Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, công tác lựa chọn nhà thầu tại các dự án đầu tư công cấp cơ sở luôn đòi hỏi sự minh bạch, tính cạnh tranh cao nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách nhà nước. Kết quả đấu thầu rộng rãi qua mạng một gói thầu xây lắp trường học tại xã Đại Phước, TP Đồng Nai vừa qua ghi nhận biên độ tiết kiệm cho công quỹ ở mức khiêm tốn, đi kèm những diễn biến đặc thù trong quá trình bóc tách hồ sơ dự thầu.
Hiệu quả kinh tế tại dự án sửa chữa trường học
Dự án cải tạo, sửa chữa Trường THCS Phú Đông được phê duyệt theo Quyết định số 1721/QĐ-UBND ngày 18/05/2026 của Chủ tịch UBND xã Đại Phước. Trên cơ sở đó, Gói thầu số 01 (Xây lắp): Thi công xây dựng được triển khai tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ, dựa theo Quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu số 127/QĐ-PKT ngày 21/05/2026. Cơ quan ban hành là Phòng Kinh tế xã Đại Phước.
Dữ liệu đấu thầu công bố cho thấy, giá dự toán của gói thầu xây lắp này được xác định ở mức 6.969.825.037 đồng. Đến ngày 26/06/2026, Trưởng phòng Kinh tế xã Đại Phước - Tô Anh Quốc ký Quyết định số 320/QĐ-PKT phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Đơn vị được lựa chọn trúng thầu là Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ ADV.
Đáng chú ý, mức giá trúng thầu được phê duyệt là 6.950.545.408 đồng. Đối chiếu giữa giá dự toán và giá trúng thầu, biên độ giảm giá cho ngân sách nhà nước chỉ đạt 19.279.629 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm tương ứng đạt khoảng 0,28%, một con số được đánh giá là thấp đối với các gói thầu xây lắp áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi công khai trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Tiêu chuẩn kỹ thuật và việc thay thế nhân sự chủ chốt
Biên bản mở thầu ngày 19/06/2026 ghi nhận có 2 nhà thầu nộp hồ sơ tham gia dự thầu. Trong đó, Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Nhân Tâm đưa ra mức giá dự thầu sau giảm giá là 6.553.363.478 đồng. So với đơn vị trúng thầu, mức giá của nhà thầu Nhân Tâm thấp hơn 397.181.930 đồng.
Mặc dù có lợi thế lớn về tính hiệu quả kinh tế, Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Nhân Tâm đã bị loại tại bước đánh giá năng lực kỹ thuật. Theo Báo cáo đánh giá số 73/BC-TCGĐT của Tổ chuyên gia thuộc Công ty TNHH Xây dựng công trình 360 do Tổ trưởng Phạm Xuân Lực ký, hồ sơ kỹ thuật của đơn vị này không đáp ứng hàng loạt tiêu chí cốt lõi. Cụ thể, nhà thầu không xuất trình được hợp đồng nguyên tắc ký kết với nhà cung cấp các vật liệu xây dựng chính như tôn và bột bả. Đồng thời, phần thuyết minh thiết bị thi công thiếu hụt máy đào, máy rải nhựa, máy lu nhựa, cùng với biện pháp tổ chức thi công được đánh giá là sơ sài, không có biểu tiến độ chi tiết cho từng hạng mục công trình. Việc lỗi kỹ thuật từ nhà thầu bỏ giá thấp đã mở đường cho đơn vị có giá dự thầu sát nút trúng thầu.
Ở chiều ngược lại, hồ sơ dự thầu ban đầu của đơn vị trúng thầu là Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ ADV cũng bộc lộ những điểm cần hoàn thiện. Ngày 23/06/2026, chủ đầu tư đã gửi văn bản yêu cầu giải trình và làm rõ hồ sơ. Đến ngày 25/06/2026, doanh nghiệp phải thực hiện bổ sung giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của đơn vị và 6 nhà cung cấp vật tư, đính chính số liệu kỹ thuật liên quan đến xe cẩu, máy bơm nước. Đặc biệt, nhà thầu này buộc phải thay thế toàn bộ danh sách nhân sự chủ chốt đã kê khai ban đầu bao gồm các vị trí Chỉ huy trưởng công trình, Phụ trách thi công hạ tầng, Cán bộ an toàn lao động, Cán bộ thanh quyết toán và Phụ trách thi công xây dựng mới đạt yêu cầu kỹ thuật của hồ sơ mời thầu.
Năng lực nhà thầu và trách nhiệm giải trình
Dữ liệu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ ADV có mã số doanh nghiệp 6001363416, thành lập ngày 19/11/2012, đặt trụ sở tại số 26 Chế Lan Viên, Phường Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk. Đây là doanh nghiệp có tần suất trúng thầu cao tại các khu vực Đắk Lắk và Lâm Đồng với việc đã tham gia 124 gói thầu, trong đó trúng 92 gói, trượt 30 gói và 2 gói đã bị huỷ, đạt tổng giá trị trúng thầu khoảng 142.298.447.610 đồng. Dự án sửa chữa trường học tại xã Đại Phước là gói thầu đầu tiên doanh nghiệp này mở rộng địa bàn và trúng thầu tại TP Đồng Nai.
Dưới góc nhìn chuyên gia, hiện tượng các gói thầu rộng rãi đạt tỷ lệ giảm giá thấp cần được xem xét thấu đáo. Theo Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM), việc nhà thầu bỏ giá thấp bị loại bởi các lỗi thể thức kỹ thuật cơ bản, trong khi nhà thầu trúng thầu sát giá phải thay thế toàn bộ bộ khung nhân sự chủ chốt ngay trước bước phê duyệt là dữ liệu đòi hỏi các cơ quan quản lý đầu tư công phải tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm tính cạnh tranh thực chất.
Theo chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ, tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ luôn nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả kinh tế, trách nhiệm của người đứng đầu, đồng thời nghiêm cấm các hành vi xây dựng tiêu chí mang tính định hướng hoặc tạo rào cản kỹ thuật làm sụt giảm tính minh bạch của công tác đấu thầu qua mạng tại các ban ngành cấp cơ sở.
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.
