Vĩnh Hưng sẽ trở thành khu trung tâm dịch vụ và thương mại hiện đại bậc nhất phía Đông
Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP trên 11%/năm trong giai đoạn tới, hướng tới GRDP bình quân đầu người cao hơn đáng kể vào năm 2030 và 2045. Cấu trúc phát triển chuyển sang mô hình đa cực – đa trung tâm với 9 cực, trong đó Vĩnh Hưng thuộc cực phía đông, hướng tới trung tâm thương mại – dịch vụ hiện đại, giảm áp lực cho khu vực nội đô.
Nằm trong tổng thể quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Phường Vĩnh Hưng (Hà Nội) đang đứng trước một cuộc chuyển mình toàn diện. Với dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị quy mô khoảng 447 ha, tổng mức đầu tư dự kiến gần 186.000 tỷ đồng, khu vực này được kỳ vọng trở thành cực phát triển phía đông, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và nâng cao chất lượng sống của Thủ đô trong giai đoạn 2026-2030 và xa hơn.
Tại tọa đàm "Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng: Quy hoạch đến nâng cao chất lượng đời sống người dân", TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm nguyên Giám đốc Sở QH-KT Hà Nội cho biết vào năm 1992, quy hoạch Hà Nội vẫn xem Vĩnh Hưng là vùng nông thôn ngoại thành, là "vùng trắng" trên bản đồ quy hoạch, đóng vai trò hỗ trợ cho nội thành Hà Nội. Đến quy hoạch năm 1998, vai trò của khu vực Vĩnh Hưng bắt đầu được xác định nằm trong vùng trung tâm mở rộng.
Tuy nhiên, theo ông Nghiêm, suốt giai đoạn này vẫn chưa có sự đột phá nào đáng kể. Sau khi mở rộng địa giới hành chính Thủ đô năm 2008, trong các đồ án quy hoạch từ năm 2011, Vĩnh Hưng vẫn chỉ là một điểm được đánh dấu trong bản đồ quy hoạch.
Tuy nhiên, đến Đồ án quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm gần đây, TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm cho biết Vĩnh Hưng làm điểm đột phá tái thiết trong quy hoạch tổng thể 100 năm của Hà Nội. Theo đó, Hà Nội quyết tâm xây dựng Vĩnh Hưng trở thành khu trung tâm dịch vụ và thương mại hiện đại nhằm giảm áp lực cho khu vực nội đô.
"Người dân Vĩnh Hưng trước đây vốn có đời sống tương đối khó khăn ở vùng ven sông, nay sẽ được nâng cao chất lượng cuộc sống với hạ tầng dịch vụ văn minh, hiện đại", ông Khiêm khẳng định.
Tái thiết Vĩnh Hưng có thể thành hình mẫu để nâng cấp các khu vực khác của thủ đô
Theo GS.TSKH. Đặng Hùng Võ – nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, tái thiết đô thị là quy luật tất yếu của quá trình phát triển. Khi trình độ kinh tế và nhu cầu sống thay đổi, đô thị phải liên tục được nâng cấp để đáp ứng những tiêu chuẩn mới. Vì vậy, câu chuyện tái thiết không chỉ đặt ra với Vĩnh Hưng mà còn là công việc thường xuyên của các đô thị.
Ông cho rằng cần nhìn nhận việc tái thiết Vĩnh Hưng trong bức tranh rộng hơn của quá trình đô thị hóa. Đây có thể trở thành một ví dụ để Hà Nội đúc rút kinh nghiệm, từ đó nghiên cứu cách thức nâng cấp các khu vực đô thị khác.
Được biết, Dự án tái thiết đô thị Vĩnh hưng chia thành hai phân vùng rõ rệt: khoảng 206,1 ha tái thiết (xây dựng mới, tổ chức lại không gian theo chuẩn mực hiện đại) và khoảng 240,9 ha cải tạo, chỉnh trang trên nền đô thị hiện hữu. Tiến độ dự kiến từ quý III/2026 đến quý IV/2030.
Dự án được định hướng trọng tâm gồm mô hình "đô thị 15 phút" (người dân tiếp cận công viên, dịch vụ giáo dục, y tế, mua sắm trong vòng 15 phút đi bộ), phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) với kết nối các tuyến đường sắt đô thị số 4, 8, 10 và 15, cùng nguyên tắc đô thị thẩm thấu (sponge city) tận dụng mặt nước và cây xanh.
Quỹ đất được ưu tiên cho hạ tầng xã hội (dự kiến tăng khoảng 3,5 lần, lên khoảng 83,68 ha), công viên – cây xanh – mặt nước – thể thao (tăng khoảng 22 lần, lên 42,5 ha) và giao thông đồng bộ. Khoảng 7.250 hộ dân (tương đương gần 20.000 người) thuộc diện ảnh hưởng được bố trí tái định cư tại chỗ trên quỹ đất khoảng 14,39 ha dành cho tái định cư và nhà ở xã hội. Quy mô dân số toàn phường sau quy hoạch dự kiến khoảng 186.896 người.
Thực tế cho thấy đặc trưng của xã Vĩnh Hưng là quy mô dân số không quá lớn nhưng mật độ lại dồn vào một số khu vực khiến hạ tầng quá tải, diện tích rộng gấp đôi so với các phường/xã khác nhưng nhiều đất đai hoang hóa bị lãng phí. Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là khu vực rất thuận lợi để chuyển hóa phát triển theo mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng). Vĩnh Hưng nằm ở vị trí đắc địa giữa tuyến đường sắt đô thị và giữa các cây cầu huyết mạch như cầu Thanh Trì, cầu Vĩnh Tuy, đặc biệt là cầu Cự Khối (đang được quy hoạch) kết nối dễ dàng sang Long Biên và đi các tỉnh phía đông.
"Bên cạnh giao thông đường bộ và đường sắt, quy hoạch cần đặc biệt chú trọng đến giao thông đường thủy trên sông Hồng. Việc khai thác tuyến giao thông thủy gắn với du lịch tâm linh, văn hóa lịch sử dọc sông Hồng sẽ giúp người dân được thụ hưởng môi trường sống đa dạng và phong phú hơn", TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh.
Cần nhà đầu tư có tâm, có tầm để hiện thực hóa quy hoạch
Ông Đặng Hùng Võ cũng bày tỏ tin tưởng vào năng lực triển khai của nhà đầu tư lớn như Sun Group bởi họ có tiềm lực tài chính và kinh nghiệm phát triển các dự án quy mô. Như dự án Bà Nà Hills (Đà Nẵng) nơi Sun Group kiên trì bảo đảm các cam kết với chính quyền địa phương trong suốt quá trình phát triển dự án.
Thực tế, tái thiết đô thị không phải câu chuyện mới trên thế giới, cũng không xa lạ với Việt Nam. Ông Đặng Hùng Võ đưa ví dụ tại Đà Nẵng từng triển khai quá trình tái thiết khu vực nội đô và mở rộng không gian đô thị vùng biển Mỹ Khê. Từ đó giá trị đất đai gia tăng cùng quá trình phát triển đã góp phần tạo nguồn lực đầu tư hạ tầng và chỉnh trang thành phố. Tại TP.HCM, khu đô thị Phú Mỹ Hưng cũng là ví dụ về quá trình chuyển đổi một vùng đất đầm lầy thành khu đô thị kiểu mẫu được quy hoạch đồng bộ và giá trị đất đai đã gia tăng nhanh chóng.
Từ những kinh nghiệm này, ông Đặng Hùng Võ cho rằng bài toán cốt lõi của tái thiết đô thị không chỉ nằm ở quy hoạch mà còn ở khả năng tạo lập nguồn lực tài chính. Một đồ án có thể được thiết kế hiện đại, tầm nhìn dài hạn, nhưng nếu không có nguồn vốn và cơ chế huy động nguồn lực phù hợp thì rất khó triển khai trên thực tế.
Một trong những nguồn lực quan trọng là phần giá trị đất đai gia tăng nhờ đầu tư hạ tầng và quá trình đô thị hóa. Khi đường sá được mở rộng, không gian công cộng được cải thiện, hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ được nâng cấp, giá trị bất động sản tại khu vực có thể tăng lên. Nhà nước cần có cơ chế phù hợp để điều tiết một phần giá trị gia tăng này, tái đầu tư cho hạ tầng và phục vụ lợi ích chung.
TS. KTS Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam cũng cho rằng, cơ chế cân bằng lợi ích phải là cân bằng Công - Tư - Dân, ba bên đi trên kiềng ba chân thì mới giải quyết được vấn đề. "Nhà đầu tư gánh vác toàn bộ hạ tầng: làm trường học, khu vui chơi giải trí, công viên, đường xá... thì cần xem xét phải có tỷ lệ thương mại để bù đắp, hài hòa lợi ích", ông Phan Đăng Sơn nói. Vị chuyên gia nhấn mạnh, các nhà đầu tư Việt Nam hiện nay đều ý thức được việc vừa phục vụ cộng đồng, vừa có cơ hội tái đầu tư phát triển. Trên hết, doanh nghiệp hay người dân đều hướng tới đóng góp cho đất nước phát triển, đáp ứng bước đi khẩn trương vào kỷ nguyên mới, không thể theo cách nhìn dừng lại ngắm nghía hay thận trọng quá mức.
GS Đặng Hùng Võ khẳng định: Kinh tế muốn phát triển phải đô thị hóa mạnh mẽ, không còn con đường nào khác. Như Trung Quốc có đến 65% dân cư sống trong đô thị, trong khi ở Việt Nam chỉ mới 50% nên còn dư địa rất lớn để đẩy nhanh tốc độ đô thị hoá, tạo ra tiền để phát triển kinh tế.
"Muốn phát triển đô thị phải biết khai thác nguồn lực từ đất đai. Nếu không tạo được nguồn tài chính thì dù bản vẽ quy hoạch có đẹp đến đâu cũng khó trở thành hiện thực", ông Đặng Hùng Võ nhấn mạnh.
Ông cho rằng, đô thị hóa là một động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Khi không gian đô thị được tổ chức tốt hơn, hạ tầng được đầu tư đồng bộ, các hoạt động thương mại, dịch vụ và sản xuất có thêm điều kiện phát triển. Vì vậy, Việt Nam cần đẩy mạnh nâng cấp chất lượng đô thị, thay vì để những bất cập về hạ tầng, môi trường và tổ chức không gian kéo dài.
Với Vĩnh Hưng, ông Đặng Hùng Võ kỳ vọng dự án có thể trở thành mô hình thí điểm, một hình mẫu giúp TP.Hà Nội rút kinh nghiệm về cách thức tổ chức tái thiết, cơ chế huy động vốn, phương án tái định cư và điều tiết giá trị đất đai
Nếu triển khai hiệu quả, những kinh nghiệm này có thể được nghiên cứu áp dụng tại các khu vực khác trên địa bàn thành phố. Đây là công việc thường xuyên trong tiến trình đô thị hóa.
Quá trình thực hiện cần có sự tham gia của các chuyên gia quy hoạch, kiến trúc, kinh tế và những đơn vị có kinh nghiệm quốc tế. Đồng thời, những bất cập phát sinh phải được nhận diện, xử lý kịp thời trên cơ sở thực tiễn, thay vì chỉ dựa vào những phương án lý thuyết.
Điều quan trọng nhất, theo ông Đặng Hùng Võ là tái thiết phải hướng đến mục tiêu nâng cấp toàn diện chất lượng đô thị và đời sống người dân. Giá trị đất đai gia tăng có thể tạo thêm nguồn lực phát triển, nhưng hiệu quả cuối cùng cần được đánh giá bằng hạ tầng tốt hơn, môi trường sống được cải thiện và quyền lợi chính đáng của người dân được bảo đảm.
