AP dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, Iran đã bắn hạ tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ vào ngày 3/4, một quân nhân đã được giải cứu và công tác tìm kiếm người thứ hai vẫn tiếp diễn. Truyền thông nhà nước Iran cho biết thêm một máy bay tấn công A-10 của Mỹ đã rơi sau khi bị lực lượng phòng không Iran bắn trúng.

Điều chưa từng xảy ra trong hơn 20 năm

Việc Iran bắn hạ hai máy bay quân sự Mỹ đánh dấu một cuộc tấn công cực kỳ hiếm hoi khiến tiêm kích Mỹ bị rơi khi tham chiến - điều chưa từng xảy ra trong hơn 20 năm qua, đồng thời cho thấy Cộng hòa Hồi giáo Iran vẫn có khả năng đáp trả.

Vụ việc diễn ra 5 tuần sau khi Mỹ và Israel tiến hành các đợt không kích đầu tiên vào Iran hôm 28/2 và Tổng thống Donald Trump tuyên bố hồi đầu tuần rằng “khả năng phóng tên lửa và máy bay không người lái của Tehran đã bị hạn chế nghiêm trọng”.

Thiếu tướng Không quân Mỹ đã nghỉ hưu Houston Cantwell, cựu phi công tiêm kích F-16, cho biết lần gần đây nhất một tiêm kích Mỹ bị bắn rơi trong chiến đấu là chiếc A-10 Thunderbolt II trong cuộc chiến ở Iraq năm 2003.

Tuy nhiên, Tướng Houston Cantwell cho rằng đó là bởi Mỹ chủ yếu chiến đấu với các lực lượng nổi dậy không có khả năng phòng không tương tự. Việc không có thêm nhiều tiêm kích bị mất ở Iran là minh chứng cho năng lực của lực lượng Mỹ, theo ông Cantwell.

“Việc máy bay (Mỹ) bị bắn hạ chưa từng xảy ra cho đến bây giờ thực sự là một điều kỳ diệu. Chúng ta đang thực hiện nhiệm vụ chiến đấu ở đây (Iran), và máy bay bị bắn mỗi ngày”, ông Cantwell, người từng tham gia 4 chiến dịch chiến đấu và hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, nhận định.

Tên lửa vác vai có thể được sử dụng bắn hạ tiêm kích Mỹ

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết trong một tuyên bố hôm 1/4 rằng lực lượng Mỹ đã tấn công hơn 12.300 mục tiêu trong cuộc chiến tại Iran.

Sau hơn một tháng bị không kích dữ dội từ Mỹ và Israel, quân đội Iran dù bị suy yếu nhưng vẫn là một đối thủ "đáng gờm". Các đợt tấn công liên tục của Iran nhằm vào Israel và các nước láng giềng Ả Rập vùng Vịnh đã gây ra bất ổn khu vực và tác động mạnh đến kinh tế toàn cầu.

Ông Behnam Ben Taleblu, Giám đốc chương trình Iran tại Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD) ở Washington, bình luận, về sự thống trị của Mỹ trên không phận Iran, vẫn có sự khác biệt giữa ưu thế trên không và quyền kiểm soát tuyệt đối trên không.

“Một hệ thống phòng không bị vô hiệu hóa không có nghĩa là đã bị phá hủy hoàn toàn. Chúng ta không nên ngạc nhiên khi họ vẫn tiếp tục chiến đấu”, ông nói.

Cũng theo ông Taleblu, các máy bay Mỹ đang thực hiện nhiệm vụ ở độ cao thấp hơn, khiến chúng dễ bị tên lửa của Iran tấn công hơn. Có khả năng Iran đã bắn vào F-15 bằng tên lửa đất đối không, nhưng nhiều khả năng là tên lửa vác vai, vốn khó bị phát hiện hơn và cho thấy Iran “yếu nhưng vẫn nguy hiểm”.

“Họ (Iran) là một chế độ đang chiến đấu để sinh tồn”, ông nhận định.

Mark Cancian, Đại tá Thủy quân lục chiến Mỹ đã nghỉ hưu và là cố vấn quốc phòng cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cũng đồng tình rằng tên lửa vác vai có thể đã được sử dụng để bắn hạ tiêm kích Mỹ.

Tuy nhiên, ông cho rằng chiến dịch không kích của Mỹ nhằm vào Iran cho đến nay vẫn là một “thành công vang dội”.

Để so sánh, ông cho biết tỷ lệ mất máy bay chiến đấu của Mỹ khi bay trên bầu trời Đức trong Thế chiến II từng lên tới 3% vào một thời điểm, tương đương khoảng 350 máy bay nếu áp dụng cho cuộc chiến với Iran hiện nay.

“Nhưng còn về yếu tố chính trị - công chúng Mỹ đã quen với những cuộc chiến không đổ máu. Vì vậy, bất kỳ tổn thất nào cũng bị coi là không thể chấp nhận được”, Đại tá Cancian nói.

Phi công được huấn luyện kỹ năng sinh tồn khi máy bay bị bắn trúng

Lần gần nhất một tiêm kích Mỹ bị bắn rơi trong chiến đấu là do tên lửa đất đối không của Iraq trên bầu trời Baghdad ngày 8/4/2003. Phi công đã nhảy dù an toàn và được giải cứu, theo Không quân Mỹ.

Trong các môi trường nguy hiểm cao như khi làm nhiệm vụ trên không phận Iran, ông Cantwell cho biết huyết áp của phi công tăng cao và họ luôn cảnh giác với các loại tên lửa sắp tới. Thông thường, đó là các loại tên lửa dẫn đường bằng hồng ngoại hoặc radar, đòi hỏi các chiến thuật né tránh khác nhau.

Nếu bị bắn trúng và phải nhảy dù, phi công được huấn luyện kỹ năng sinh tồn tiếp theo.

Họ học cách kiểm tra vết thương sau khi nhảy dù và chịu tác động của vụ nổ tên lửa, và quan trọng nhất là cách liên lạc vị trí để lực lượng cứu hộ có thể tìm thấy.

Đồng thời, ông cho biết, đối phương cũng có thể tìm cách chặn hoặc giả mạo tín hiệu liên lạc vị trí.

Trực thăng đối mặt nguy cơ cao hơn các loại máy bay khác

Các máy bay bị rơi hôm 3/4 không phải là những máy bay có người lái đầu tiên của Mỹ bị mất tại Iran.

Theo Cục Hỗ trợ Lịch sử Không quân, một trực thăng và một máy bay quân sự khác đã phát nổ vào năm 1980 trong một nhiệm vụ giải cứu bất thành hàng chục con tin người Mỹ tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran.

Sau hàng loạt sự cố, bao gồm bão bụi nghiêm trọng và hỏng hóc kỹ thuật, nhiệm vụ giải cứu khi đó đã bị hủy bỏ. Khi các máy bay cất cánh, cánh quạt của một trực thăng RH-53 đã va chạm với một máy bay EC-130 chở đầy nhiên liệu, cả hai phát nổ, khiến 8 người thiệt mạng.

Một số trực thăng Mỹ đã bị bắn rơi trong những thập kỷ gần đây, bao gồm một trực thăng MH-47 Chinook của Lục quân Mỹ bị trúng đạn phóng lựu ở Afghanistan năm 2005, khiến 16 người thiệt mạng. Trực thăng nguy hiểm hơn vì “càng bay thấp và chậm thì càng dễ bị tấn công”, ông Cantwell nói.

Đó là lý do những người tham gia các nhiệm vụ cứu hộ trong tuần này, có thể bằng trực thăng, đã thực hiện “một hành động dũng cảm và đáng trân trọng”, ông nhận định.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Mỹ không giới hạn thời gian chiến sự với Iran