm khắc để trừng trị những hành vi nguy hiểm nhất.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, nhận thức về quyền con người, quyền sống, mục tiêu cải tạo và tái hòa nhập cộng đồng ngày càng được đề cao. Năng lực phòng ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm cũng được cải thiện đáng kể. Nhiều quốc gia đã chuyển dần từ chính sách hình sự lấy hình phạt tử hình làm một công cụ răn đe sang chính sách đề cao các hình phạt không tước bỏ mạng sống, đặc biệt là tù chung thân và những chế tài nghiêm khắc khác. Đây là xu hướng phát triển tiến bộ của tư pháp hình sự hiện đại.

Luật sư Cường cho rằng, một trong những lý do quan trọng để xem xét thu hẹp hình phạt tử hình là tính không thể khắc phục hậu quả của hình phạt này. Trong hoạt động tư pháp, dù quy trình tố tụng có chặt chẽ đến đâu thì vẫn không thể tuyệt đối loại trừ nguy cơ sai sót. Nếu một người bị kết án oan và đã bị thi hành án tử hình thì hậu quả đó không thể sửa chữa, bồi thường hay khôi phục được.

Bên cạnh đó, mục đích của hình phạt không chỉ là trừng trị mà còn bao gồm giáo dục, cải tạo, phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng. Khi có những hình phạt khác vẫn bảo đảm cách ly người phạm tội nguy hiểm khỏi xã hội trong thời gian dài, thậm chí suốt đời, thì việc tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với tất cả các loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng cần được xem xét thận trọng trên cơ sở tính cần thiết và hiệu quả thực tế.

Có thể khẳng định, việc bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh lần này là một bước đi có tính kế thừa, thận trọng và phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam.

Tuy nhiên, thu hẹp hình phạt tử hình không có nghĩa là giảm nhẹ trách nhiệm đối với người phạm tội. Tù chung thân vẫn là hình phạt đặc biệt nghiêm khắc. Đối với những hành vi gây nguy hiểm đặc biệt lớn cho xã hội, xâm phạm nghiêm trọng an ninh quốc gia, tính mạng con người và những lợi ích căn bản của cộng đồng, Nhà nước vẫn phải có chính sách xử lý nghiêm minh.

“Điều tôi muốn nhấn mạnh là trong tương lai, khi điều kiện kinh tế, xã hội, năng lực quản lý nhà nước, hệ thống phòng ngừa tội phạm và trình độ tư pháp tiếp tục phát triển, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tiếp tục nghiên cứu thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình”, luật sư Cường nói.

Theo ông, về lâu dài, một nền tư pháp không còn hình phạt tử hình là một xu hướng nhân đạo đáng để nghiên cứu và hướng tới. Đây là định hướng chính sách dài hạn, không phải một kết quả pháp lý đã được ấn định về thời điểm hay lộ trình. Việc quyết định còn phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của đất nước, yêu cầu bảo vệ xã hội và quá trình đánh giá thực tiễn.

Chuyên gia pháp luật hình sự nhấn mạnh: “Sự tiến bộ của pháp luật hình sự không nên được đo bằng mức độ nghiêm khắc tối đa của hình phạt, mà phải được đánh giá bằng khả năng bảo vệ xã hội, phòng ngừa tội phạm, bảo vệ quyền con người và đạt được công lý một cách hiệu quả, bền vững”.

Chuyển từ tư duy quản lý thiên về trừng phạt sang quản trị xã hội hiện đại

Theo luật sư Cường, việc Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi) ngày 20/11/2026 là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây không đơn thuần là hoạt động sửa đổi, bổ sung một số quy định về tội phạm và hình phạt, mà sâu xa hơn là sự thay đổi trong tư duy xây dựng chính sách hình sự, phản ánh trình độ phát triển của xã hội, năng lực quản lý nhà nước và những yêu cầu mới của đất nước trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Ở mỗi giai đoạn lịch sử, Nhà nước đều phải lựa chọn những công cụ pháp lý phù hợp để bảo vệ trật tự xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và những lợi ích quan trọng của quốc gia. Trong giai đoạn trước, khi điều kiện quản lý xã hội còn hạn chế, phương thức giao dịch chủ yếu diễn ra trực tiếp, các quan hệ kinh tế chưa phát triển phức tạp như hiện nay, chính sách hình sự thường phải dựa nhiều vào các biện pháp kiểm soát truyền thống và những chế tài nghiêm khắc để phòng ngừa, trừng trị tội phạm.

Ngày nay, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức quản lý xã hội, quản lý dân cư, quản lý giao dịch và kiểm soát các hoạt động kinh tế. Đặc biệt, trong đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế, tham nhũng, rửa tiền và lừa đảo chiếm đoạt tài sản, khả năng truy vết dòng tiền, xác định chủ sở hữu thực tế của tài sản và đối chiếu dữ liệu giao dịch có ý nghĩa rất lớn.

Khi khả năng phát hiện và xử lý tội phạm được nâng cao, tính răn đe của pháp luật không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào việc tăng mức hình phạt tù hay duy trì hình phạt tử hình đối với nhiều tội danh.

Một chế tài có xác suất được phát hiện, điều tra, xử lý cao, được áp dụng nhanh chóng, công bằng và có khả năng thu hồi tài sản có thể tạo hiệu quả phòng ngừa rất lớn.

Tuy nhiên, không nên đồng nhất chuyển đổi số với việc mọi loại tội phạm đều dễ kiểm soát hơn. Trái lại, công nghệ số cũng tạo ra những phương thức phạm tội mới, đặc biệt là tội phạm xuyên biên giới, sử dụng tài khoản giả, tiền mã hóa, trí tuệ nhân tạo, máy chủ ở nước ngoài và các hệ thống thanh toán phức tạp.

Chính trong bối cảnh đó, chính sách hình sự phải thay đổi theo hướng phân hóa rõ hơn giữa các loại hành vi, chủ thể và hậu quả. Đối với những hành vi nguy hiểm đặc biệt nghiêm trọng, Nhà nước vẫn phải áp dụng chế tài nghiêm khắc. Đối với những hành vi có thể kiểm soát, khắc phục bằng các biện pháp kinh tế, tài chính và quản lý, cần tăng cường các chế tài phù hợp thay vì mặc nhiên lựa chọn hình phạt tù. Đây là biểu hiện của tư duy quản trị xã hội hiện đại, sử dụng tổng hợp các công cụ pháp luật, công nghệ, kinh tế và quản lý để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Khi năng lực kiểm soát xã hội được nâng cao, chính sách hình sự có điều kiện chuyển từ tư duy chủ yếu dựa vào sự nghiêm khắc của hình phạt sang tư duy kết hợp nhiều công cụ quản lý, phòng ngừa, phát hiện, xử lý và khắc phục hậu quả. Điều quan trọng không còn chỉ là trừng phạt thật nặng sau khi tội phạm xảy ra, mà phải làm sao để phát hiện sớm nguy cơ, ngăn chặn hành vi vi phạm, thu hồi tài sản, bảo vệ nạn nhân và hạn chế thấp nhất những thiệt hại cho xã hội.

Đây chính là một trong những cơ sở thực tiễn quan trọng để lý giải vì sao Bộ luật Hình sự lần này có những điều chỉnh theo hướng mở rộng cơ chế khoan hồng, thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh, đồng thời bổ sung những tội phạm mới và tăng cường các chế tài kinh tế đối với những hành vi vi phạm trong môi trường số.

Luật sư Cường cho rằng, điểm cốt lõi của lần sửa đổi này là sự chuyển biến từ tư duy quản lý và xử lý thiên về trừng phạt sang tư duy quản trị xã hội hiện đại, trong đó pháp luật hình sự vừa là công cụ bảo vệ trật tự, an toàn xã hội, vừa phải tạo động lực cho phát triển kinh tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một Bộ luật Hình sự tiến bộ phải vừa đủ nghiêm khắc để bảo vệ xã hội, vừa đủ nhân văn để tôn trọng con người, vừa đủ linh hoạt để không cản trở sự phát triển. Đó là yêu cầu tất yếu của một quốc gia đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Bộ luật Hình sự mới bỏ án tử hình với 6 tội danh

Quốc hội chính thức thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi), bỏ hình phạt tử hình, trong đó có Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Chiều 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, với 463/472 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 92,79%) Quốc hội chính thức thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Đồng thời, Quốc hội cũng thông qua Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với 466/469 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 93,39%).

Đấu giá đất ở Ninh Bình lên gần 1,5 tỷ đồng/m²: Không đơn thuần là nhầm lẫn

Theo chuyên gia pháp lý, cơ quan chức năng cần xác minh nguyên nhân thực sự dẫn đến việc nhiều người cùng đưa ra mức giá cao bất thường trong một phiên đấu giá.

Phiên đấu giá 70 lô đất ở thuộc dự án đầu tư xây dựng hạ tầng khu đấu giá đất ở tại xã Lý Nhân, tỉnh Ninh Bình đang thu hút sự chú ý từ dư luận. Bởi có đến 11 lô đất trúng đấu giá cao bất thường từ 850 triệu đồng - 1,468 tỷ đồng/m², trong khi giá khởi điểm chỉ từ 7,9 đến 9,6 triệu đồng/m².

90.jpg
Khu đất đấu giá.

Phó Đức Nam xin kết hôn trong tù: Chuyên gia pháp lý nói gì?

Nói lời sau cùng tại tòa, Mr Pips Phó Đức Nam xin được hưởng khoan hồng, xin mức án 30 năm tù thay vì chung thân. Bị cáo cũng xin được kết hôn trong tù.

Chiều 8/11, phiên tòa xét xử bị cáo Phó Đức Nam (tức Mr Pips), Nguyễn Hòa Bình (tức Shark Bình) cùng 186 bị cáo kết thúc phần tranh luận.

Nói lời sau cùng, Mr Pips Phó Đức Nam gây chú ý khi gửi lời xin lỗi tới tất cả bị hại. Bị cáo trình bày với HĐXX mong muốn được khắc phục hậu quả sớm nhất. Bị cáo đề nghị được hưởng khoan hồng, xin mức án 30 năm tù thay vì chung thân như Viện kiểm sát đề nghị.