Sáng 21/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống bên hành lang Quốc hội, ĐBQH, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện ĐH Y Hà Nội đã chia sẻ nhiều trăn trở về những thách thức của hệ thống y tế hiện nay, từ cơ chế tự chủ bệnh viện, chất lượng khám chữa bệnh, y tế dự phòng đến nhân lực và bảo đảm thuốc, vật tư y tế. “Những vấn đề tôi đề cập chưa thực sự tìm được lối đi để ngành Y tế Việt Nam phát triển bền vững và tường minh”, ông Hiếu nói.

Tự chủ bệnh viện

Theo ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu, nhiều cơ sở y tế gặp khó khăn trong việc triển khai cơ chế tự chủ, chưa tối ưu hóa nguồn lực và dịch vụ theo hướng lấy người bệnh làm trung tâm. Đồng thời, sự chênh lệch lớn về chỉ số sức khỏe và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu giữa các vùng miền vẫn còn tồn tại, làm giảm sự công bằng trong bảo vệ sức khỏe nhân dân.

“Tôi xin đề xuất ở các bệnh viện (BV) tuyến huyện, các BV chuyên ngành lao, truyền nhiễm, sức khoẻ tâm thần... các địa phương vẫn duy trì tỷ lệ chi thường xuyên cho y tế tăng theo thời gian”, ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu nói.

ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu cho hay, nói như vậy không có nghĩa là trở về thời bao cấp. Mà các bệnh viện phải có KPI về phát triển kỹ thuật mới, giảm tỷ lệ chuyển tuyến, tăng số lượng bác sĩ chuyên khoa, giảm tỷ lệ biến chứng trong điều trị đặc biệt là nhiễm khuẩn bệnh viện ... trong dự toán khi cấp ngân sách hàng năm.

Cùng với đó, khuyến khích phát triển dịch vụ cho những người có điều kiện để tăng cường chất lượng khám chữa bệnh, cải thiện thái độ chăm sóc của nhân viên y tế và có nguồn tài chính để đầu tư trang thiết bị, nâng cao đời sống người lao động.

Quá tải tại các BV tư, tình huống chưa từng có

ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu cho hay, chênh lệch trình độ chuyên môn có xu hướng ngày càng tăng dẫn tới quá tải tại các BV lớn, thậm chí là BV tư, một tình huống chưa hề có trước đây. Tỷ lệ % tiền từ túi người dân dành cho việc chăm sóc sức khoẻ không thể giảm xuống. Vấn đề này cần một giải pháp đồng bộ theo nhiều góc tiếp cận.

Đơn cử việc lạm dụng chỉ định làm các xét nghiệm cận lâm sàng, chụp chiếu và cả các phẫu thuật, thủ thuật đang là nỗi lo lắng, bức xúc của người dân.

“Chúng ta phải có chế tài đặc biệt trong lĩnh vực tương đối chuyên sâu phức tạp này. Theo tôi, các Hội chuyên ngành cần đóng vai trò quyết định như thông lệ trên thế giới. Các hướng dẫn chuyên khoa phải được tuân thủ chặt chẽ. Hậu kiểm và phân xử tai biến y khoa sẽ là phương tiện bảo đảm hoạt động chuyên môn đi đúng quỹ đạo”, ông Hiếu nói.

Theo ông Hiếu, cải cách và phát triển các hình thức BHYT phân theo mức đóng và khuyến khích các loại hình bảo hiểm khác đóng vai trò quan trọng, nhằm giảm sử dụng tiền túi của người dân trong việc khám chữa bệnh.

Cùng với đó, có thể phân vùng trong quy hoạch y tế chuyên sâu. Không đầu tư dàn trải, như không khuyến khích bệnh viện nào cũng triển khai ghép tạng để đạt hạng đặc biệt mà nên quy hoạch mỗi vùng một trung tâm y khoa lớn. Giai đoạn này có thể là 3 miền (Bắc - Trung - Nam), sau đó tăng lên 5 vùng (Bắc Trung bộ, Nam Trung Bộ)...

Y tế dự phòng còn chưa nhiều đổi mới, tăng quá tải bệnh viện

Theo ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu, Y tế Dự phòng còn chưa nhiều đổi mới, nhiều bệnh phát hiện giai đoạn muộn, quản lý bệnh mạn tính chưa tốt, dịch bệnh vẫn dễ lan rộng... dẫn đến tăng quá tải bệnh viện, tỷ lệ tử vong cao và tốn kém chi phí nguồn lực của xã hội.

Một bước đột phá là chủ trương khám sức khoẻ định kỳ cho toàn dân, các địa phương đang triển khai mạnh mẽ, Bộ Y tế cũng chuẩn bị ban hành hướng dẫn khám sức khoẻ định kỳ, nhưng tính hiệu quả cần phải đặt lên đầu tiên, tránh tình trạng khám sức khoẻ "qua quýt" cho người lao động hiện nay.

Việc tổ chức khám cần được thiết kế phù hợp theo từng nhóm đối tượng, dựa trên độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp, cũng như tình trạng bệnh nền, nhằm cá thể hóa việc phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe.

Cụ thể, với các đối tượng như người lao động, quân nhân, viên chức ... đã được khám theo luật định từ nhiều năm nay cần siết chặt chuyên môn, số hoá dữ liệu đề ra các quy định chặt chẽ hơn về chất lượng khám sức khoẻ định kỳ. Tiêu chuẩn đơn giản nhất là cơ sở khám sức khỏe phải lưu trữ được thông tin trên EMR và tiến tới là sổ khám bệnh điện tử.

Đối với nhóm người có bệnh mạn tính đang theo dõi tại bệnh viện địa phương nên giao luôn cho cơ sở y tế này quy định khám toàn thể 6 tháng /1 lần để bảo đảm phát hiện các bệnh khác hoặc biến chứng của bệnh nền tiến triển.

Với người lớn tuổi, hầu như đều có bệnh mạn tính tăng huyết áp, mỡ máu, đái tháo đường, COPD hay bệnh tâm, thần kinh... Chính vì vậy cần mở rộng nhóm khám bệnh định kỳ này cho đến khi đạt 100% người trên 60 tuổi (nữ) và 62 tuổi (nam) được khám định kỳ tại bệnh viện theo thẻ BHYT.

Cuối cùng là nhóm dưới 18 tuổi và lao động tự do chưa đến tuổi già. Với nhóm này, cần thiết kế các gói khám tập trung vào việc phát hiện sớm các bệnh bẩm sinh hoặc bệnh thường gặp như sỏi thận, bệnh tuyến giáp, u xơ tử cung… Qua đó sàng lọc, phát hiện bệnh để chuyển về các bệnh viện địa phương quản lý lâu dài. Đối với những người hoàn toàn khỏe mạnh, có thể áp dụng cơ chế cấp phiếu (voucher) khám sức khỏe định kỳ mỗi năm một lần tại các cơ sở y tế, theo tiêu chuẩn do Bộ Y tế quy định.

Cần rà soát chất lượng kỳ thi tốt nghiệp bác sĩ ở tất cả các trường Y

ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu nêu thực tiễn thiếu hụt nhân lực ở một số địa phương khó khăn, đặc biệt là tuyến cơ sở. Sự thiếu hụt cả về số lượng và chất lượng, không đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu.

“Sắp tới khi chủ trương quản lý đầu ra (sát hạch lấy giấy phép hành nghề) chúng ta sẽ bất ngờ với chất lượng đào tạo chênh lệch giữa các trường đại học. Cần chấn chỉnh ngay từ bây giờ nếu không sẽ quá muộn, vì đến sang năm kỳ sát hạch đầu tiên sẽ chính thức được thực hiện. Bộ Y Tế cùng Bộ GD&ĐT cần rà soát chất lượng kỳ thi tốt nghiệp bác sĩ ở tất cả các trường Y trên toàn quốc”, ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu kiến nghị.

Song song với đó, theo ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu, nên có chế độ hỗ trợ học phí, học bổng để thu hút người học nghề Y, đặc biệt là điều dưỡng, nữ hộ sinh, kỹ thuật viên... đang rất thiếu hụt hiện nay. Ông đã nhiều lần đề xuất bác sĩ nội trú cần có lương, đóng bảo hiểm xã hội ngay từ khi nhập học vì họ đã tốt nghiệp bác sĩ và thực sự đóng góp trong việc chăm sóc sức khoẻ người dân.

Còn đối với vùng sâu vùng xa, rất cần chế độ đãi ngộ đặc biệt cho nhân viên y tế. Chỉ có cách đó y tế cơ sở ở những nơi đặc biệt khó khăn mới có cơ may chuyển mình.

Bổ sung thông tư để bệnh viện được mua trực tiếp thuốc, trang thiết bị

Sau khi Luật Đấu thầu 2023 có hiệu lực với nhiều điểm mới về mua sắm tập trung, đàm phán giá và lựa chọn nhà thầu, việc đấu thầu đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, theo ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu, cũng cần lưu ý đến các biến động lớn của thị trường dược phẩm, trang thiết bị y tế toàn cầu (chiến tranh, tỷ giá, nguồn nguyên liệu…)

Nếu cơ chế giá không đủ linh hoạt, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc duy trì cung ứng, dẫn đến tình trạng một số gói thầu không thu hút được nhà cung cấp tham gia, thực tế đã xảy ra trong thời gian vừa qua.

Theo ông, với các thuốc, vật tư y tế đã được cấp phép lưu hành, có nhiều nhà cung cấp và giá đã được kê khai ổn định, Bộ Y tế có thể cho phép các cơ sở y tế chủ động lựa chọn đàm phán và ký kết hợp đồng, hoặc tham gia cơ chế đàm phán giá tập trung. Cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để cập nhật, theo dõi và so sánh giá giữa các cơ sở và trong khu vực ASEAN.

Ngoài ra, công nghệ thông tin cũng giúp việc nắm vững tình hình sử dụng cũng như các vấn đề phát sinh (khả năng cung cấp, tác dụng phụ, xu hướng sử dụng theo thời gian…). Từ đó cơ quan cấp phép biết được những thuốc nào quan trọng, thiết yếu và những phát kiến mới để nhanh chóng cấp phép lưu hành tại Việt Nam.

Cuối cùng, rất nên bổ sung các thông tư hướng dẫn để bệnh viện có thể mua trực tiếp thuốc, trang thiết bị từ các công ty gốc không qua các công ty trung gian, giảm chi phí và tăng cường tiếp cận với các phương pháp tiên tiến mới nhất, đặc biệt những thuốc hiếm ví dụ như giải độc tố do ngộ độc, rắn cắn ...

“Nếu triển khai tốt các giải pháp này, tình trạng thiếu thuốc, vật tư tiêu hao, trang thiết bị tại các cơ sở công lập có thể được cải thiện đáng kể, đồng thời giảm chi phí và thời gian dành cho các quy trình đấu thầu lặp lại nhiều lần trong năm”, ông Hiếu nói.

​