Bí ẩn thành phố cổ Marsmanda trên Con đường Tơ lụa được hé lộ

10/12/2025 08:14

Các nhà khảo cổ phát hiện thành phố Marsmanda, từng nhộn nhịp buôn bán sắt và hàng hóa quý giá, nằm sâu trong vùng núi Uzbekistan.

Tâm Anh (theo Smithsonianmag, All Thats Interesting)

Khám phá thành phố cổ 5.000 năm tuổi gần Harish, Israel

Khi đến vùng núi Uzbekistan vào năm 2011, các nhà khảo cổ học hy vọng tìm thấy bằng chứng về người dân thời Đồ đồng đã sống ở khu vực này khoảng 4.000 năm trước. Tuy nhiên, họ tìm thấy nhiều hiện vật, bao gồm nhiều đồ gốm sứ có niên đại từ thế kỷ 8 - 11. Ảnh: Michael Frachetti.

Những hiện vật trên có niên đại từ thời Con đường Tơ lụa - một mạng lưới các tuyến đường thương mại kết nối khu vực Viễn Đông với châu Á, châu Âu cho đến giữa thế kỷ 15. Ảnh: Michael Frachetti.

Mới đây, các nhà nghiên cứu cho hay đã phát hiện ra bằng chứng về một thành phố "thất lạc" trên Con đường Tơ lụa tại khu vực trên. Đó là một đô thị được gọi là Marsmanda - địa điểm mà các chuyên gia đã không thể tìm thấy trong nhiều thập kỷ. Ảnh: SAIE lab/J. Berner/M. Frachetti.

Bằng cách sử dụng công nghệ LiDAR và các kỹ thuật khảo cổ học truyền thống, các nhà khảo cổ học tin rằng đã phát hiện ra thành phố Marsmanda trên Con đường Tơ lụa tọa lạc ở độ cao khoảng 2.000m so với mực nước biển thuộc vùng núi Uzbekistan. Ảnh: Michael Frachetti.

Mặc dù Marsmanda xuất hiện trong các văn bản Ả Rập có từ thế kỷ thứ 10, nơi được ca ngợi là nơi sản xuất tiên tiến các sản phẩm sắt và vũ khí quý giá, vị trí của thành phố này là một ẩn số lớn suốt nhiều năm. Ảnh: Simon Norfolk.

Nhà địa lý Ả Rập sống vào thế kỷ thứ 10, Ibn Hawqal đã mô tả Marsmanda là một "thành phố miền núi lạnh lẽo, không có vườn tược hay vườn nho", nhưng lại có "những đồng cỏ và bãi chăn thả gia súc tươi tốt, với những bông hoa nở rộ và những địa điểm tuyệt vời để dạo chơi". Ibn Hawqal cũng lưu ý rằng, Marsmanda thu hút người dân từ "những nơi xa xôi" nhờ vào các sản phẩm được làm từ sắt, thép. Ảnh: Simon Norfolk.

Các nhà khảo cổ học nghi ngờ rằng, Marsmanda (hay còn gọi Tugunbulak) từng nhộn nhịp nhất vào những tháng mùa Hè, khi người dân tận dụng thời tiết ôn hòa để lên núi, gặp gỡ mọi người và buôn bán. Ảnh: Simon Norfolk.

Tại di chỉ này, các nhà khảo cổ đã phát hiện bằng chứng về những xưởng sắt từng rất thịnh vượng, cũng như các hiện vật như đồ trang sức, đồ gốm và hạt cườm. Ảnh: Simon Norfolk.

Các nhà sử học từ lâu cho rằng, Con đường Tơ lụa uốn lượn qua các thành phố, vùng đất thấp. Tuy nhiên, phát hiện tại Marsmanda cho thấy mạng lưới thương mại này đã mở rộng lên tận vùng núi. Ảnh: uzdaily.uz.

Theo các nhà nghiên cứu, khu định cư ở Marsmanda có thể đã bị bỏ hoang vào khoảng năm 1050. Nguyên nhân khiến dân cư rời khỏi nơi này có thể là vì hạn hán, thiên tai, nạn chặt phá rừng... Các chuyên gia cần nghiên cứu kỹ hơn để làm sáng tỏ bí ẩn về sự suy tàn của thành phố cổ xưa này. Ảnh: fdecomite / CC BY 2.0.