Nga yêu cầu Thổ Nhĩ Kỳ giải trình việc chuyển vũ khí cho Ukraine
Hãng tin RBC (Nga) ngày 18/9 dẫn lời Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Grushko cho biết, Moscow đang chờ Thổ Nhĩ Kỳ giải trình về khả năng cho một lượng lớn vũ khí do Mỹ sản xuất được chuyển từ kho dự trữ của Thổ Nhĩ Kỳ sang Ukraine.
“Thông tin này đã được biết đến rộng rãi. Chúng tôi đã nêu tất cả câu hỏi với phía Thổ Nhĩ Kỳ và đang chờ câu trả lời cùng những giải thích thích hợp” - Ông Grushko nói với báo giới.
Trước đó, Bộ Ngoại giao Mỹ đã thông báo với Quốc hội về ý định cho phép Thổ Nhĩ Kỳ tái xuất khẩu sang Ukraine 70 tên lửa M39 ATACMS, 12 hệ thống pháo phản lực phóng loạt M270 MLRS, hơn 2.500 rocket M26 và 47.000 quả đạn pháo chùm.
Toàn bộ số vũ khí trên hiện nằm trong kho dự trữ của Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, do chúng được sản xuất tại Mỹ, Ankara không thể tự quyết định chuyển giao cho một nước thứ ba mà phải nhận được sự chấp thuận của Washington. Bộ Ngoại giao Mỹ đã gửi các tài liệu liên quan lên Quốc hội vào ngày 3/8, mở đường cho quá trình xem xét kế hoạch tái xuất khẩu.
Tên lửa ATACMS trong một cuộc tập trận chung gữa Mỹ và Hàn Quốc. Ảnh: Bộ Quốc phòng Hàn Quốc.
Phía Mỹ lập luận rằng việc chuyển giao này phù hợp với lợi ích an ninh của Washington. Theo đó, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ có cơ hội cắt giảm kho vũ khí đã cũ, trong khi Ukraine được bổ sung năng lực quân sự trong cuộc xung đột với Nga.
Đáng chú ý nhất trong danh sách là tên lửa M39 thuộc hệ thống ATACMS và các bệ phóng M270 MLRS. Bên cạnh đó, số lượng 47.000 quả đạn pháo chùm cũng đặc biệt lớn, khiến kế hoạch chuyển giao lập tức thu hút sự chú ý của Moscow.
Hiện chưa có thông tin xác nhận số vũ khí này đã thực sự rời khỏi kho của Thổ Nhĩ Kỳ. Động thái của Bộ Ngoại giao Mỹ mới liên quan đến việc cho phép tái xuất khẩu. Tuy nhiên, Nga muốn làm rõ ai là bên khởi xướng kế hoạch, thời điểm dự kiến chuyển giao cũng như phương thức đưa vũ khí tới Ukraine.
Moscow nhiều lần tuyên bố việc các quốc gia phương Tây tiếp tục cung cấp vũ khí cho Kiev là không thể chấp nhận. Nga cho rằng dòng viện trợ quân sự này không giúp giải quyết xung đột mà chỉ kéo dài giao tranh và khiến tình hình leo thang.
Nga cũng từng trực tiếp kêu gọi Thổ Nhĩ Kỳ không tham gia vào điều mà Moscow gọi là “chính sách mang tính phá hoại” của phương Tây. Quan hệ Nga – Thổ Nhĩ Kỳ vốn mang tính đặc biệt: hai nước vừa hợp tác sâu rộng về năng lượng, thương mại và ngoại giao, vừa tồn tại bất đồng trong nhiều vấn đề khu vực, nhất là cuộc xung đột tại Ukraine.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova trước đó cảnh báo kế hoạch chuyển vũ khí Mỹ từ Thổ Nhĩ Kỳ sang Ukraine có thể “làm xói mòn lòng tin lẫn nhau”. Theo bà, Moscow chưa rõ bên nào khởi xướng phương án tái xuất khẩu, quá trình này bắt đầu từ khi nào và số vũ khí sẽ được chuyển cho Kiev bằng cách nào.
Điện Kremlin đồng thời chỉ ra điều mà Moscow coi là sự mâu thuẫn trong chính sách của Mỹ: Washington nói về việc thúc đẩy giải pháp cho cuộc xung đột nhưng vẫn tìm cách mở rộng nguồn cung vũ khí cho Ukraine.
AFP: Thổ Nhĩ Kỳ gửi tới Moscow một kế hoạch bí mật
Trong lúc vấn đề vũ khí chưa được Ankara giải thích công khai, hãng tin AFP dẫn lời một nhà ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ giấu tên tiết lộ, Ankara đã gửi cho Nga và Ukraine dự thảo kế hoạch nhằm chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền ở Biển Đen.
Đây có thể được xem là một kế hoạch bí mật, bởi nội dung văn kiện chưa được phía Thổ Nhĩ Kỳ chính thức công bố và thông tin ban đầu chỉ xuất hiện thông qua một nguồn tin ngoại giao không nêu tên.
“Chúng tôi đã chia sẻ với Nga và Ukraine dự thảo bản ghi nhớ nhằm tìm kiếm giải pháp cho vấn đề các cuộc tấn công đang diễn ra ở Biển Đen”, nhà ngoại giao nói.
AFP cho biết, Ankara đã gửi cho Nga và Ukraine dự thảo kế hoạch nhằm chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền ở Biển Đen. Ảnh: TASS
Theo nguồn tin của AFP, đề xuất được xây dựng dựa trên kinh nghiệm triển khai “hành lang ngũ cốc” trước đây. Ankara muốn thiết lập một tuyến đường an toàn dành cho tàu thuyền, có thể chạy dọc bờ biển phía đông và phía nam Biển Đen.
“Chúng tôi muốn sử dụng lãnh hải của các quốc gia ven Biển Đen, bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ và cả Georgia nếu nước này đồng ý”, nhà ngoại giao cho biết.
Đề xuất xuất hiện trong bối cảnh các tàu chở hàng liên tục trở thành mục tiêu tấn công tại Biển Đen trong những tháng gần đây. Ankara đặc biệt quan tâm đến vấn đề này sau vụ tàu Reyhan Sarı của Thổ Nhĩ Kỳ bị Ukraine tấn công, khiến một thủy thủ thiệt mạng.
Thổ Nhĩ Kỳ sau đó đã đệ đơn lên Tòa án Hình sự Quốc tế liên quan đến vụ việc. Động thái này cho thấy Ankara không chỉ muốn thúc đẩy một thỏa thuận chính trị mà còn tìm kiếm biện pháp pháp lý trước nguy cơ các tàu mang cờ Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục bị cuốn vào xung đột.
Phản ứng của Bộ Ngoại giao Nga
Theo tờ Kommersant (Nga), trước thông tin do AFP công bố, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Grushko không xác nhận cũng không phủ nhận việc Moscow đã nhận dự thảo bản kế hoạch của Thổ Nhĩ Kỳ.
“Chúng tôi không bình luận về thông tin trên truyền thông. Tuy nhiên, mọi người đều biết rằng Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đang duy trì đối thoại có hệ thống và thường xuyên về các vấn đề bảo đảm an ninh hàng hải theo nghĩa rộng nhất”, ông Grushko nói.
Nga im lặng trước tin Moscow đã nhận dự thảo bản kế hoạch của Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Gstatic
Câu trả lời này cho thấy Bộ Ngoại giao Nga thận trọng với đề xuất của Ankara. Moscow xác nhận hai nước vẫn trao đổi về an ninh hàng hải nhưng tránh đề cập trực tiếp đến nội dung văn kiện, tuyến đường dự kiến hoặc khả năng Nga chấp thuận ngừng tấn công tàu thuyền.
Trước đó, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov từng tuyên bố kế hoạch khôi phục Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen thông qua lệnh tạm ngừng tấn công tàu thuyền giữa Nga và Ukraine là “hoàn toàn không thể chấp nhận và không thực tế”.
Theo ông Lavrov, Ukraine đã đề xuất thiết lập lệnh tạm ngừng tấn công các tàu vận chuyển hàng hóa dân sự và thuyết phục Thổ Nhĩ Kỳ tham gia thảo luận. =
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi là không có phương thức đáng tin cậy để kiểm soát hàng hóa trên tàu cũng như xác định liệu các tuyến vận tải dân sự có bị sử dụng cho mục đích quân sự hay không.
Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng từng gọi các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu ở Biển Đen là hành động cướp biển. Ông cảnh báo nếu các vụ tấn công tiếp diễn, Moscow có thể đáp trả nhằm vào tàu thuyền của những quốc gia hỗ trợ Ukraine.
Như vậy, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đang cùng lúc phải xử lý hai vấn đề trái chiều. Ankara muốn Moscow xem xét kế hoạch bảo đảm an toàn hàng hải ở Biển Đen, trong khi Moscow lại chờ Thổ Nhĩ Kỳ giải trình về khả năng chuyển hàng chục nghìn quả đạn cùng tên lửa và bệ phóng cho Ukraine. Hai vấn đề này có thể trở thành phép thử mới đối với lòng tin trong quan hệ Nga – Thổ Nhĩ Kỳ.
