Hoạt động khắc phục hậu quả thiên tai, gia cố hạ tầng thủy lợi cấp bách luôn đòi hỏi tính khẩn trương về mặt thời gian nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản của cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, song hành cùng yêu cầu tiến độ, việc bảo đảm hiệu quả kinh tế và tính nghiêm túc trong công tác thương thảo giá đối với các gói thầu chỉ định thầu rút gọn vẫn là bài toán thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận xã hội, đặc biệt trong công tác quản lý đầu tư công.
Mới đây, tại xã Bắc Ruộng, tỉnh Lâm Đồng, một dự án thủy lợi mang tính khắc phục khẩn cấp đã hoàn thành quy trình chỉ định thầu gói thầu xây lắp với tỷ lệ tiết kiệm nguồn vốn nhà nước ở mức khoảng 1,7%.
Cụ thể, ngày 13/05/2026, Văn phòng HĐND và UBND xã Bắc Ruộng đã ban hành Quyết định số 77/QĐ-VP về việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu gói thầu số 2: Xây lắp toàn bộ công trình, thuộc dự án Khắc phục, nạo vét, gia cố bờ bao kênh tiêu suối Rập Rằng. Theo văn bản pháp lý này, đơn vị được lựa chọn để thực hiện gói thầu là Công ty Cổ phần Xây dựng phát triển Vinaly. Hình thức lựa chọn nhà thầu được áp dụng là chỉ định thầu rút gọn, với loại hợp đồng trọn gói và thời gian triển khai thi công trong vòng 45 ngày (bao gồm cả ngày nghỉ và ngày lễ).
Giá trúng thầu được phê duyệt chính thức là 1.567.381.290 đồng. Đối chiếu với Kế hoạch lựa chọn nhà thầu đã được phê duyệt trước đó tại Quyết định số 759/QĐ-UBND ngày 07/05/2026 của UBND xã Bắc Ruộng, giá dự toán của gói thầu xây lắp này được xác định là 1.594.851.696 đồng. Như vậy, thông qua quy trình thương thảo và chỉ định thầu rút gọn, giá trị tiết kiệm ngân sách tuyệt đối mà chủ đầu tư đạt được cho công quỹ là 27.470.406 đồng, tương ứng với tỷ lệ giảm giá đạt khoảng 1,72%.
Xét về chuỗi mốc thời gian thiết lập hồ sơ pháp lý, công tác chuẩn bị đầu tư và lựa chọn nhà thầu tại xã Bắc Ruộng đã được triển khai với tốc độ nhanh chóng. Trước đó, vào ngày 06/05/2026, UBND xã Bắc Ruộng mới ban hành Quyết định số 755/QĐ-UBND phê duyệt Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng dự án với nguồn vốn từ nguồn tỉnh bổ sung có mục tiêu năm 2025 nhằm giải quyết hậu quả thiên tai. Chỉ một ngày sau, ngày 07/05/2026, Kế hoạch lựa chọn nhà thầu gồm 3 gói thầu thành phần đã được thông qua. Đến ngày 13/05/2026, kết quả chỉ định thầu xây lắp đã chính thức hoàn thành bằng Quyết định số 77/QĐ-VP.
Tốc độ xử lý hồ sơ thần tốc này hoàn toàn phù hợp với tính chất cấp bách của công trình chống thiên tai theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, con số tiết kiệm 1,72% đối với một gói thầu có giá trị hơn 1,59 tỷ đồng dưới hình thức chỉ định thầu vẫn khiến dư luận quan tâm tìm hiểu về hiệu quả tối ưu hóa chi phí đầu tư.
Về năng lực của đơn vị được giao thầu, dữ liệu trích xuất từ Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp cho thấy Công ty Cổ phần Xây dựng phát triển Vinaly (có mã số thuế 3401070962, đăng ký địa chỉ trụ sở tại số 140 Trần Hưng Đạo, xã Tánh Linh, tỉnh Lâm Đồng) là một doanh nghiệp có lịch sử hoạt động từ năm 2014. Dữ liệu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy lịch sử đấu thầu của doanh nghiệp này từng tham gia và trúng 15/15 gói thầu. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm liên danh) khoảng 27.535.847.391 đồng.
Phân tích dưới góc nhìn pháp lý và công tác quản lý tài chính công, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã tạo cơ chế thông thoáng, cho phép áp dụng chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu ngăn chặn hoặc khắc phục ngay hậu quả do thiên tai gây ra nhằm rút ngắn tối đa thủ tục hành chính. Luật sửa đổi số 57/2024/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý này để đảm bảo tính linh hoạt cho chính quyền cơ sở.
Dẫu vậy, tại các điều khoản hướng dẫn chi tiết quy trình chỉ định thầu rút gọn của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, cơ quan soạn thảo pháp luật vẫn nhấn mạnh nghĩa vụ của chủ đầu tư trong giai đoạn hoàn thiện hợp đồng là phải tiến hành thương thảo về giá, bảo đảm giá đề nghị trúng thầu đạt tính tiết kiệm và hiệu quả kinh tế cao nhất.
HÌNH THỨC CHỈ ĐỊNH THẦU – DANH MỤC ÁP DỤNG VÀ RÀO CẢN PHÁP LÝ CHI TIẾT
Hình thức chỉ định thầu được quy định nghiêm ngặt tại Điều 23 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi bởi Luật số 57/2024 và Luật số 90/2025). Đây là hình thức lựa chọn nhà thầu đặc thù, chỉ được áp dụng trong các trường hợp giới hạn nhằm đảm bảo tính cấp bách hoặc tính chuyên biệt của gói thầu. Cụ thể, luật cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cấp bách nhằm bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia; khắc phục sự cố thiên tai, hỏa hoạn; hoặc các gói thầu duy trì hoạt động của cơ sở y tế trong trường hợp cấp bách.
Chi tiết hơn, Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã cụ thể hóa các nhóm trường hợp này. Nhóm đầu tiên là các gói thầu có yêu cầu cấp bách, khẩn cấp như: ngăn chặn nguy hại đến tính mạng và tài sản cộng đồng; gói thầu mua thuốc, thiết bị y tế để cấp cứu người bệnh; hoặc phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh theo chỉ đạo. Đặc biệt, trong bối cảnh năm 2026, Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 78 về việc áp dụng chỉ định thầu đối với gói thầu sửa chữa, cải tạo trụ sở làm việc, nhà lưu trú công vụ cho cán bộ, công chức cấp tỉnh, cấp xã để phục vụ việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy nhà nước.
Về hạn mức giá, khoản 4 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định chỉ định thầu áp dụng cho gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án có giá không quá 500 triệu đồng. Đối với các gói thầu thuộc dự án, hạn mức là không quá 800 triệu đồng cho dịch vụ tư vấn và không quá 02 tỷ đồng cho các gói thầu phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp. Ngoài ra, các gói thầu có tính chất đặc thù về công nghệ, bản quyền hoặc chỉ có duy nhất một nhà thầu có khả năng thực hiện cũng thuộc phạm vi áp dụng chỉ định thầu.
Tuy nhiên, việc áp dụng chỉ định thầu thông thường phải đáp ứng đủ 03 điều kiện tại khoản 2 Điều 79 Nghị định 214/2025/NĐ-CP: Có kế hoạch lựa chọn nhà thầu được duyệt; có kế hoạch bố trí vốn (trừ đấu thầu trước); và có dự toán được phê duyệt
