Đầu tư công thông qua mạng lưới đấu thầu quốc gia luôn được xem là đòn bẩy quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong việc kiến tạo cơ sở hạ tầng giao thông tại các địa phương. Để đảm bảo nguồn vốn ngân sách nhà nước được sử dụng một cách minh bạch, hiệu quả, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (cùng các luật sửa đổi, bổ sung liên quan) và Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã thiết lập hành lang pháp lý vô cùng chặt chẽ. Nguyên tắc tối thượng của hoạt động đấu thầu là Cạnh tranh, Công bằng, Minh bạch, Hiệu quả kinh tế và Trách nhiệm giải trình.
Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực tối ưu hóa từng đồng vốn ngân sách, đặc biệt tại cấp cơ sở hạ tầng nông thôn, các gói thầu sử dụng nguồn vốn sự nghiệp kinh tế tại cấp xã đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận về tính hiệu quả. Tại tỉnh Đồng Tháp, việc Phòng Kinh tế xã An Long hoàn tất quá trình lựa chọn nhà thầu cho dự án Sửa chữa, nâng cấp cầu ranh Phú Ninh - An Phong vừa qua là một ví dụ điển hình cho việc thượng tôn pháp luật, tuân thủ quy định về đấu thầu.
Căn cứ theo hồ sơ pháp lý được công khai, ngày 22/4/2026, Trưởng phòng Kinh tế xã An Long đã ký Quyết định số 12/QĐ-KT phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu đối với dự án Sửa chữa, nâng cấp cầu ranh Phú Ninh - An Phong. Theo kế hoạch được duyệt, gói thầu này sử dụng nguồn vốn từ ngân sách xã (vốn sự nghiệp kinh tế) và áp dụng hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" để tìm kiếm đơn vị thi công.
Chỉ sáu ngày sau đó, vào ngày 28/4/2026, Trưởng phòng Kinh tế xã An Long tiếp tục ký Quyết định số 13/QĐ-KT phê duyệt kết quả chỉ định thầu. Đơn vị được chọn là Trung tâm Bảo dưỡng công trình xây dựng Đồng Tháp. Quyết định nêu rõ, giá trị trúng thầu (giá chỉ định) là 1.351.141.000 đồng. Gói thầu này được triển khai theo loại hình hợp đồng trọn gói với thời gian thực hiện kéo dài 90 ngày kể từ ngày hợp đồng chính thức có hiệu lực.
Đối chiếu với giá dự toán gói thầu được phê duyệt ban đầu là 1.351.141.000 đồng, mức giá trúng thầu hoàn toàn trùng khớp. Điều này đồng nghĩa với việc tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước tại dự án này dừng lại ở mức 0 đồng (tương ứng 0%).
Hệ thống dữ liệu cho thấy Trung tâm Bảo dưỡng công trình xây dựng Đồng Tháp (Mã số thuế: 1201709140) là một tổ chức có trụ sở tại ấp Ngãi Lợi, xã Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp. Trong giai đoạn chuyển giao sắp xếp lại đơn vị hành chính từ ngày 01/7/2025, việc các đơn vị sự nghiệp cấp tỉnh trực tiếp tham gia thi công các công trình hạ tầng tại cấp xã cho thấy sự kết nối linh hoạt về mặt kỹ thuật trên địa bàn địa phương.
Trung tâm Bảo dưỡng công trình xây dựng Đồng Tháp cũng sở hữu thành tích đáng chú ý. Thống kê dữ liệu trên mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, tính đến thời điểm hiện tại, nhà thầu này đã tham gia và trúng cả 9/9 gói. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm cả tư cách độc lập và liên danh) đạt mức khoảng 4.375.840.000 đồng.
Trao đổi về vấn đề này, Chuyên gia đấu thầu Lê Tấn Việt phân tích: "Theo điểm m khoản 1 Điều 23 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, đối với gói thầu xây lắp thông thường, hạn mức được phép áp dụng chỉ định thầu không được vượt quá 01 tỷ đồng. Bất kỳ gói thầu xây lắp nào có giá trị lớn hơn 1 tỷ đồng đều phải ưu tiên tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng để đảm bảo tính cạnh tranh minh bạch. Tuy nhiên, pháp luật cũng rất linh hoạt. Việc chỉ định thầu cho gói xây lắp trên 1 tỷ đồng vẫn được phép thực hiện nếu dự án đó rơi vào tình huống cấp bách".
Phân tích sâu hơn dựa trên Nghị định 214/2025/NĐ-CP, Chuyên gia Lê Tấn Việt cho biết, Điều 78 của Nghị định đã quy định rõ các trường hợp được coi là cấp bách, chẳng hạn như công trình cần triển khai ngay để tránh gây nguy hại đến tính mạng, tài sản của cộng đồng dân cư. "Nếu hiện trạng cầu ranh Phú Ninh - An Phong bị xuống cấp trầm trọng, có nguy cơ sụp đổ, đe dọa trực tiếp đến an toàn giao thông của người dân, thì việc Phòng Kinh tế xã An Long áp dụng quy trình chỉ định thầu rút gọn là phù hợp cơ sở pháp lý, đáp ứng kịp thời nhu cầu dân sinh" - vị chuyên gia nhấn mạnh.
QUY ĐỊNH VỀ CHỈ ĐỊNH THẦU VÀ YÊU CẦU TIẾT KIỆM TRONG ĐẦU TƯ CÔNG
Để đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế trong hoạt động đấu thầu, pháp luật hiện hành quy định rất chặt chẽ về các trường hợp và hạn mức được phép áp dụng hình thức chỉ định thầu. Báo Tri Thức và Cuộc Sống trích dẫn một số quy định cụ thể như sau:
1. Về hạn mức chỉ định thầu thông thường: Căn cứ điểm m khoản 1 Điều 23 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, hình thức chỉ định thầu được áp dụng đối với:
"Gói thầu thuộc dự toán mua sắm có giá gói thầu trong hạn mức từ trên 50 triệu đồng đến 100 triệu đồng; gói thầu thuộc dự án đầu tư của doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp do doanh nghiệp nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và dự án đầu tư theo Luật Đầu tư công, bao gồm: gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn có giá gói thầu trong hạn mức không quá 500 triệu đồng, gói thầu phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp có giá gói thầu trong hạn mức không quá 01 tỷ đồng." (Như vậy, đối với gói thầu xây lắp thông thường trên 1 tỷ đồng, việc đấu thầu rộng rãi là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo cạnh tranh, trừ các trường hợp đặc biệt, cấp bách).
2. Về các trường hợp chỉ định thầu do yêu cầu cấp bách, khẩn cấp: Căn cứ Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/8/2025 của Chính phủ, các gói thầu có yêu cầu cấp bách, khẩn cấp được phép áp dụng chỉ định thầu, trong đó bao gồm:
"c) Gói thầu cần triển khai ngay để tránh gây nguy hại đến tính mạng và tài sản của cộng đồng dân cư trên địa bàn hoặc để không ảnh hưởng nghiêm trọng đến công trình liền kề;" "d) Gói thầu cấp bách cần triển khai nhằm mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia, biên giới quốc gia, hải đảo;"
3. Về yêu cầu thương thảo giá, đảm bảo tỷ lệ tiết kiệm: Ngay cả khi áp dụng quy trình chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu cấp bách, pháp luật vẫn đặt ra yêu cầu về tính hiệu quả kinh tế. Cụ thể, tại điểm b khoản 3 Điều 79 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định rõ:
"Trong quá trình hoàn thiện hợp đồng, chủ đầu tư và nhà thầu thương thảo về giá, bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả kinh tế; đối với gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu theo quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 của Nghị định này, chủ đầu tư và nhà thầu thương thảo về giá, bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu."