Arizona thành “thung lũng chip AI”, trả giá cực đắt

17/05/2026 12:05

Arizona đang hút hơn 200 tỷ USD đầu tư bán dẫn và AI, nhưng phía sau “giấc mơ chip” là áp lực nước, điện và môi trường giữa sa mạc nóng nhất nước Mỹ.

Thiên Trang (TH)

Anthropic kiện Bộ chiến tranh và hơn chục cơ quan, lãnh đạo Mỹ

Arizona đang trải qua cuộc lột xác chưa từng có khi từ một bang nổi tiếng với nông nghiệp, khai khoáng và khí hậu sa mạc trở thành “thủ phủ chip AI” mới của Mỹ, nơi hơn 75 công ty bán dẫn cùng hàng loạt dự án trị giá trên 200 tỷ USD đang đổ bộ để phục vụ cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu.

Phoenix, trung tâm kinh tế lớn nhất bang Arizona, hiện được ví như “Thung lũng Silicon mới” khi các tuyến đường mang tên Processor Avenue hay Transistor Road liên tục xuất hiện quanh những siêu tổ hợp sản xuất chip của Intel, TSMC và nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn khác.

Động lực lớn nhất cho làn sóng bùng nổ này đến từ Đạo luật CHIPS và Khoa học của Mỹ, chương trình trị giá 52,7 tỷ USD nhằm kéo ngành bán dẫn quay trở lại nước Mỹ sau cuộc khủng hoảng thiếu chip toàn cầu hậu đại dịch COVID-19 và giảm phụ thuộc vào châu Á.

Trong đó, TSMC đang trở thành tâm điểm khi triển khai khoản đầu tư lên tới 165 tỷ USD tại Mỹ, chủ yếu tập trung ở Phoenix để sản xuất GPU AI cho Nvidia, còn Intel cũng rót hơn 32 tỷ USD xây dựng các nhà máy mới phục vụ chip AI và gaming thế hệ tiếp theo.

Sự bùng nổ của ngành chip giúp Arizona tạo ra hàng chục nghìn việc làm với hơn 33.000 lao động đang hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn, đồng thời kéo theo hàng loạt trường đại học mở chương trình đào tạo kỹ sư AI và bán dẫn nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực khổng lồ trong tương lai.

Tuy nhiên, phía sau “cơn sốt vàng AI” là những lo ngại ngày càng lớn về môi trường khi các nhà máy bán dẫn tiêu thụ lượng nước khổng lồ giữa vùng sa mạc hạn hán nghiêm trọng, riêng một nhà máy của TSMC đã dùng khoảng 4,75 triệu gallon nước mỗi ngày, tương đương nhu cầu của hơn 14.000 hộ gia đình.

Không chỉ nước, ngành chip còn bị chỉ trích vì sử dụng nhiều hóa chất độc hại như PFAS – nhóm “hóa chất vĩnh cửu” có nguy cơ gây ung thư và ô nhiễm môi trường lâu dài, trong khi điện năng tiêu thụ tăng mạnh cũng khiến Arizona đối mặt áp lực năng lượng giữa bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Dù còn nhiều tranh cãi, giới phân tích cho rằng Arizona vẫn sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong tham vọng AI của Mỹ, nhưng thành phố sa mạc này cũng đang trở thành biểu tượng rõ nét cho bài toán đánh đổi giữa công nghệ, việc làm và tài nguyên môi trường trong kỷ nguyên chip AI.